Monday, January 22, 2018



ΓΡΑΜΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟ ΛΟΝΔΙΝΟ 
ΚΑΙ ΤΟ ΜΑΚΡΙΝΟ ΠΕΚΙΝΟ


1. ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΗΜΕΡΙΔΑ 

Έλληνες σπουδαστές αρχιτεκτονικής 
και αρχιτέκτονες στo Ηνωμένο Βασίλειο 1955-2015

στο Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος
_______________________________

2. ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗΝ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΡΙΒΑ ΛΑΒΒΑ 

στο δημόσιο πανεπιστήμιο 
Zhejiang University of Science and Technology του Πεκίνου


(Φωτ. Αντώνης Πετρούλιας)


Οι γέφυρες των Ελλήνων αρχιτεκτόνων με το εξωτερικό διαρκώς ενδυναμώνονται και ισχυροποιούνται. Η εδώ και πολλές δεκαετίες στο παρελθόν εσωστρέφεια της Ελληνικής Αρχιτεκτονικής, τόσο σε επίπεδο σπουδών όσο και σε επίπεδο διδασκαλίας και επαγγελματικής δράσης έχει υποκατασταθεί από μία νέα δυναμική που εμπεριέχει μια γόνιμη και πολύ σημαντική αμφίδρομη ανταλλαγή πολιτισμικών δρώμενων. 

Εμπειρίες και γνώσεις από σπουδές και επαγγελματικές δραστηριότητες στο εξωτερικό εμπλουτίζουν τον ορίζοντα των Ελλήνων αρχιτεκτόνων και μετουσιώνονται στον τόπο μας, αλλά και αντίστροφα η Ελληνική αρχιτεκτονική και γενικότερα η κουλτούρα διαχέεται μέσα από διπλωματικές και διατριβές για τη ελληνική αρχιτεκτονική σε ξένα πανεπιστήμια και παράλληλα μέσα από τις διαλέξεις και κυρίως την διδασκαλία Ελλήνων αρχιτεκτόνων που διαρκώς αυξάνονται στα ξένα πανεπιστήμια και στις αρχιτεκτονικές σχολές. Η διαπίστωση αυτή εκτιμώ ότι μάλλον αποσιωπάτε, αντί να αποτελεί μια αφορμή ενθάρρυνσης ειδικά για αυτή την περίοδο και να προβάλλεται με κάθε τρόπο. Ελάχιστοι στην Ελλάδα γνωρίζουν πόσοι και ποιοι Έλληνες αρχιτέκτονες δραστηριοποιούνται σε αυτό το πλαίσιο μεταπτυχιακών σπουδών, διδασκαλίας, διαλέξεων και επαγγελματικής δράσης σε διάσημα Πανεπιστήμια του εξωτερικού, στην Architectural Association, στην Bartlett,  στο Columbia, στο Harvard, ακόμη και στο Πεκίνο, σε σημαντικά αρχιτεκτονικά γραφεία με διεθνή απήχηση αλλά και σαν πετυχημένοι ελεύθεροι επαγγελματίες (βλέπε π.χ. Ηλίας Παπαγεωργίου). Και είναι πάρα πολλοί! 

Η σημερινή ανάρτηση αποτελεί μια ακόμη απόπειρα ανάδειξης αυτής της πτυχής και πραγματοποιείται με αφορμή την παρουσίαση της πρόσφατης επιστημονικής  ημερίδας στο Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος, με τίτλο «Γράμμα από το Λονδίνο» και την τυχαία επικοινωνία μου με την Ρίβα Λάββα από το Πεκίνο, που βρέθηκε για ένα ικανό διάστημα μια και  προσκλήθηκε να διδάξει στη σχολή Αρχιτεκτονικής στο Zhejiang University of Science and Technology και μου εμπιστεύτηκε ένα γράμμα της που περιγράφει τις εκεί εμπειρίες της. 

Την αναφορά στην Ημερίδα «Γράμμα από το Λονδίνο» επιμελείται ο Παναγιώτης Τσακόπουλος, αρχιτέκτων, διδάκτωρ του πανεπιστημίου Paris X-Nanterre και διευθυντής σύνταξης του αρχιτεκτονικού περιοδικού ek, που είχε και την ευθύνη της οργάνωσης της ημερίδας. 


1.


ek 
ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗΣ 
ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΗΜΕΡΙΔΑ 

ΓΡΑΜΜΑ ΑΠΟ ΤΟ ΛΟΝΔΙΝΟ 
Έλληνες σπουδαστές αρχιτεκτονικής και αρχιτέκτονες 
στo Ηνωμένο Βασίλειο 1955-2015 

Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος 16 Δεκεμβρίου 2017 


Το αρχιτεκτονικό περιοδικό ek, σε συνεργασία με το Ελληνικό Ινστιτούτο Αρχιτεκτονικής, οργάνωσε το Σάββατο 16 Δεκεμβρίου 2017, στο Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος, Επιστημονική Ημερίδα με τίτλο «Γράμμα από το Λονδίνο. Έλληνες σπουδαστές αρχιτεκτονικής και αρχιτέκτονες στο Ηνωμένο Βασίλειο, 1955-2015», με επιστημονική επιμέλεια των Παναγιώτη Τσακόπουλου (Διευθυντή σύνατξης του ek) και Ηλία Κωνσταντόπουλου (Προέδρου του ΕΙΑ). 

(Φωτ. Παναγιώτης Τσακόπουλος) 

Με αφετηρία τις διαδοχικές γενιές Ελλήνων αρχιτεκτόνων που πραγματοποίησαν μεταπολεμικά βασικές ή μεταπτυχιακές σπουδές στο Ηνωμένο Βασίλειο, κυρίως στο Λονδίνο, το York και το Εδιμβούργο, ή δίδαξαν στη συνέχεια, σε σημαντικές αρχιτεκτονικές σχολές, κυρίως στην Architectural Association και την Bartlett (σχολές που άσκησαν ιδιαίτερη επιρροή στην ίδια τη βρετανική, αλλά και τη διεθνή αρχιτεκτονική, σε όλη τη διάρκεια του δεύτερου μισού του 20ού αιώνα), η ημερίδα φιλοδόξησε να διερευνήσει δυο παράλληλα πεδία: 
Αφενός να εστιάσει σε αυτό καθεαυτό το περιεχόμενο των σπουδών αρχιτεκτονικής στο Ηνωμένο Βασίλειο και στις πολλαπλές, διαδοχικές ή παράλληλες, κατευθύνσεις που ακολούθησε στην περίοδο 1955-2015 και αφετέρου να διερευνήσει τις επιρροές της βρετανικής αρχιτεκτονικής εκπαίδευσης στο ελληνικό αρχιτεκτονικό τοπίο, όπως αυτές μεταφέρθηκαν μέσω των Ελλήνων αρχιτεκτόνων βρετανικής παιδείας που εργάστηκαν στη συνέχεια στη χώρα τους ή δίδαξαν στις ελληνικές αρχιτεκτονικές σχολές. 

