Thursday, August 25, 2016


1.

ΣΥΝΕΔΡΙΟ-ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 
ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ 

PATRAS • CITYLAB• 2015

με θέμα
«Αρχιτεκτονική και Πίστη»

μια σημαντική πρωτοβουλία 
του Παναγιώτη Πάγκαλου


Με αφορμή το για τρίτη συνεχή χρονιά Πανελλήνιο Συνέδριο-Εργαστήριο Αρχιτεκτονικής CITYLAB που πρόκειται να πραγματοποιηθεί στην πόλη της Πάτρας και εφέτος με θέμα «Πόλη, Αρχιτεκτονική και Έρωτας» από τις 22 έως τις 28 Σεπτεμβρίου 2016, κρίνω σκόπιμο, έστω και καθυστερημένα να κάνω μια σύντομη αναφορά στο περσινό πετυχημένο αντίστοιχο εργαστήριο, που πραγματοποιήθηκε από 25 Σεπτεμβρίου έως 9 Οκτωβρίου 2015 με τίτλο «Αρχιτεκτονική και Πίστη» και στο οποίο συμμετείχα.

 

Το εργαστήριο αυτό οργανώθηκε με την υποστήριξη της ΑΔΕΠ Α.Ε. του Δήμου Πατρών και του ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ. Πάτρας και σε συνεργασία με την Ιερά Μητρόπολη Πατρών, το Πανεπιστήμιο Πατρών και τον Σύλλογο Αρχιτεκτόνων Νομού Αχαΐας. Επιστημονικός υπεύθυνος της διοργάνωσης ήταν ο Ιστορικός Αρχιτεκτονικής και Τέχνης Δρ. Παναγιώτης Πάγκαλος, Διδάσκων στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών και στο Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο, ενώ την Ομάδα Οργάνωσης αποτελούσαν οι: Τρισεύγενη Αναστασοβίτη, Θάνος Κότσαλης, Σάρα Μάτσα, Ιωάννα Τρικόγια και Βίκυ Φαιλάδη.


Στο Συνέδριο συμμετείχαν 36 προσκεκλημένοι ομιλητές από τα πεδία της Αρχιτεκτονικής, της Τέχνης, της Θεολογίας και της Φιλοσοφίας, καθώς και 60 φοιτητές Σχολών Αρχιτεκτονικής από όλη την ελληνική επικράτεια.


Οι εργασίες έλαβαν χώρα στις εγκαταστάσεις του ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ. Πάτρας, στις Αποθήκες Μπάρι (Όθωνος Αμαλίας 6, Πάτρα), από την 25η Σεπτεμβρίου έως και την 2α Οκτωβρίου 2015, ενώ τα αποτελέσματα του Εργαστηρίου παρουσιάστηκαν στον πολυχώρο “Συνδετήρα” (Αλ. Υψηλάντου 146) σε εκδήλωση ανοικτή στο κοινό. 

Στο Συνέδριο-Εργαστήριο τέθηκαν θεωρητικά ζητήματα γύρω από τις έννοιες του υψηλού και του ιερού, της πολιτικής ιδεολογίας και της θρησκευτικής πεποίθησης, ενώ αναπτύχθηκε έντονος διάλογος επί της αντίθεσης μεταξύ Λογικής και Πίστης. Στα αποτελέσματα του εργαστηρίου, μεταξύ άλλων, συμπεριλαμβάνονται προτάσεις για Σύγχρονους Ναούς άμεσης Δημοκρατίας, Αποϊεροποίηση Εκκλησιών και μετατροπής τους σε κτήρια πολιτισμού, Δημιουργία Δικτύων Προσκυνηματικού-Πολιτισμικού Τουρισμού με Ενοποίηση των Θρησκευτικών χώρων της Πάτρας καθώς και νέων λατρευτικών κτηρίων εντός της θάλασσας. 


