ΕΙΑ: ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΚΑΤΟΙΚΙΩΝ

ένας ακόμη μετέωρος αρχιτεκτονικός διαγωνισμός

 

Έσπευσα  με αγωνία  και ελπίδα στο Εθνικό Κέντρο Ερευνών, την Παρασκευή 19 Μαρτίου 2011, το βράδυ για να δω τις μελέτες για τον αρχιτεκτονικό διαγωνισμό, που προκήρυξε  το Ελληνικό Ινστιτούτο Αρχιτεκτονικής (ΕΙΑ) και  είχε σαν κεντρικό θέμα τις αρχές του οικολογικού σχεδιασμού. Θυμάμαι στο βιβλίο μου  και την έκθεση για τα αρχέτυπα* που πρόσφατα παρουσίασα,  είχα προβάλει έντονα στους συσχετισμούς με έργα της σύγχρονης αρχιτεκτονικής, ένα αντίστοιχο έργο στην Ισπανία,  τις κοινωνικές – εργατικές κατοικίες στην Μαδρίτη  που ολοκλήρωσαν το 2009 οι σπουδαίοι αρχιτέκτονες Foreign Office Architects, και άλλα. 

Εργατικές κατοικίες στην περιοχή Carabanchel, Foreign

Office Architects, Μαδρίτη, φωτο F.A.Garcia-A.G.Gonzalez

Βοιωτία, Αλίαρτος, Σαρακατσάνικη καλύβα βοσκού, 01-07-2005, φωτο Γ.Τ.

Είχαν την τόλμη να περιβάλουν τους εξώστες του κτιρίου με ανοιγόμενα-πτυσσόμενα φύλλα από λεπτά καλάμια και βούρλα ακριβώς με την ίδια τεχνική που οι Σαρακατσάνοι έφτιαχναν στις καλύβες τους. Κατάφεραν έτσι να δημιουργήσουν με οικολογικά υλικά έναν ελεγχόμενο ενδιάμεσο χώρο προσδίδοντας ένα σαφή βιοκλιματικό χαρακτήρα σε αυτό το κτίριο. Είχα μια κρυφή ελπίδα…

Μάταια όμως. Παρά την παρουσία  του Αλέξανδρου Τομπάζη που είχε την επιμέλεια του διαγωνισμού και της κριτικής επιτροπής (Κυριάκος Κυριακίδης, Γιώργος Μανέτας, Μόρφω Παπανικολάου, Αλέξανδρος Τομπάζης και Παναγιώτης Πάσιος του Ο.Ε.Κ.), εμμέσως πλην σαφώς διαπιστώνεται η αδυναμία των υποψηφίων μελετών σε θέματα οικολογικών προσεγγίσεων και βιοκλιματικού  σχεδιασμού. Αδυναμίες στον προσανατολισμό, συμβατικές λύσεις, άτολμες χειρονομίες, οδήγησαν σε μια συνολική εικόνα που δεν χαρακτηρίζεται από τόλμη, εκπλήξεις και ποιητικές προσεγγίσεις. Τελικά, όπως σημειώνει και  ο Νίκος Καλογεράς στα Προλεγόμενα του ειδικού εντύπου για την έκθεση, τα μέλη της κριτικής επιτροπής, περιορίστηκαν  σε αξιολογήσεις με τα συμβατικά αρχιτεκτονικά κριτήρια.

Άλλη μια χαμένη ίσως ευκαιρία , που δυστυχώς ολοκληρώθηκε με την απροθυμία του συνεργαζόμενου Οργανισμού Εργατικής Κατοικίας (Ο.Ε.Κ.) να προωθήσει την πραγματοποίηση της όποιας μελέτης και να ενισχύσει τον θεσμό των αρχιτεκτονικών διαγωνισμών.