(Φωτ. Παναγιώτης Τσακόπουλος)

Οι εισηγήσεις της ημερίδας κατανεμήθηκαν σε τέσσερις ενότητες. 

Στις δύο πρωινές συνεδρίες (με τίτλο «Αρχιτεκτονική και εκπαίδευση στο Ηνωμένο Βασίλειο: Μια εισαγωγή» και «Αρχιτεκτονική θεωρία_Αρχιτεκτονική πράξη: οι Έλληνες στο Ηνωμένο Βασίλειο»), οι αρχιτέκτονες που βρέθηκαν στο Ηνωμένο Βασίλειο στις δεκαετίες του ’60 και του ’70, επιχείρησαν να μεταφέρουν το κλίμα του τόπου, της εποχής, των θεωρητικών και εκπαιδευτικών ζυμώσεων (Σπύρος Αμούργης, Τάσος Κωτσιόπουλος, Γιάννης Κίζης, Λόης Παπαδόπουλος), αλλά και της εμπειρίας της αρχιτεκτονικής πρακτικής σε μεγάλα αρχιτεκτονικά γραφεία στο Λονδίνο (Σόλων Ξενόπουλος) ή της δημιουργίας ενός ελληνικού σχήματος στην Αθήνα, βαθειά επηρεασμένου από την αγγλική εμπειρία των μελών του (Νίκος Καλογεράς). 

Γιάννης Λιακατάς, συντονιστής, Σόλων Ξενόπουλος, Θανάσης Κουτρουβέλης, Τάσος Κωτσιόπουλος, Γιάννης Κίζης, Μόρφω Παπανικολάου συντονιστής, Λόης Παπαδόπουλος, Θόδωρος Μαραβέλιας, Γιώργος Φατσέας. Αποσιάζουν συμμετέχοντες ομιλητές  που δεν κατάφερα να καταγράψω.

Μια ενδιάμεση γενιά (Θόδωρος Μαραβέλιας, Γιώργος Φατσέας) εστίασε σε όψεις της αρχιτεκτονικής πρακτικής που δομήθηκαν χάρις στα εφόδια της βρετανικής εκπαιδευτικής εμπειρίας, ενώ αρχιτέκτονες της γενιάς του 2000 μίλησαν για τον τρόπο που οι βρετανικές σπουδές τους καθόρισαν είτε τη διδασκαλία τους στην Ελλάδα (Λεωνίδας Κουτσουμπός) είτε τη δική τους επαγγελματική εμπειρία στο Λονδίνο (Κωνσταντίνος Καραμπατάκης, Χριστίνα Αχτύπη). 


Οι δυο απογευματινές συνεδρίες ήταν αφιερωμένες στις δυο σημαντικότερες αρχιτεκτονικές σχολές του Λονδίνου, την Architectural Association και την Bartlett School of Architecture του University College London, οι οποίες προσέλκυσαν έναν μεγάλο αριθμό Ελλήνων σπουδαστών, από τα μέσα της δεκαετίας του 1970 και μέχρι σήμερα. 




Ανδρέας Γιακουμακάτος συντονιστής, Αριστείδης Ρωμανός, Θανάσης Σπανομαρίδης, Καλλιόπη Κοντόζογλου, Stephan Buerger και Αλέξανδρος Καλλέγιας, Αριάδνη Βοζάνη, Παναγιώτης Τουρνικιώτης συντονιστής,  Γιάννης Πεπονής, Ηλίας Κωνσταντόπουλος, Νέλλυ Μάρδα, Ρένα Σακελλαρίδου, Πιέρος Πιερής και Σοφία Ψαρρά,  

Στην 3η Ενότητα, οι Αριστείδης Ρωμανός, Θανάσης Σπανομαρίδης, Καλλιόπη Κοντόζογλου, Stephan Buerger και Αλέξανδρος Καλλέγιας, διέγραψαν, με διαφορετικούς τρόπους και με προσωπικό ύφος τη συναρπαστική εμπειρία μιας σχολής που αποτέλεσε κόμβο αρχιτεκτονικού πειραματισμού από το τελευταίο τέταρτο του περασμένου αιώνα και μέχρι σήμερα, ενώ η Αριάδνη Βοζάνη υπήρξε η γέφυρα που πατώντας στις μεταφορές της «Αλίκης στη χώρα των θαυμάτων» οδήγησε στη επόμενη συνεδρία της Bartlett. 

(Φωτ. Αντώνης Πετρούλιας)

Στην 4η λοιπόν ενότητα, οι αρχιτέκτονες της δεύτερης σημαντικότερης σχολής του Λονδίνου έδωσαν το στίγμα των διαφορετικών προσώπων της  σχολής, εστιάζοντας τόσο στην ισχυρή θεωρητική τους συνεισφορά (Γιάννης Πεπονής, Ηλίας Κωνσταντόπουλος, Ρένα Σακελλαρίδου, Σοφία Ψαρρά), όσο και στην ενδιαφέρουσα πειραματική τους φάση (Νέλλυ Μάρδα, Πιέρος Πιερής). 