Είναι αδύνατον να παραθέσω αναλυτικά όλες τις διαλέξεις των ομιλητών καθώς και τις μελέτες των ομάδων των 60 φοιτητών των Σχολών Αρχιτεκτονικής. Είναι σημαντικό ότι μετά το συνέδριο όλο το υλικό αυτό έχει συγκεντρωθεί σε μια ψηφιακή έκδοση που μπορείτε να διαβάσετε εδώ και παράλληλα όλες οι μαγνητοσκοπημένες εισηγήσεις έχουν ανέβει στο Youtube στις ηλεκτρονικές διευθύνσεις που παραθέτω στην συνέχεια.


ΑΓΓΕΛΗΣ ΓΙΩΡΓΟΣ : ΣΚΕΨΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΗΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑΣ


ΑΛΕΞΑΚΗΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ: ΒΙΩΜΑΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΙΕΡΟΥΣ ΝΑΟΥΣ ΤΗΣ ΠΑΤΡΑΣ

ΑΛΙΦΡΑΓΚΗΣ ΣΤΑΥΡΟΣ: "ΒΟΤΚΑ, ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΚΑΙ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΣ"*: ΠΙΣΤΗ ΚΑΙ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ


ΑΝΤΩΝΑΚΑΚΗ ΣΟΥΖΑΝΑ: ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΙΣΤΗ: ΒΕΒΑΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΑΜΦΙΒΟΛΙΕΣ

ΑΝΤΩΝΑΚΑΚΗΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ: ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΙΣΤΗ Η ΠΙΣΤΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ;




ΓΙΑΚΟΥΜΑΚΑΤΟΣ ΑΝΔΡΕΑΣ: ΤΥΠΙΚΟ, ΣΥΜΒΟΛΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΜΟΡΦΗ ΤΟΥ ΧΩΡΟΥ ΣΤΗΝ ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ

ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΓΙΑΝΝΙΤΣΑΡΗΣ, ΣΤΑΥΡΟΣ ΓΥΦΤΟΠΟΥΛΟΣ: ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΚΑΙ ΝΕΩΤΕΡΙΚΟΤΗΤΑ
ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ: ΑΠΟ ΤΗΝ "ΠΑΡΑΔΟΣΗ" ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ ΚΑΙ ΤΗΝ "ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ" ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ, ΣΤΗ ΜΕΤΑΦΥΣΙΚΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ: ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΘΩΜΑΣ Ο ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΟΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΩΝ
ΚΑΖΑΚΟΣ ΚΩΣΤΑΣ: ΛΟΓΙΚΗ ΚΑΙ ΠΙΣΤΗ

ΚΑΛΕΡΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ: Η ΤΕΛΕΤΗ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ
ΚΑΝΑΡΕΛΗΣ ΘΕΟΚΛΗΣ: ΚΑΤΑΣΚΕΥΕΣ ΤΟΥ ΙΕΡΟΥ
ΚΑΡΑΚΟΥΣΗΣ ΑΓΓΕΛΟΣ: ΤΟ ΦΩΣ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑ
ΚΟΥΦΟΠΟΥΛΟΣ ΠΕΤΡΟΣ: ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΗΣ "ΠΡΟΣΘΗΚΗΣ"
ΛΑΖΑΡΗΣ ΑΝΔΡΕΑΣ: ΑΡΧΙΤΕΚΤΩΝ ΚΑΙ ΝΑΟΣ
ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΝΕΚΤ. ΛΟΗΣ: Ο ΝΑΟΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΣΑΒΒΑ ΒΕΛΙΓΡΑΔΙΟΥ. ΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΤΗΣ ΑΝΕΓΕΡΣΕΩΣ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ ΤΟΥ ΚΟΥΜΜΟΥΝΙΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΤΕΩΣ ΓΙΟΥΓΚΟΣΛΑΒΙΑ
ΜΑΜΑΛΟΥΚΟΣ ΣΤΑΥΡΟΣ: Η ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΤΗΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗΣ ΩΣ ΑΦΕΤΗΡΙΑ ΜΙΑΣ ΣΥΓΧΡΟΝΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΝΑΟΔΟΜΙΑΣ
ΣΑΡΡΑ ΜΑΤΣΑ: Η ΒΕΒΗΛΩΣΗ
ΜΠΑΛΑΦΟΥΤΗΣ ΘΑΝΟΣ: ΑΝΤΙΚΡΙΖΟΝΤΑΣ ΤΟ ΦΩΣ ΣΤΟΥΣ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΥΣ ΝΑΟΥΣ
ΤΣΑΓΓΑΛΑΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ, ΜΠΑΡΜΠΑΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ: ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΝΑΟΔΟΜΙΑ ΣΕ ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΙ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ
ΜΠΙΡΗΣ ΤΑΣΟΣ, ΤΣΙΡΑΚΗ ΣΟΦΙΑ: ΛΑΜΠΡΟ ΚΑΙ ΣΚΙΕΡΟ ΦΩΣ: ΕΚΚΛΗΣΑΚΙ ΣΤΟ ΔΠΘ ΞΑΝΘΗΣ
ΞΗΡΟΠΑΪΔΗΣ ΓΙΩΡΓΟΣ: ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΩΝΤΑΣ ΤΟ ΜΗ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΗΣΙΜΟ
π. ΔΕΔΕΣ ΦΙΛΟΘΕΟΣ: Η ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ ΚΑΙ Η ΠΙΣΤΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ


π. ΣΚΙΑΔΑΡΕΣΗΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ: ΟΡΔΟΔΟΞΟΣ ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ - ΘΕΙΑ ΛΑΤΡΕΙΑ 

 
ΠΑΓΚΑΛΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ: ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΙΣΤΗ
ΠΑΡΟΥΣΗΣ ΜΙΧΑΛΗΣ: ΤΟ ΑΧΤΙΣΤΟ ΞΩΚΚΛΗΣΙ ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗ ΠΙΚΙΩΝΗ
ΣΚΙΑΔΑΡΕΣΗΣ ΣΠΥΡΟΣ: ΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΝΕΓΕΡΣΕΩΣ ΤΟΥ ΝΕΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΓΙΟΥ ΑΝΔΡΕΟΥ

ΤΕΡΕΖΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ: Ο ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΟΣ ΧΩΡΟΣ ΩΣ ΕΚΦΡΑΣΤΗΣ ΤΗΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ

ΤΟΜΠΑΖΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ: Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΤΡΙΑΔΑΣ ΣΤΗ FATIMA ΤΗΣ ΠΟΡΤΟΓΑΛΙΑΣ

ΤΟΥΡΝΙΚΙΩΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ: Η ΠΙΣΤΗ ΣΤΟ ΑΝΥΠΕΡΒΛΗΤΟ ΟΛΟ ΩΣ ΝΕΩΤΕΡΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΩΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ.
Γιώργος Τριανταφύλλου, αρχιτέκτων: 
«ΞΩΚΛΗΣΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ παραλλαγές & παραβάσεις»
ΤΣΟΝΑΚΑΣ ΒΑΣΙΛΗΣ: ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ Η ΠΙΣΤΗ ΤΟΠΟΣΗΜΟ;
ΤΣΟΥΚΑΛΑ ΚΥΡΙΑΚΗ: ΤΡΑΓΙΚΟΣ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ, ΠΙΣΤΗ, ΧΩΡΟΣ: ΕΚΔΟΧΕΣ ΤΟΥ ΤΑΠΕΙΝΟΥ



2.


ΣΥΝΕΔΡΙΟ-ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 
ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΟΥ ΚΑΙ ΑΣΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ 
CITYLAB 2016 

με θέμα

Πόλη – Αρχιτεκτονική – Έρωτας


Πάτρα, 22-28 Σεπτεμβρίου 2016



Από τους Επιστημονικά υπεύθυνους του Citylab 2016 , αρχιτέκτονες Παναγιώτη Πάγκαλο και Σταύρο Αλιφραγκή μόλις παρέλαβα το ακόλουθο Δελτίο Τύπου σχετικά με το νέο Citylab:

Citylab 2016: Πόλη – Αρχιτεκτονική – Έρωτας
Πάτρα, 22-28 Σεπτεμβρίου 2016

Το συνέδριο/εργαστήριο αρχιτεκτονικού και αστικού σχεδιασμού Citylab 2016 θα πραγματοποιηθεί στην Πάτρα από την Πέμπτη 22 Σεπτεμβρίου έως και την Τετάρτη 28 Σεπτεμβρίου 2016, στις εγκαταστάσεις του ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ. Πάτρας (Αποθήκες Μπάρι, Όθωνος & Αμαλίας 6). Το φετινό Citylab είναι αφιερωμένο στους αρχιτέκτονες Σουζάνα και Δημήτρη Αντωνακάκη, με αφορμή τα 50 έτη δημιουργικής παρουσίας στο Atelier66.