Ίσως έχει χαθεί ο βηματισμός μας με τους αρχιτεκτονικούς διαγωνισμούς, ίσως πρέπει να ξαναπροσπαθήσουμε δίνοντας σαφέστερες κατευθύνσεις στους διαγωνιζόμενους μέσω της προκήρυξης. Είναι πάντως αντικείμενο προβληματισμού η αστοχία που διαπιστώνεται σ’αυτούς τον τελευταίο καιρό και ιδιαίτερα από τους νέους αρχιτέκτονες.

Αυτό που επίσης θέλω να επισημάνω, είναι ο τρόπος διαχείρισης των υπαίθριων και ημιυπαίθριων χώρων.  Στις περισσότερες λύσεις που βραβεύτηκαν, δυστυχώς ο υπαίθριος χώρος απλά προκύπτει σαν περίσσευμα. Απλά περιβάλλει η περιβάλλεται από τα κτίρια. Δεν διέκρινα την όποια αγωνία για την εξασφάλιση μιας οργανικής σχέσης ανάμεσα στο ανοιχτό και κλειστό, το ιδιωτικό και το δημόσιο,  ή την αναζήτηση ενδιάμεσων χώρων.

Στο πρώτο βραβείο διακρίνω μια καθαρότητα και απλότητα στους τρεις  όγκους, που παραπέμπουν στην αρχιτεκτονική του Νίκου Βαλσαμάκη.

 

1^ο  Βραβείο: Γιώργος Παπαγιαννόπουλος, Δημήτρης Χριστοβασίλης

Το δεύτερο  βραβείο παρ΄ όλο που μας προδιαθέτει για μια πρόταση που εμπλουτίζεται με την ιδέα «της πόλης που ξεφτίζει όταν τα όριά της διαρρηνγύονται» και αναζητά ενδιαφέρουσες διασπάσεις στην κατανομή των όγκων τελικά, οδηγείται  όμως σε μια μορφολογική εκζήτηση με επιθετικές και βαρύγδουπες διαθέσεις   του εμφανούς σκυροδέματος. Αναζητώ και εδώ την όποια οικολογική προσέγγιση...

       

2^ο Βραβείο: Άρης Ντάλας, Αλεξία Κατσακιώρη, Βασιλική Γιαλιά

Τα τρίτο βραβείο και ο πρώτος έπαινος με κεντρικό μελετητή την  Χριστίνα Κρυσταλλινού, έχουν μία συνάφεια γιατί παρακολουθούν τα όρια του οικοπέδου. 

Το τρίτο βραβείο έχει μια ενδιαφέρουσα επεξεργασία των όγκων, με μια Κωνσταντινιδική προσέγγιση που υποτάσσεται σε ένα κάναβο και με χαρισματική επεξεργασία  των ημιυπαίθριων χώρων.

  3^ο Βραβείο: Γιάννης Κακλαμάνης ( Palimpsest), Ελισάβετ Χρυσοχοϊδη

Ο δεύτερος έπαινος παρ΄ όλο που  έχει την πρόθεση να στηριχθεί σε αρχετυπικές σπειροειδής μορφές στο χώρο, τελικά παραμένει στην απλή κατανομή ενός ενιαίου κτιρίου που ακολουθεί  και αυτό την περίμετρο του οικοπέδου γύρω από ένα κοινόχρηστο και αμήχανο  κεντρικό αίθριο

2^ος Επαινος: Αθανάσιος Παδουβάς, Κωνσταντίνος Καλλιπολίτης, Θεόδωρος Κατσουνωτός

Για τον τρίτο έπαινο, εκτός από την αστοχία μου να χάσω την εικόνα του, νομίζω ότι υπάρχει και μια τολμηρή αλλά ασφυκτική θα έλεγα διαχείριση του χώρου. Η κατανομή των κατοικιών σε παράλληλες ζώνες στο οικόπεδο, εγκυμονεί ασφυκτικές καταστάσεις και ανησυχητικές συνάφειες που η γεωμετρία τους απομακρύνεται από τους ενδιαφέροντες πυκνοδομημένους παραδοσιακούς οικισμούς που χαρακτηρίζονται από μια ελεύθερη διάταξη.