Το εξώφυλλο του βιβλίου

Στο πλαίσιο της ημερίδας εκδόθηκε ένα βιβλίο με τον ίδιο τίτλο, σε επιμέλεια των Παναγιώτη Τσακόπουλου και Βαγγέλη Λάνταβου, που με τα κείμενα και τα σχεδιαστικά projects που φιλοξενεί, έχει μια διπλή φιλοδοξία: Πρώτα, να απεικονίσει συνοπτικά της διαφορετικές εκπαιδευτικές αντιλήψεις για την αρχιτεκτονική στην Αγγλία στο δεύτερο μισό του 20ού αιώνα και μέχρι σήμερα, μέσα από σπουδαστικές εργασίες Ελλήνων αρχιτεκτόνων στις σχολές, κυρίως, του Λονδίνου. Ύστερα, να εντοπίσει το στίγμα της βρετανικής εμπειρίας στους Έλληνες αρχιτέκτονες που εργάστηκαν για κάποιο διάστημα στην Αγγλία, αλλά και στην ίδια την ελληνική αρχιτεκτονική σκηνή, μέσα από μελέτες, συμμετοχές σε αρχιτεκτονικούς διαγωνισμούς ή υλοποιημένα έργα που αρθρώνονται στενά με τις διαδοχικές εκπαιδευτικές αντιλήψεις και τα βρετανικά αρχιτεκτονικά ρεύματα. Τα κείμενα που προηγούνται των projects επιχειρούν μια πρώτη αποτίμηση των απόηχων των βρετανικών αρχιτεκτονικών σχολών και των αρχιτεκτονικών ρευμάτων στην ελληνική σκηνή (Παναγιώτης Τσακόπουλος), διερευνούν διαφορετικές συνιστώσες της αρχιτεκτονικής εκπαίδευσης στο Ηνωμένο Βασίλειο (Στέλιος Γιαμαρέλλος), χαρτογραφούν τις διαφορετικές εμπειρίες των Ελλήνων αρχιτεκτόνων στο πλαίσιο των σπουδών τους στο Λονδίνο (Ηλίας Κωνσταντόπουλος, Καλλιόπη Κοντόζογλου) και διατυπώνουν ένα παράπλευρο θεωρητικό (Σοφία Ψαρρά) ή σχεδιαστικό ποιητικό λόγο (Θανάσης Σπανομαρίδης). 

Παναγιώτης Τσακόπουλος
 2.

Γ Ρ Α Μ Μ Α   Α Π Ο   Τ Η Ν    Κ Ι Ν Α 
της Ρίβα Λάββα

Jinhua_νέες πόλεις (φωτο 1) 

Καθώς η Κίνα βαδίζει ολοταχώς πως ένα παγκόσμιο μέλλον και οι πόλεις της οικοδομούνται με πρωτοφανείς ρυθμούς (φωτ.1), το ζήτημα της αρχιτεκτονικής της κληρονομιάς κερδίζει έδαφος τόσο στον σχεδιασμό, όσο και στην εκπαίδευση των αρχιτεκτόνων στα δημόσια πανεπιστήμια της χώρας. Δεν είναι τυχαίο, ίσως, ότι η στροφή προς την παράδοση προμηνύει συχνά τον ερχομό ενός νέου ρεύματος ιδεών, ή, όπως το είχε θέσει ο Le Corbusier σε μια συζήτηση με σπουδαστές αρχιτεκτονικής, «η παράδοση είναι ένα βέλος προς το μέλλον, ποτέ προς ο παρελθόν» [Le Corbusier talks with students, Princeton Architectural Press, 1999, p.31] 
Στο δημόσιο πανεπιστήμιο Zhejiang University of Science and Technology , όπου προσκλήθηκα να διδάξω, το μάθημα «Protection and Renewal of Urban History and Culture» έχει ιδιαίτερη βαρύτητα. Διδάσκεται στο πέμπτο εξάμηνο των προπτυχιακών σπουδών και, με μόνη διαφορά ότι αποτελεί μάθημα αστικού σχεδιασμού, η διάρθρωση του παρουσιάζει μεγάλες ομοιότητες με το διατομεακό μάθημα 5Α της Σχολής Αρχιτεκτόνων ΕΜΠ «Αρχιτεκτονική Ανάλυση Παραδοσιακού Οικισμού». 

Wuzhen_όψη του παραδοσιακού οικισμού (φωτο 2) 

Η δομή των παραδοσιακών οικισμών της Κίνας -ανάμεσά τους πολλοί οικισμοί χτισμένοι πάνω στο μεγάλο κανάλι που για μια χιλιετία αποτελεί βασικό εμπορικό άξονα και μέχρι και σήμερα συνδέει το Πεκίνο με το Χάντζο, όπως το Wuzhen (φωτ. 2 ) -, ο αρχιτεκτονικός τους χαρακτήρας και οι παραδοσιακές οικοδομικές τεχνικές αποτελούν αντικείμενο μελέτης των σπουδαστών. Οπως και στο ΕΜΠ, γίνεται επί τόπου επίσκεψη με τους διδάσκοντες και συλλογή υλικού in situ. (φωτ. 3) 

Zhuge, Διδάσκοντες: Ρίβα Λάββα, Σι Ντεφά (φωτο 3) 

Η αρχιτεκτονική κληρονομιά της Κίνας αποπνέει μια σπάνια ομορφιά. Οι εσωτερικοί χώροι ξετυλίγονται μέσα από τη μελετημένη διαφάνεια των διαδοχικών αυλών και αιθρίων του παραδοσιακού κινέζικου σπιτιού. 

Οδός Hefang, Hangzhou_πραδοσιακό φαρμακείο (φωτο 8) 



Jinhua_κατάστημα εκτυπώσεων (φωτ. 9) 

Zhuge_σχεδιαστής βεντάλιας (φωτ. 10) 



Xi’an_παραδοσιακοί μουσικοί (φωτ. 11) 

Τα φαρμακεία, τα τσαγάδικα, τα εκτυπωτήρια συνεχίζουν να λειτουργούν μέσα στους αιώνες.(φωτ. 8,9,10,11) Οι λιτές προσόψεις αντικατοπτρίζονται στο νερό – στοιχείο που συνδέεται με την παραδοσιακή χωροθεσία των οικισμών. (φωτ. 4,5) 


Zhuge_όψη του παραδοσιακού οικισμού (φωτό 4) 

Wuzhen_όψη του παραδοσιακού οικισμού (φωτ. 5) 

Πέτρα, ξύλο, χαρτί – και κόκκινες λατέρνες παντού. Η αφθονία και ο εντυπωσιασμός αποτελούν παραδοσιακή στάση του κινέζικου πολιτισμού, ακόμα και όταν τα υλικά είναι ευτελή. Οι χώροι –ιδιωτικοί, δημόσιοι – είναι μαζί αυστηροί και παιγνιώδεις (φωτ.6,7), ενώ ο δημόσιος βίος περιέχει στοιχεία αυθόρμητα και ελεύθερα: οι συνταξιούχοι χορεύουν μαζί τα βράδυα στις πλατείες, το dress code δε φαίνεται να απασχολεί ιδιαίτερα τους Κινέζους, ενώ δεν υπάρχει σειρά στην κατανάλωση φαγητών. Το χοιρινό διαδέχεται η σοκολάτα και μετά το ψάρι και στη συνέχεια λαχανικά με σκόρδο. 