Στο εργαστήριο θα συμμετάσχουν με διαλέξεις/διδασκαλία, οι: Σουζάνα Αντωνακάκη (Αρχιτέκτων), Δημήτρης Αντωνακάκης (Αρχιτέκτων), Αριάδνη Βοζάνη (Αρχιτέκτων), Βασίλης Γκανιάτσας (Αρχιτέκτων), Αριστοτέλης Δημητρακόπουλος (Αρχιτέκτων), Αναστάσιος Κωτσιόπουλος (Αρχιτέκτων), Ανδρέας Λάζαρης (Αρχιτέκτων), ‘Ιρις Λυκουριώτη (Αρχιτέκτων), Σάρρα Μάτσα (Αρχιτέκτων), Θανάσης Μουτσόπουλος (Αρχιτέκτων), Κωνσταντίνος Μωραΐτης (Αρχιτέκτων), Κώστας Ντάφλος (Αρχιτέκτων), Νίκος Ξανθούλης (Μουσικός-Ιστορικός τέχνης), Γιώργος Ξηροπαΐδης (Φιλόσοφος), Κώστας Παπαχριστόπουλος (Ψυχολόγος), Βασιλική Ροδίτη (Αρχιτέκτων), Κωνσταντίνος Σερράος (Πολεοδόμος), Στασινός Σταυριανέας (Φιλόσοφος), Χρήστος Τερέζης (Φιλόσοφος), Νικόλαος-Ίων Τερζόγλου (Αρχιτέκτων), Γιώργος Τριανταφύλλου (Αρχιτέκτων), Βασίλης Τσονάκας (Αρχιτέκτων), Ιωάννης Τσούμας (Ιστορικός Τέχνης).

Το εργαστήριο αρχιτεκτονικού και αστικού σχεδιασμού Citylab 2016 απευθύνεται σε φοιτήτριες και φοιτητές αρχιτεκτονικών σχολών και σχολών καλών τεχνών από όλη την Ελλάδα. Δηλώσεις συμμετοχής μπορούν να γίνουν στην ηλεκτρονική διεύθυνση του Citylab citylab3.2016@gmail.com και στη σελίδα Citylab Workshop στο facebook.

Περισσότερες πληροφορίες για το εργαστήριο αρχιτεκτονικού και αστικού σχεδιασμού Citylab 2016 μπορούν να αναζητηθούν στην ηλεκτρονική διεύθυνση citylab2016.tumblr.com  ενώ πληροφορίες για τα Citylab 2015 και 2014 υπάρχουν στο citylab2015.tumblr.com .

Επιστημονικοί υπεύθυνοι του Citylab 2016 είναι οι αρχιτέκτονες Παναγιώτης Πάγκαλος και Σταύρος Αλιφραγκής ενώ την οργανωτική ομάδα απαρτίζουν οι: Τρισεύγενη Αναστασοβίτη, Ιάσων Βωβός, Αθανάσιος Κότσαλης, Σάρρα Μάτσα και Ιωάννα Τρικόγια.