3^ος  Έπαινος

Δημήτρης Ρουρδούκης (arcanoid architects), Φώτης Βασιλάκης (arcanoid architects),  Sebastian Duque (sero architects), Ρουμπίνη Μακρίδου(sero architects), Βασίλης Ντόβρος, Σπύρος Ι.Παπαδημητρίου, Κατερίνα Τρυφωνίδου (arcanoid architects), Θεοδώρα Χριστοφορίδου (arcanoid architects).

Η πρώτη μνεία χαρακτηρίζεται από μια αδιάφορη επανάληψη ομοιόμορφων κτισμάτων. Εξ ίσου αδιάφορες θεωρώ και τις γραμμικές καλλιέργειες στον υποτιθέμενο κοινόχρηστο κήπο, που παραμένει τελικά αφιλόξενος, χωρίς χώρους στάσης, σκίασης και ηρεμίας των κατοίκων.

1^η Μνεία, 

 Ρωμανός Γκόρτσιος, Χριστίνα Γκόρτσιου, Γιώργος Παπαϊωάννου

Τέλος  η δεύτερη μνεία παρά τις αδυναμίες της σε επίπεδο κατόψεων θεωρώ συμφωνώντας με την Σέβα Καρακώστα, έχει τις πιο ενδιαφέρουσες αναζητήσεις ως προς την διαχείριση των ελεύθερων χώρων μια και αποπειράται να συνθέσει οργανικά το φυσικό με το δομημένο περιβάλλον.

2^η Μνεία, 

Ανθή Βαλαβάνη, Μαρία-Μαρκέλλα Χρ.Κολοτούρου, Αλέξανδρος Μπερτζουάνης, Φλώρα Ρουμπάνη

Θα ήθελα ακόμη  να τιμήσω την εταιρεία Sika Ελλάς,  που στήριξε οικονομικά αυτήν την πρωτοβουλία.

Σε κάθε περίπτωση πιο πολύ από όλους θέλω να τιμήσω όλους τους νέους συναδέλφους που συμμετείχαν σε αυτό τον διαγωνισμό. Πέρα από κάθε κριτική και σχολιασμό, που έχει σαν μοναδικό στόχο την αναζήτηση και τον προβληματισμό, είναι συγκινητικό σε μια τέτοια άγονη  εποχή, οι νέοι αρχιτέκτονες να τολμούν και να προχωρούν, συμμετέχοντας σε αρχιτεκτονικούς διαγωνισμούς και  καταθέτοντας τις απόψεις τους. Χρειάζεται όμως μεγαλύτερη προσπάθεια και διερεύνηση στην ουσία του θέματος. Και εδώ ο τίτλος  του θέματος εμπεριείχε την έννοια της οικολογίας!

Διαβάστε το σχόλιο για το δεύτερο βραβείο, του Βασίλη Φραντζολά, πολιτικού μηχανικού, που ακολουθεί.  Κάντε κλικ στα comments

ΠΕΡΙ ΔΙΑΛΕΞΕΩΝ ΚΑΙ ΕΚΘΕΣΕΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ

αρχέτυπα*  &   archetypo+

Αυτές τις μέρες δυο νέα γεγονότα φαίνεται να αναστατώνουν δημιουργικά  την ζωή μας. Το πρώτο αφορά μια  διάλεξη, με αφορμή το βιβλίο και την έκθεση μου στο Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο, που θα πραγματοποιηθεί μετά από πρόσκληση της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών και ιδιαίτερα του καθηγητή του Β΄ Εργαστηρίου  Ζωγραφικής Γιώργου Λαζόγκα, την ΤΕΤΑΡΤΗ 23 ΜΑΡΤΙΟΥ στις 7:00 μμ στο αμφιθέατρο De Chirico, Πειραιώς 256. 