Wuzhen_εσωτερικό σπιτιού (φωτ. 6) 



Wuzhen_δημόσιος χώρος (φωτ. 7) 

Το παλιό συναντά το καινούργιο μέσα σε μια απόκοσμη σιωπή. Μέσα από την αιθαλομίχλη ξεπροβάλλουν νεόκτιστα γιαπιά, ψηλές πολυ-πολυκατοικίες ως τα εκατό μέτρα και παραπάνω, σε δέσμες, σε κατακόρυφα τείχη με μαύρες τρύπες κουφωμάτων σε έρημα γιαπιά. (φωτ. 12,13), 

Xi’an_νέα πόλη (όψη από το τείχος) (φωτ. 12) 

Xi’an_νέα πόλη (όψη από το τείχος) (φωτ. 13) 

Αναδύονται νέες πόλεις κατά το μήκος και το πλάτος ενός αιωνόβιου τοπίου σα συμπαγή νέφη κατοικιών, ενώ οι πόλεις φαντάσματα συνεχίζουν να πολλαπλασιάζονται σε ρυθμό δεκαπέντε πατωμάτων κάθε δέκα μέρες. Πόλεις εκατομμυρίων κατοίκων απλωμένες από το Βορρά στο Νότο με ονόματα που δεν τα έχουμε ακούσει ποτέ, πόλεις με το διπλό πληθυσμό της Ελλάδας απλώνονται σαν αστερισμοί στην αχανή επικράτεια του μέλλοντος όπου ο χρόνος, το μέγεθος και η κλίμακα κάνουν την αιωνιότητα κατανοητή στην καθημερινή της διάσταση. Η ζωή συνεχίζεται στην Κίνα. Όλα είναι εφήμερα – τόσο, που ξεχνάς το μέτρημα της Δύσης. n 

‘Oλες οι φωτό [εκτός από 3,11]: credit Riva Lava

Κάντε ΚΛΙΚ στις εικόνες για μεγέθυνση






Monday, January 15, 2018




ΩΔΕΙΟ ΑΘΗΝΩΝ: 
ΕΓΚΑΙΝΙΑ ΑΙΘΟΥΣΑΣ «ΑΡΗΣ ΓΑΡΟΥΦΑΛΗΣ»


"ένας νέος εικαστικός Γιάννης Δεσποτόπουλος αναδύεται από τον καθαρόαιμο μοντερνιστή των χρόνων του Μεσοπολέμου"
+
κείμενο του Δημήτρη Αντωνακάκη 



Η νέα ανακαινισμένη αίθουσα «Άρης Γαρουφαλής» αποτελεί μια θεαματική και ευαίσθητη επέμβαση, σε ένα κτίριο από τα πιο σημαντικά της Αθήνας, που παραμένει επί δεκαετίες ημιτελές και ασυντήρητο και φαίνεται ότι απειλείται από μια παράδοξη μελέτη συνολικής αποκατάστασης, που έχει ανατεθεί σε γνωστό αρχιτεκτονικό γραφείο των Αθηνών.


Φωτορεαλιστικά προτεινόμενης μελέτης αποκατάστασης του Ωδείου Αθηνών 

Μια μελέτη που από τα λίγα δημοσιευμένα φωτορεαλιστικά φαίνεται ότι αλλοιώνει τον χαρακτήρα και το πνεύμα του Δεσποτόπουλου. Ελπίζω η πρόσφατη κήρυξη του κτιρίου ως διατηρητέο μνημείο από το Κεντρικό Συμβούλιο Νεωτέρων Μνημείων  να ανατρέψει αυτή την υλοποίηση και να αναζητηθεί νέα τροποποιημένη μελέτη που να συνάδει με το πνεύμα του Δεσποτόπουλου, όπως ακριβώς συμβαίνει στην νέα αίθουσα «Άρης Γαρουφαλής» που πραγματοποιήθηκε από το Atelier66: Σουζάνα Αντωνακάκη και Δημήτρης Αντωνακάκης μαζί με τον αρχιτέκτονα Τηλέμαχο Ανδριανόπουλο της tense architecture network.


Στα εγκαίνια της αίθουσας που πραγματοποιήθηκαν στις 18 Δεκεμβρίου 2017 παρουσία του Προέδρου της Δημοκτρατίας, ξεχώρισε ο λόγος του Δημήτρη Αντωνακάκη που παραθέτω στην συνέχεια. Ένα σπάνιο κείμενο για την Αρχιτεκτονική και τον Γιάννη Δεσποτόπουλο, εικονογραφημένο με ανέκδοτες φωτογραφίες του Τηλέμαχου Ανδριανόπουλου.