Friday, August 19, 2016



ΣΟΥΖΑΝΑ ΚΑΙ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΑΝΤΩΝΑΚΑΚΗΣ
50 ΧΡΟΝΙΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣ ΣΤΟ ΑΤΕΛΙΕ 66

σκέψεις με αφορμή την έκθεση τους σε ένα 
«συμβατικό χώρο της καθημερινότητας*» 
(* Δημήτρης Φατούρος)


Άποψη της Έκθεσης στην Νέα Δημοτική Βιβλιοθήκη Λουτρακίου

Με τον Δημήτρη και την Σουζάνα μας συνδέει μια βαθιά φιλία από τις αρχές της δεκαετίας του ΄80 και μαζί με την Λούσυ που ήταν δίπλα τους επί είκοσι συναπτά έτη, ταξιδέψαμε μαζί, βρεθήκαμε δίπλα τους στην παρακολούθηση και στα εγκαίνια των νέων τους κτιρίων, και συχνά συμμετείχαμε στο στήσιμο εκθέσεών τους στην Ελλάδα και το εξωτερικό που βαθμιαία εμπλουτιζόντουσαν με νέα έργα. Ταξιδέψαμε και στην Θεσσαλονίκη και απολαύσαμε την τελευταία μεγάλη τους έκθεση στο Τελλόγλειο το 2007 µε την ευκαιρία της αναγόρευσής τους σε επίτιμους διδάκτορες του Τμήματος Αρχιτεκτόνων ΑΠΘ. 


Άποψη της Έκθεσης στην Νέα Δημοτική Βιβλιοθήκη Λουτρακίου

Ήδη από τότε σκεφτόμουν και ονειρευόμουν την έκθεση αυτή, με τις υπέροχες μακέτες και τα σχέδια, εμπλουτισμένη και ακόμη μεγαλύτερη στο Μουσείο Μπενάκη στην Αθήνα για το 2016, που το Εργαστήριο 66 θα έκλεινε τα 50 του χρόνια. Ήξερα από πρώτο χέρι τι θησαυροί βρίσκονται κρυμμένοι στο γραφείο τους, στην οδό Μπενάκη και φανταζόμουν μια συνολική παρουσίαση όλου αυτού του πολύτιμου υλικού, όπως αυτοί ξέρουν να χειρίζονται, σε μια έκθεση που θα αποτελούσε σταθμό, όπως ας πούμε η έκθεση του Κυριάκου Κρόκου στην Βενετία.

Άποψη της Έκθεσης στην Νέα Δημοτική Βιβλιοθήκη Λουτρακίου

Όταν ο Παναγιώτης Πάγκαλος μου ανακοίνωσε για πρώτη φορά τον Μάιο 2014 στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών, την πρόθεσή του να ανακινήσει το θέμα μιας έκθεσης για τα 50 χρόνια του Εργαστηρίου, ενθουσιάστηκα με την ιδέα και προθυμοποιήθηκα να συμβάλω όσο μπορώ έχοντας κατά νου την αρχική μου σκέψη. Όσο περνούσε ο καιρός όμως και μάθαινα τις δυσκολίες σχετικά με την χρηματοδότηση και την ανεύρεση χώρου μελαγχολούσα αλλά και ήλπιζα. Ο Πάγκαλος δεν το έβαζε κάτω και επέμενε.

Άποψη της Έκθεσης στην Νέα Δημοτική Βιβλιοθήκη Λουτρακίου

Ομολογώ ότι η τελική επιλογή του μικρού συμβατικού χώρου της Νέας Δημοτικής Βιβλιοθήκης Λουτρακίου με απογοήτευσε. Θεώρησα ότι δεν ήταν αντάξιά του έργου τους, λόγω μεγέθους του κτιρίου και λόγω απόστασης από την Αθήνα, ειδικά μάλιστα για την συγκεκριμένη ημερομηνία. Με κάθε τρόπο, πάντα διακριτικά, προσπάθησα να αποθαρρύνω αυτή την επιλογή προς κάθε κατεύθυνση. Ένοιωσα όμως τον Δημήτρη και την Σουζάνα αποφασισμένους και σχετικά αισιόδοξους ότι θα τα καταφέρουν. Φάγαμε μαζί την τελευταία φορά, θαύμασα το θάρρος τους να τολμούν να εκτεθούν σε τέτοιες ταπεινές συνθήκες. Τόλμησα να σκεφτώ ότι ίσως είναι και μια σεβαστή ματαιοδοξία αυτής της ηλικίας και ομολογώ με σφιγμένο στομάχι, αρκετά ανήσυχοι φτάσαμε στο Λουτράκι την ημέρα των εγκαινίων. 