Σχεδιασμός πρόσκλησης και αφίσας, Λέανδρος Κατσούρης

Από την άλλη βγαίνει στο φως μια προσπάθεια που ξεκίνησε η σύντροφός μου Λούσυ Τζάφου -Τριανταφύλλου από τον Σεπτέμβρη του 2010 επιδιώκοντας  να αξιοποιήσει την πολύχρονη εμπειρία του Γραφείου μας, των συνεργατών του παλαιών και νεώτερων, των συνεργείων και των προμηθευτών για τον συστηματικό σχεδιασμό και την οργάνωση εκθεσιακών εκδηλώσεων πολιτισμού. Έτσι, γεννήθηκε η archetypo+  τίτλος που προτάθηκε από την φίλη και καταξιωμένη νομικό Βιολέτα Κριτσίλη και εδραιώθηκε  με την συμπαράσταση γνωστών και φίλων, που είναι έτοιμοι να στηρίξουν αυτή την πρωτοβουλία. Η πολύχρονη εμπειρία ξεκινά από το 1982 με την πρώτη έκθεση στα  πλαίσια των εκδηλώσεων ΕΡΩΠΑΛΙΑ 82 ΕΛΛΑΣ και συνεχίζεται μέχρι σήμερα.

είναι το  αρχικό σύνθημα

και ακολουθεί ο νέος λογότυπος της archetypoplus,  Εκθέσεις Πολιτισμού - Σχεδιασμός & Οργάνωση, που επιμελήθηκε ο γραφίστας Λέανδρος Κατσούρης

Στην ιστοσελίδα που μόλις αναρτήθηκε  μπορείτε να δείτε πιο αναλυτικά τους στόχους, τις προσφερόμενες υπηρεσίες, και την πολύχρονη εμπειρία. Σύντομα θα ολοκληρωθεί και η ενότητα των  συνεργατών και των ειδικών συμβούλων 

Μπορείτε να πατήσετε το εικονίδιο που ακολουθεί και να περιπλανη- θείτε σε αυτή:

Η ΑΘΗΝΑ ΤΑΧΑ ΣΤΗ ΣΤΕΓΗ ΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΤΕΧΝΩΝ

 

 

Στα πλαίσια της εικαστικής εκδήλωσης ΠΟΛΥΓΛΩΣΣΙΑ που εγκαινιάστηκε την ΔΕΥΤΕΡΑ 14 Μαρτίου, η Αθηνά Τάχα συμμετέχει με το έργο "Έλξις" (φωτο Richard Spear) ΚΑΝΤΕ ΚΛΙΚ ΣΤΗΝ ΕΙΚΟΝΑ

Η ΑΠΩΛΕΙΑ ΤΟΥ ΒΛΑΣΗ ΚΑΝΙΑΡΗ

και η προφητική εικαστική αναφορά του

στους μετανάστες 

Τον Κανιάρη  τον θυμάμαι από την δεκαετία του ΄70 στην γκαλερί «Δεσμός», σε μία εποχή που αποτελεί τομή στην ιστορία της τέχνης αυτού του τόπου, καθώς διατυπώνονται καινούργιοι καλλιτεχνικοί προβληματισμοί που άλλαξαν δραστικά το  εικαστικό τοπίο στην Ελλάδα.

ο Βλάσης Κανιάρης στην Gallery ΔΕΣΜΟΣ,

εγκαίνια έκθεσης Κώστα Τσόκλη, Δεκέμβριος 1977

φωτο Αργυρόπουλος photo press

Είχα πάντα ένα σεβασμό  και μια εκτίμηση στο πρόσωπό του και το έργο του που παρακολουθώ από τότε και μάλιστα τελευταία παρουσίασα σε αυτό το μπλογκ στις 24 ΟΚΤ 2010,  αναφερόμενος στην Έκθεση «Τέχνης Πολιτική»στο ΕΜΣΤ, το έργο του «Το Κουτσό» ένα έργο που σηματοδοτεί μια σημαντική περίοδο στην πορεία του Έλληνα  Καλλιτέχνη. 