Δημήτρης Αντωνακάκης


ΕΓΚΑΙΝΙΑ ΑΙΘΟΥΣΑΣ "ΑΡΗΣ ΓΑΡΟΥΦΑΛΗΣ"

του Δημήτρη Αντωνακάκη


Είναι μεγάλη τιμή, αλλά και χαρά, σε μια εποχή κρίσης η πολιτεία, με το πρόσωπό σας κύριε Πρόεδρε, να παρίσταται σε μια παρόμοια εκδήλωση πολιτισμού, σε μια μουσική-αρχιτεκτονική προσφορά από πολίτες, στους πολίτες, στην πόλη, στον πολιτισμό.
Σας ευχαριστούμε θερμά γι αυτήν την πολλαπλής απήχησης υποσχόμενη παρουσία σας σήμερα εδώ.
Ο αρχιτέκτονας Γιάννης Δεσποτόπουλος, κυρίες και κύριοι κι αγαπητοί φίλοι, είχε πολλαπλά τιμηθεί για το έργο του όσο ζούσε. Όχι στην Ελλάδα, φυσικά, αλλά στην υπόλοιπη Ευρώπη όπου κατέφυγε μετά την απόλυσή του από το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο το 1946.
Επέστρεψε στην Ελλάδα το 1964, μετά τη διάκριση της μελέτης του με το Α’ Βραβείο σε Πανελλήνιο Αρχιτεκτονικό Διαγωνισμό για το Πνευματικό Κέντρο της Αθήνας, ένα μικρό τμήμα του οποίου αποτελεί το κτήριο του Ωδείο Αθηνών όπου βρισκόμαστε σήμερα.
Ήταν σπάνια η χαρά και η τιμή για την ευκαιρία που δόθηκε σε όλους εμάς να εργαστούμε για να ολοκληρωθεί επιτέλους το έργο που σήμερα απολαμβάνετε, χάρις στην γενναιόδωρη χορηγία του Ιδρύματος «Φίλων της Αλίκης Βατικιώτη για τη Μουσική και τις Τέχνες» (Friends of Aliki Vatikioti for Music and the Arts), αλλά και χάρις στην διακριτική και συστηματική φροντίδα του αναντικατάστατου Stephen Farrant, που λόγοι υγείας τον κρατούν μακριά μας.

Αισθάνομαι υποχρεωμένος να πω -εκφράζοντας πιστεύω όλους όσοι εργάστηκαν για την ανάπλαση του μαγικού αυτού χώρου, της αίθουσας Άρη Γαρουφαλή, ενός μικρού οργανικού κυττάρου του κτηρίου του Ωδείου Αθηνών, το οποίο σχεδίασε ο αρχιτέκτονας Γιάννης Δεσποτόπουλος πριν 60 χρόνια- ότι όλοι: αρχιτέκτονες, μηχανολόγοι, πολιτικοί μηχανικοί, εργοδηγοί, τεχνίτες και εργάτες, απέδωσαν τον καλύτερο εαυτό τους, χάρις σ’ ένα κλίμα εμπιστοσύνης και ευγένειας που καλλιέργησε η Διοίκηση του Ωδείου. Εμπιστοσύνης που γεννά την υπευθυνότητα και την αφοσίωση εκείνων που την απολαμβάνουν. Ευχαριστούμε θερμά τους υπεύθυνους για αυτήν την ασυνήθιστη και σπάνια προσφορά τους.




Υπάρχει όμως και μια άλλη πτυχή αυτού του δύσκολου έργου: Πρόκειται για την ανάμνηση της αγαπημένης Αλίκης Βατικιώτη, την οποία η διαδικασία μεταμόρφωσης αυτής της αίθουσας ξαναζωντάνεψε στη θύμηση όλων εκείνων που την γνώρισαν.
Αλίκη Βατικιώτη

Πολύτιμη μνήμη μιας δασκάλας της οποίας το πέρασμα από αυτούς τους χώρους άφησε ό,τι καλύτερο θα επιθυμούσε: άξιους μαθητές.


Η αίθουσα που εγκαινιάζεται επίσημα σήμερα στη νέα της μορφή, είχε πρόχειρα παραδοθεί στο Ωδείο και είχε μείνει ανολοκλήρωτη όλα αυτά τα χρόνια, όπως άλλωστε δυστυχώς παραμένει, ακόμη και σήμερα, ένα μεγάλο τμήμα του κτηρίου του Ωδείου Αθηνών. Η μεταμόρφωσή της, για όσους ήξεραν πως ήταν πριν, ίσως επιτρέπει να φανταστούν πώς θα είναι το κτήριο του Ωδείου όταν προσεκτικά ολοκληρωθεί συνολικά η κατασκευή του.

Η προσέγγιση η δική μας στο έργο του Γιάννη Δεσποτόπουλου δεν ήταν ένα εύκολο εγχείρημα. Κι αυτό όχι μόνο γιατί υπάρχει από μέρους μας αμέριστη εκτίμηση και σεβασμός για το έργο του και την προσωπικότητά του -σεβασμός ως δικαίωμα υποχρεώσεως-, αλλά και διότι ο Γιάννης Δεσποτόπουλος που συναντήσαμε στη διάρκεια της μελέτης αυτού του έργου ήταν διαφορετικός από εκείνον που σχεδίαζε την εξαιρετική πτέρυγα του Νοσοκομείου της Σωτηρίας στα χρόνια του ’30.

Καθώς, δηλαδή, προχωρούσε η μελέτη και εμπλουτίζονταν η γνωριμία μας με αυτό το μοναδικό, ημιτελές έργο, ένας νέος εικαστικός Δεσποτόπουλος αναδυότανε από τον καθαρόαιμο μοντερνιστή των χρόνων του Μεσοπολέμου. Ένας εικαστικός αρχιτέκτων του οποίου οφείλαμε να αναγνωρίσουμε και να ερμηνεύσουμε τις τεκμηριωμένες παραβάσεις του από τους κανόνες, μέσα από το πλήθος των σχεδίων της μελέτης του.


Η Αρχιτεκτονική, αγαπητοί φίλοι, δεν είναι χώρος οπτικής διασκέδασης, οφείλει -όπως άλλωστε κάθε τέχνη, καθώς γράφει ο Jean Cocteau- να αποτελεί ένα όχημα της σκέψης.
Και το αρχιτεκτονικό σχέδιο δεν είναι ζωγραφική. Αποτελεί ένα εγχειρίδιο οδηγιών για τη διαμόρφωση του χώρου, μια παρτιτούρα για την ανάδειξη της γεωμετρίας και της υλικότητάς του.
Έχοντας έτσι διατυπωμένες στο χαρτί τις προθέσεις του Γιάννη Δεσποτόπουλου για την οργάνωση της αίσθησης του βιωμένου χώρου, όπως εκείνος την εννοούσε, επιχειρήσαμε την προσαρμογή των σχεδίων του, έτσι ώστε να εξυπηρετούν τις σημερινές νέες πολλαπλές λειτουργικές απαιτήσεις αυτής της αίθουσας.