Άποψη της Νέας Δημοτικής Βιβλιοθήκης Λουτρακίου

Μέσα σε ένα κλίμα αμηχανίας, ακούσαμε τις τυπικές ομιλίες των τοπικών παραγόντων και των καλεσμένων θεσμικών, έξω από το «δήθεν» και τραγικά αναβαθμισμένο μικρό διώροφο κτίριο της δεκαετίας του ΄60, τάχα βιοκλιματικό.

Ώσπου τον λόγο πήρε ο Παναγιώτης Πάγκαλος, ψυχή και επιμελητής αυτής της εκδήλωσης και το κλίμα άλλαξε. Μίλησε με τα καλύτερα λόγια για τον Δημήτρη και την Σουζάνα τονίζοντας ότι αυτή την βραδιά στο πρόσωπό τους τιμούμε την αρχιτεκτονική που αγαπούμε ως ένα τρόπο κατάκτησης της σοφίας. Ευχαρίστησε τέλος όλους όσους συνέβαλαν εθελοντικά για την πραγματοποίηση αυτής της έκθεσης. 

Στην συνέχεια τον λόγο πήρε ο Παναγιώτης Τουρνικιώτης, που κατέφθασε από τις Σπέτσες. Λαμβάνοντας υπ’ όψη το ευρύτερο κοινό που αποτελείτο από απλούς ανθρώπους της πόλης του Λουτρακίου μίλησε απλά και κατανοητά για το Εργαστήριο και το έργο των Αντωνακάκη. Παραθέτω στην συνέχεια αποσπάσματα από την ομιλία του που ο ίδιος επέλεξε: 
ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΤΟΥΡΝΙΚΙΩΤΗΣ
Αποσπάσματα από την ομιλία του για τα 50 χρόνια του Εργαστηρίου 66


Το Atelier 66 είναι μια δημιουργική συνεργασία πενήντα χρόνων πέρα και πάνω από τις προφανείς δυσκολίες. Είναι μια διαδικασία, μια διαλεκτική σχέση με τους ανθρώπους, με τον τόπο και την πολιτισμική βάση της αρχιτεκτονικής. 

Η εποχή που ιδρύθηκε το Εργαστήριο ήταν μια εποχή συλλογικής δραστηριότητας για αρχιτεκτονικούς σκοπούς που είχαν κοινωνικό περιεχόμενο. Πέρα από το φυσικό σχεδιασμό κτιρίων που να ανταποκρίνονται στον κοινωνικό και πολιτισμικό ρόλο τους, οι νέοι αρχιτέκτονες απέβλεπαν κυρίως στον επαναπροσδιορισμό του ρόλου του αρχιτέκτονα και της αρχιτεκτονικής στη σύγχρονη κοινωνία. Αυτή ήταν φυσικά μια πολιτική στάση, με την ευρύτερη έννοια του όρου, και θεμελιωνόταν σε μια αμφισβήτηση της σιγουριάς των προηγούμενων χρόνων. Για να κάνεις αρχιτεκτονική, έπρεπε να ξανασκεφτείς τι είναι αυτό που κάνεις, να διαβάσεις και να συζητήσεις μαζί με όσους κάτσουν γύρω από το ίδιο τραπέζι, να συνεργαστείς. Έπρεπε να θυμηθείς τους δασκάλους που έθρεψαν τη σκέψη σου, να ανοίξεις τα μάτια στον κόσμο και να δεις την πόλη γύρω σου, τον τόπο από τον οποίο ορμάται η ζωή, να δεις τα σπίτια των απλών ανθρώπων που έγιναν χωρίς αρχιτέκτονες. 