Βλάσης Κανιάρης: Το Κουτσό, 1974, ΕΜΣΤ, "Τέχνης Πολιτική" 2010

Ο Κώστας Τσόκλης μου έχει μιλήσει για την σχέση του τον Κανιάρη και  για την περίφημη καλλιτεχνική ομάδα "Gruppo Sigma" που είχαν συγκροτήσει μαζί με  τον Μίμη  Κοντό, τον Γιάννη Γαΐτη και τον Νίκο  Κεσσανλή, πέντε Έλληνες καλλιτέχνες που ζούσαν στο εξωτερικό. Μου  έχει διηγηθεί ενδιαφέρουσες ιστορίες από αυτή την συνεργασία που αν και λέγεται ότι δεν την καθόριζε κανένας ιδεολογικός ή θεωρητικός σκοπός,  είναι βέβαιο ότι  ο καθένας χωριστά και όλοι μαζί έδωσαν τη μάχη τους για μια θέση στο ευρωπαϊκό γίγνεσθαι της σύγχρονης τέχνης.

 

Κατά ένα περίεργο τρόπο όμως,  με το άκουσμα του θανάτου του Βλάση Κανιάρη, στο μυαλό μου ήρθε  σαν  πιο έντονη μνήμη και αίσθηση η “εγκατάσταση – perfomance” της «Εταιρείας Θεάτρου, η ρόζμαρυ στην κορφή των λόφων» που πραγματοποιήθηκε στο Θέατρο του Νέου Κόσμου στις 28-29 Μαΐου 2010, με τίτλο «Προς εγκατάστασιν…» βασισμένη στο έργο του Κανιάρη «Άνθρωπος με ποδήλατο», από την ενότητα «Μετανάστες ή Φιλοξενούμενοι Εργάτες» του 1973.

«Προς εγκατάστασιν…» 

Ο Γιάννης Τσορτέκης που είχε την ευθύνη και τη σύλληψη της ιδέας και οι ηθοποιοί Δαυίδ Μαλτέζε και Ελευθερία Ρουσάκη σε αυτήν την “εγκατάσταση – perfomance”,  έχω την αίσθηση ότι συμπλήρωσαν,  ή ολοκλήρωσαν, ή τελικά αν θέλετε ενδυνάμωσαν και επικαιροποίησαν την πρόθεση του καλλιτέχνη,  προκαλώντας μια έντονη συγκίνηση  στο κοινό, προβάλλοντας δραματικά «τον ξεριζωμό, την προσφυγιά, την μετανάστευση, την απόγνωση και την ελπίδα, που ορίζουν τον άνθρωπο μάρτυρα που υπομένει προσμένοντας την λύτρωσή του».

 Το φωτογραφικό υλικό της perfomance, από το διαδίκτυο

Η προσέγγιση αυτή σήμερα είναι  θεαματικά επίκαιρη και ακόμη πιο δραματική  και μας βάζει πραγματικά σε ένα δίλημμα ανάμεσα σε έναν εφησυχαστικό ορθολογισμό  που απαιτεί  την «απέλαση»,  ή  την συμπόνια, την ανθρωπιά μας και την ενοχή μας όταν το βλέμμα μας αντικρίζει στα φανάρια  βλέμματα απόγνωσης που  μας κάνουν να αισθανόμαστε άλλος λιγότερο άλλος περισσότερο ένα σφίξιμο στο στομάχι. Aς μην ξεχνάμε πάντως ότι σαν μετανάστες έχουμε ένα παρελθόν και φαίνεται ότι μπορεί να έχουμε και ένα μέλλον… 

Ίσως ο Κανιάρης αποδεικνύεται προφητικός….

Υ.Γ. Στην Καθημερινή της Κυριακής 6 Μαρτίου 2011, ανακάλυψα  το τραγούδι του Μίκη Θεοδωράκη για την μουσική επιθεώρηση ΟΜΟΡΦΗ ΠΟΛΗ με τίτλο "της ξενιτιάς". Ας θυμηθούμε τι τραγουδούσαμε στις αρχές της  δεκαετίας του ΄60 :

"στείλε ουρανέ μου ένα πουλί / να πάει στην μάνα υπομονή! 

Είμαστε βλέπετε τότε σε άλλη θέση...