Με αυτήν τη λογική η παρέμβασή μας σε αυτήν την ανολοκλήρωτη αίθουσα που σας υποδέχεται σήμερα δεν επιδίωξε την «διακόσμηση». Άλλωστε, η έννοια της διακόσμησης θα ήταν για τον Γιάννη Δεσποτόπουλο, όπως και για μας, ανύπαρκτη.
Άλλο όμως «διακόσμηση» και άλλο «Διάκοσμος».
Είναι ο Διάκοσμος που παραπέμπει σ’ ένα κόσμο, ένα σύμπαν, όπου όλα τα στοιχεία επεξεργασίας του χώρου συμπληρώνουν τη συνολική εικόνα του και οφείλουν να συν-λειτουργήσουν ουσιαστικά με αυτόν ως στοιχεία:
είτε τεχνικών εγκαταστάσεων, ηλεκτρικών μηχανολογικών ή άλλων,
είτε ηχητικών-ακουστικών απαιτήσεων,
είτε απαραίτητων οπτικών ερεθισμάτων υφής και φωτισμού.
Το κάθε τι, λοιπόν, που τοποθετήθηκε στην αίθουσα αυτή θα έπρεπε να συμβάλλει με αυτήν την πειθαρχεία στην ολοκλήρωση ενός έργου που απευθύνεται στην όραση, την ακοή και την αφή, ολοκληρώνοντας την αίσθηση της επιδιωκόμενης οικειότητας του πολύτιμου βιωμένου χώρου.
Ενός έργου που καταλαγιάζει τις βεβαιότητες και διαχειρίζεται τις αβεβαιότητες, όπως ίσως θα έλεγε ο Γιάννης Δεσποτόπουλος.



Με αυτήν τη λογική, προσπαθώντας να μην προδώσουμε τις κοινές αρχιτεκτονικές μας αρχές, επιχειρήσαμε να ερμηνεύσουμε με συνέπεια τα πολλαπλά σχέδια από το πλούσιο αρχείο του Δεσποτόπουλου ολοκληρώνοντας την ανάπλαση αυτής της αίθουσας, που αποτελεί ένα μικρό απόσπασμα ενός λαμπρού αρχιτεκτονικού έργου το οποίο παραμένει ακόμα ανολοκλήρωτο.


O Ιωάννης Δεσποτόπουλος

Η δική μας συμβολή στην ανάπλαση της μορφής αυτής της αίθουσας, ας είναι ένα ελάχιστο αντίδωρο σ’ εκείνον που την ονειρεύτηκε και τη σχεδίασε αλλά δεν είχε την τύχη να τη δει ολοκληρωμένη:
στον αρχιτέκτονα Γιάννη Δεσποτόπουλο.

Δημήτρης Αντωνακάκης
18 Δεκεμβρίου 2017




Παρακολουθήσαμε  την Τρίτη 12-12-2017, την εναρκτήρια συναυλία της Ορχήστρας Academica Αθηνών υπό τον Νίκο Αθηναίο, μαζί με το «Κοντσέρτο για πιάνο αρ. 12» του Μότσαρτ, που απέδωσε η Αλεξάνδρα Παπαστεφάνου, μαθήτρια της Βατικιώτη στο ολοκαίνουργιο πιάνο «Στάϊνγουεϊ», "στρυμωγμένη" ανάμεσα στην ορχήστρα και τους θεατές.

Διαπιστώθηκε ότι έχει παραδοθεί στο Ωδείο από τους μελετητές ένας νέος χώρος, σαν ένα πολύτιμο όργανο με συγκεκριμένες και πολυσύνθετες δυνατότητες, που πρέπει να εξηγηθούν και να παρουσιαστούν αναλυτικά στους χρήστες και τους τεχνικούς του Ωδείου, για να αποφευχθούν επιλογές που δεν τον αξιοποιούν σωστά.  Από την εμπειρία μας από την πρώτη αυτή συναυλία διαπιστώθηκε η πολύ καλή ακουστική της αίθουσας αλλά και ο αδέξιος χειρισμός του φωτισμού με υπερφωτισμένη την σκηνή με τη χρήση των φωτιστικών σωμάτων στην οροφή που «στραβώνουν» το κοινό και όχι εκείνων στην δοκό που στοχεύουν την σκηνή, καθώς επίσης και η χωροθέτηση  του αναλογίου και κυρίως του πιάνου σε συνδυασμό με την ορχήστρα.

Ο επιδιωκόμενος από τους μελετητές ατμοσφαιρικός φωτισμός της σκηνής που δεν εφαρμόστηκε. 



Την αποκατάσταση και ανάπλαση του έργου ανέλαβαν οι αρχιτέκτονες του Atelier66 Σουζάνα Αντωνακάκη και Δημήτρης Αντωνακάκης με τον αρχιτέκτονα Τηλέμαχο Ανδριανόπουλο της tense architecture network, ο οποίος εκπονεί τη διατριβή του με θέμα το συνολικό έργο του Ιωάννη Δεσποτόπουλου και είναι γνώστης του αρχείου και των σχεδίων εφαρμογής του Ωδείου Αθηνών. Συνεργάστηκαν επίσης οι αρχιτέκτονες Έφη Ηλιάδου από το πρώτο και Κωνσταντίνος Κοσμάς και Νέστορας Σκαντζούρης από το δεύτερο γραφείο αντίστοιχα, ενώ ουσιαστική ήταν η συμβολή των ηλεκτρομηχανολόγων της Εμπειρίας Α.Ε. Νικηφόρου Γαλάνη και Βαγγέλη Παξινού.

Την ακουστική μελέτη της αίθουσας,  ανέλαβε ο Gottfried Schubert.


Επεξεργασία επιφανειών που υπαγορεύονται από την ακουστική μελέτη του Gottfried Schubert.


Υπεύθυνοι κατασκευής του έργου της εταιρείας Stepsis ATE ήταν ο Νάσος Δεληβορριάς πολιτικός μηχανικός, Αλέξανδρος Χρόνης μηχανολόγος και ο Αχιλλέας Ματακούλης υπεύθυνος εργοταξίου. Όλοι συνέβαλαν μετά από την προσεκτική και ουσιαστική ερμηνεία του δύσκολου αυτού έργου στην πραγματοποίησή του και στην άψογη εφαρμογή της μελέτης που σεβάστηκε, όσο ήταν δυνατόν, το όραμα του αρχιτέκτονα Ιωάννη Δεσποτόπουλου.