Άποψη της Έκθεσης στην Νέα Δημοτική Βιβλιοθήκη Λουτρακίου

Αυτή η σχέση της διαλεκτικής συνεργασίας, της διδασκαλίας και της μαθητείας είναι το μέτρο μιας πορείας που συνεχίζεται και συμμετέχει στην παραγωγή του αρχιτεκτονικού χώρου ως παράμετρος, δηλαδή ως μέρος σε μια διαδικασία που – πέρα από τα σχεδιασμένα και χτισμένα έργα, και τα δημοσιευμένα κείμενα –συμβάλει στον τρόπο με τον οποίο μικρές και μεγάλες ομάδες νέων και λιγότερο νέων αρχιτεκτόνων αντιλαμβάνονται και σχεδιάζουν την αρχιτεκτονική, συμβάλει στον τρόπο με τον οποίο ευρύτερες κοινωνικές ομάδες αντιλαμβάνονται και βιώνουν το κτισμένο περιβάλλον, αγαπούν και προστατεύουν τις αξίες του χώρου στον οποίο κατοικούν, με συνείδηση του πολιτισμικού τους ρόλου. 

Η εκπαιδευτική αντίληψη του Εργαστηρίου είναι πάνω από όλα μια φιλοσοφία και μια πολιτική της αρχιτεκτονικής σκέψης και πρακτικής. Και αν όλα γύρω έχουν διαψεύσει αρκετές φορές τη θεμέλια αυτή σχέση, η επιμονή και η συνειδητή επιλογή της διαρκούς συμβολής είναι το καλύτερο που έχουν δώσει, η Σουζάνα και ο Δημήτρης, τα πενήντα χρόνια συνεργασίας σε ένα εργαστήριο-πυκνωτή του δημιουργικού λογισμού για τη θεωρία και την πράξη της αρχιτεκτονικής. Στηρίζεται στη διαδραστικότητα των ιδεών και στη φιλοδοξία της συμμετοχής, της πνευματικής συνενοχής σε μια κοινή πορεία που δικαιώνεται μόνο όταν «κερδίζεις» την επόμενη γενιά. Και είμαι σίγουρος πως αυτό το έχουν πετύχει.

Ο Παναγιώτης Τουρνικιώτης και ο Δημήτρης Φατούρος

Ακολούθησε ο Δημήτρης Φατούρος, με ένα πιο εξειδικευμένο κείμενο, αποσπάσματα του οποίου παραθέτω στην συνέχεια. Ο Φατούρος σχολίασε θετικά την επιλογή της παρουσίασης της έκθεσης σε έναν «συμβατικό χώρο της καθημερινότητας» και συνέχισε με μια πιο θεωρητική προσέγγιση: 

ΔΗΜΗΤΡΗΣ Α. ΦΑΤΟΥΡΟΣ

Οι υλικότητες και το κενό μια πολύμορφη δυναμική 


ο Δημήτρης Φατούρος

Ο Δημήτρης και η Σουζάνα Αντωνακάκη ακόμη και στις πιο σύντομες διατυπώσεις τους για την αρχιτεκτονική, προβάλλουν τον ατέρμονα χώρο και την ποιητική ως κρίσιμες αναφορές για τη συνολικότητα, όχι μόνον του έργου τους αλλά γενικά για το έργο της αρχιτεκτονικής. 

Η αναφορά στον ατέρμονα χώρο δηλώνει το κενό, τη συνεχή ενεργητική συμμετοχή του σε όλες τις κλίμακες του έργου. Το κενό δεν είναι κενό, είναι μια πολλαπλή πραγματικότητα με ιδιαιτερότητες και συναναφορές. 

Η ημέρα και η νύχτα, είναι το κενό, ο ήλιος και η βροχή, δεν είναι μόνον οι γνωστές με διαφορετικές λέξεις συναναφορές του κενού, εσωτερικός και εξωτερικός χώρος, συνέχειες και ασυνέχειες, η άμεση γειτονική περιοχή, η μακρινή θέα, ο έγκλειστος χώρος, το έγκλειστο κενό, όλες οι άμεσες συχνά ασαφείς συσχετίσεις του κενού με το έργο, ο espace indicible του Corbu. Αυτή τη δυναμική του κενού διαμορφώνουν και ολοκληρώνουν με προσωπικό τρόπο στο έργο τους ο Δημήτρης και η Σουζάνα Αντωνακάκη. 
………………………………………………………………………………………………………
Οι υλικότητες του έργου και οι υλικότητες όχι γενικά του φυσικού κόσμου αλλά της κάθε φορά γεωγραφικής ταυτότητας αποκαλύπτουν στις συναντήσεις τους με το κενό τις δυνατότητες, το πεδίο της αρχιτεκτονικής, με άλλους όρους τους μίκρο-μάκρο τόπους που διαμορφώνονται από το έργο της. 