Κάντε ΚΛΙΚ στις εικόνες για μεγέθυνση



Wednesday, January 3, 2018



ΚΑΤΟΙΚΙΕΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΩΝ

Μία ευφάνταστη, παραμυθένια κατοικία 
 στην Αθήνα


Έχω επισκεφτεί αρκετά σπίτια και γραφεία συναδέλφων αρχιτεκτόνων και έχω δει επίσης  αμέτρητα δημοσιευμένα. Σε όλα αναδεικνύεται μία προσπάθεια μιας αρχιτεκτονικής συνέπειας-αυστηρότητας και τάξης, ή ένας επίμονος υπερσχεδιασμός που συνεπάγονται-απορρέουν συνήθως από το δημόσια γνωστό αρχιτεκτονικό τους ιδίωμα. 


Με αυτές τις εντυπώσεις βρέθηκα πρόσφατα για πρώτη φορά, στο σπίτι γνωστού ζεύγους αρχιτεκτόνων στην Αθήνα, γνωρίζοντας το αρχιτεκτονικό τους έργο που το χαρακτηρίζει ο ορθολογισμός και η πειθαρχία. 
Ένα διώροφο κτίριο της δεκαετίας του ΄50 που έχει δεχθεί το 2006 μια αυτόνομη μεταγενέστερη προσθήκη καθ΄ ύψος, μέσω μιας ξύλινης δομής. 
Έφτασα βράδυ.  Ανεβαίνοντας από την ξύλινη σκάλα στον όροφο, αισθάνθηκα  την ανάγκη να καταγράψω φωτογραφικά αυτή την παραμυθένια ατμόσφαιρα που έβλεπα μπροστά μου. 

Το μικρό καθιστικό στον όροφο 

Δεν μπορούσα  να φανταστώ ότι οι αρχιτέκτονες που γνώριζα, θιασώτες του μοντέρνου και του κατά καιρούς μεταμοντέρνου, θα κατοικούσαν σε μια κατοικία, όπου το μοντέρνο συνυπάρχει με το παλαιό, με έναν τρόπο ατμοσφαιρικό, που παραπέμπει στην γοητευτική ατμόσφαιρα ενός καλοστημένου παλαιοπωλείου που πάντα συγκινεί και της αύρας ενός loft. 


Με ξενάγησαν σε κάθε γωνιά του παλαιού σπιτιού στον όροφο, στο μικρό καθιστικό την κουζίνα και τα δύο υπνοδωμάτια. 

το παιδικό υπνοδωμάτιο

το μεγάλο υπνοδωμάτιο

Ανεβαίνοντας στην νέα προσθήκη, τα δύο επίπεδα, αρθρώνονται μέσω μιας ανοιχτής ξύλινης δομής σε συνδυασμό με γαλβανισμένες σχάρες τύπου orsogrill που επιτρέπουν την επικοινωνία των χώρων. 



Στο ένα επίπεδο έχει ενταχθεί το μεγάλο καθιστικό με την τραπεζαρία. Ένας γραμμικός χώρος με εμφανή τον στατικό φορέα από σύνθετη ξυλεία και τα αντιανέμια. Ένα ζεστό κέλυφος από ξύλο με  περιμετρικά ξύλινα περσιδωτά στόρια στα ανοίγματα και μια μεγάλη ραφιέρα-βιβλιοθήκη με κάθε είδους βιβλία και αντικείμενα 
















Η τραπεζαρία

Στο ίδιο επίπεδο με το μεγάλο καθιστικό, φιλοξενείται διακριτικά χωρισμένο και το ατελιέ - αρχιτεκτονικό γραφείο. 






















Μια ξύλινη σκάλα οδηγεί  στο πατάρι, στον  χώρο του μεγάλου γιου Μάνθου, φοιτητή στο ΕΜΠ, που φιλοξενεί ακόμη μια ολόκληρη εγκατάσταση με τραινάκια märklin. 





Στους χώρους αυτής της κατοικίας-γραφείου ανακαλύπτει κανείς σε πρώτο και δεύτερο πλάνο επιλεγμένα αντικείμενα που παραπέμπουν σε μνήμες παιδικές αλλά και πιο όψιμες, σε μνήμες παραμυθιών, με χρηστικά αντικείμενα σύγχρονα αλλά και παλαιότερων εποχών που συγκροτούν μια ζεστή και ευχάριστη θεατρική ατμόσφαιρα. 




















Μία πραγματικότητα που δεν είναι επιτηδευμένη και αποκαλύπτει τον μαγικό κόσμο των βιωμάτων όλης της οικογένειας, που αφήνει ελεύθερα να αποτυπωθεί, αγνοώντας τους πρόσφατους κανόνες της καθώς πρέπει τάξης του μινιμαλισμού ή των άδειων και άχρωμων χώρων. 





Στην υποβλητική αυτή ατμόσφαιρα μιας απολαυστικής αταξίας ετερόκλητων αντικειμένων, το μεγαλύτερο ποσοστό της επίπλωσης των χώρων είναι από το ΙΚΕΑ. Μια επιλογή που πάντα με κρατούσε και με κρατά διστακτικό. Εδώ όμως το συνήθως ψυχρό, τυποποιημένο, αδιάφορο και συνηθισμένο ύφος αυτών των επίπλων ανατρέπεται. 


Τα έπιπλα αυτά συντίθενται με ένα προσωπικό τρόπο, καλύπτονται με υφάσματα, εμπεριέχουν εκπλήξεις και περνούν σε δεύτερο πλάνο μέσα από την ευρηματική και πολυσύνθετη ένταξη ετερόκλητων αντικειμένων, προσωπικών επιλογών των ιδιοκτητών. 

Στο τέλος αποκαλύφθηκε και το εργαστήριο της Μπέτυ. Ένας χώρος δημιουργίας, απομόνωσης και συγκέντρωσης.



Η Μπέτυ Χαλκιοπούλου είναι η ψυχή αυτού του σπιτιού. Αρχιτεκτόνισσα του ΑΠΘ, σύντροφος και συνεργάτης  του γνωστού μας συναδέλφου Τάσου Κωτσιόπουλου.

Μπέτυ Χαλκιοπούλου

Τάσος Κωτσιόπουλος

Συγκεντρώνουν εδώ και χρόνια ξεχωριστά αντικείμενα και έπιπλα με ένα κοινό υπόγειο κριτήριο, που έχουν για αυτούς  συναισθηματική αξία και δεν αποτελούν ακριβές και πολύτιμες επιλογές. Τα εναποθέτουν στους χώρους του σπιτιού με τον δικό τους τρόπο. 


Μέσα σε αυτούς του χώρους ο Τάσος Κωτσιόπουλος δημιουργεί  και τα ζωγραφικά του έργα. 

Το μεγάλο τραπέζι στο ατελιέ-γραφείο που ο Κωτσιόπουλος ζωγραφίζει

Μέσα από τα «αμήχανα σχέδια» του, που θυμίζουν καλό σουρεαλισμό και κατά καιρούς έχω δημοσιεύσει, αφήνει την φαντασία του να καλπάζει σε παράδοξες εικονογραφίες, πάντα βέβαια μέσα από τις πειθαρχημένες γραμμές, που υποτάσσονται στο πενάκι του. 

Τάσος Κωτσιόπουλος, E30 Ερευνητικό κέντρο - 
Research foundation, 70X100, 2014 , 
(Λεπτομέρεια)

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι υπάρχει μια υπόγεια σχέση που συνδέει την ζωγραφική του με την ατμόσφαιρα των χώρων που κατέγραψα. Σε αυτές τις «παρα-αρχιτεκτονικές συνθέσεις», διακρίνεται μια γοητευτική και ονειρική διάσταση που  σχετίζεται με τον περιβάλλοντα χώρο του δημιουργού. 


Τάσος Κωτσιόπουλος, Η πλώρη ξύλινων πλοίων, λεπτομέρειες 


 Κάντε ΚΛΙΚ στις εικόνες για μεγέθυνση 


 Η Μπέτυ Χαλκιοπούλου αποφοίτησε το 1987 από το Τμήμα Αρχιτεκτόνων του Α.Π.Θ. Έως το 1995 συνεργάστηκε με αρχιτεκτονικές μελετητικές εταιρείες στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη ως κύρια συνεργάτις και ως υπεύθυνη μελετών (Σχεδιασμός Συστήματα ΕΠΕ, Σχεδιασμός ΑΕ, Ευπαλίνος ΑΤΕ, Πέτρα Συνεργατική–Σύμβουλοι μελετών ΑΕ, κ.α.). Στο πλαίσιο της συνεργασίας αυτής μελέτησε κτίρια και συγκροτήματα όπως η Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, το τουριστικό συγκρότημα Olympia Resorts στον Πύργο Ηλείας, το ρυθμιστικό σχέδιο του οικισμού Ανεμώνες στα Γιάννινα, το δικαστικό μέγαρο Κομοτηνής, κτίριο γραφείων στο Τατόι, το Ινστιτούτο Λαχανοκομίας και Θερμοκηπιακών Καλλιεργειών Πατρών, το κτίριο Διοίκησης των ΤΕΙ Πειραιώς κ.α. Από το 1995 είναι μόνιμη συνεργάτις του γραφείου Α.Μ. Κωτσιόπουλος και συνεργάτες αρχιτέκτονες (εταιρικός τίτλος: Κ - Αρχιτέκτονες ΕΕ, με κύρια μέλη τους Αναστ. Κωτσιόπουλο, Αλίνα Πάνου και Έμυ Ζουμπουλίδου). Είναι παντρεμένη από το 1993 με τον Τάσο Κωτσιόπουλο και έχουν δύο παιδιά, τον Μάνθο 20 και τον Πάνο 18 ετών.




Ο Αναστάσιος Μ. Κωτσιόπουλος γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη και αποφοίτησε από το Πειραματικό Σχολείο. Σπούδασε στο Α.Π.Θ. (δίπλωμα αρχιτέκτονα 1970, διδακτορικό δίπλωμα 1976, υφηγεσία 1982) και στο University of Edinburgh (Ph.D. 1980). Δίδαξε αρχιτεκτονικό σχεδιασμό και θεωρία αρχιτεκτονικής στο Α.Π.Θ. από το 1971, αρχικά ως επιμελητής, εν συνεχεία ως υφηγητής και, επί 25 χρόνια έως το 2013, ως καθηγητής. Είναι σήμερα ομότιμος καθηγητής του Α.Π.Θ. Το 2008 εξελέγη αντεπιστέλλον μέλος της Ακαδημίας Αθηνών στην Έδρα του Αρχιτεκτονικού Σχεδιασμού της Τάξης των Γραμμάτων και των Καλών Τεχνών. Διατηρεί σήμερα αρχιτεκτονικό γραφείο με τις αρχιτέκτονες Έμυ Ζουμπουλίδου και Αλίνα Πάνου και με συνεργάτιδα την Μπέτυ Χαλκιοπούλου, με την οποία είναι νυμφευμένος από το 1993 και έχουν δύο παιδιά τον Μάνθο 20 και τον Πάνο 18 ετών. Μαζί με τους συνεργάτες του, έχουν εκτεταμένο αρχιτεκτονικό έργο με βραβεία και διακρίσεις εντός και εκτός Ελλάδος και περίπου 230 δημοσιεύσεις θεωρίας και έργων, μεταξύ των οποίων τα βιβλία «Κριτική της αρχιτεκτονικής θεωρίας» (1985, 1992) και «Η αρχιτεκτονική σε περίοδο κρίσης» (2010). Tο αρχιτεκτονικό έργο μαζί με ορισμένα σχέδια του Α. Κωτσιόπουλου παρουσιάστηκαν σε μονογραφική έκθεση του Ελληνικού Ινστιτούτου Αρχιτεκτονικής (Μουσείο Μπενάκη 2011, και Τελλόγλειο Ίδρυμα Τεχνών 2012, επιμέλεια: Α. Σκιαδά) ταυτόχρονα με την έκδοση της μονογραφίας «Α.Μ. Κωτσιόπουλος και συνεργάτες αρχιτέκτονες: μια διαδρομή στα όρια του μοντέρνου» (2011, επιμέλεια: Α. Γιακουμακάτος, εκδόσεις Κτίριο).