Στις μεγάλες και πολύ μεγάλες κλίμακες οι συναντήσεις αυτές και η κατανόηση του κενού απλοποιούνται ή γενικεύονται, ακόμη και παραμορφώνονται.

Στις μικρές και ελάχιστες κλίμακες η κρίσιμη παρουσία του κενού συζητείται συχνά όμως δεν κατανοείται η δημιουργική, συνολική δυναμική του. 
………………………………………………………………………………………………………….
Οι αναγωγές στις μίκρο-κλίμακες π.χ. του χειροποίητου και του ad hoc αναζητούν τις συναναφορές τους στις μάκρο-κλίμακες, στη μεταμόρφωση του τεχνοκρατικού αντικειμένου σε πολυπαραγοντικό, ποιητικό αντικείμενο. 
………………………………………………………………………………………………………..
Στους μίκρο-μάκρο χρόνους, οι διαδρομές και οι μεταβάσεις, στις οποίες με επιμονή αναφέρονται ο Δημήτρης και η Σουζάνα, αποκαλύπτουν αποφασιστικά στοιχεία στην πολλαπλότητα της κατοίκησης και στην κρίσιμη συμμετοχή του μίκρο-χρόνου. 

Στις νέες πραγματικότητες η παρεμβολή του άχρονου χρόνου και τα αδιευκρίνιστα, χωρίς ταυτότητα διαστήματα του χρόνου και του κενού συγχωνεύονται εύκολα ή δεν αναγνωρίζονται και η αναζήτηση του μίκρο-χρόνου αποκτά ιδιαίτερη σημασία. 
……………………………………………………………………………………………………
Το έργο παγιδεύεται εύκολα από τη γεωμετρία και γενικά από την οπτική διατύπωση όπως π.χ. διαμορφώνοντας το έργο ως fashion icon. 

Ο οπτικός λόγος ως προσέγγιση που υπερβαίνει την οπτική διατύπωση και αναγνωρίζει την πολλαπλή αντιληπτική συγκρότηση του δημιουργικού έργου, προβάλλει τις απελευθερωτικές δυνατότητες του αναστοχασμού και της Τέχνης.

Όπως δείχνει και η πλούσια διεθνής βιβλιογραφία, το έργο του Δημήτρη και της Σουζάνας Αντωνακάκη, διαμορφώνει ιδιαίτερες συνθετικές προοπτικές και προτείνει σύνθετες, προσωπικές και δημιουργικές απαντήσεις του οπτικού λόγου. 


Ο Δημήτρης και η Σουζάνα Αντωνακάκη 

Η ατμόσφαιρα στον μεγάλο κήπο του κτιρίου ζεστάθηκε ακόμη περισσότερο όταν ο Δημήτρης και η Σουζάνα καθισμένοι δίπλα δίπλα κάτω από το κιόσκι του κήπου, μίλησαν απλά και σεμνά για την επιλογή τους αυτή να εκθέσουν σε αυτό τον χώρο, για τις δυσκολίες του μικρού αυτού κτιρίου που από παράδοξα τροποποιημένο σε εξωστρεφές έπρεπε με αναστρέψιμες επεμβάσεις και ελάχιστα χρήματα να το μετατρέψουν σε εσωστρεφές και να το χειριστούν επιδέξια για να εκθέσουν με σεμνότητα την δουλειά τους.
Άποψη της Έκθεσης στην Νέα Δημοτική Βιβλιοθήκη Λουτρακίου

Μέσα σε μια ευαισθητοποιημένη ατμόσφαιρα η έκθεση εγκαινιάστηκε και το κοινό πέρασε στο εσωτερικό του κτιρίου. Ένα κτίριο μικρό πεισματικά επιθετικό και αδέξια μεταποιημένο από τοπικό αρχιτέκτονα. Οι λίγοι γνωστοί αρχιτέκτονες που τελικά παρευρέθηκαν, κοιταζόμαστε περίεργα, λίγο αμήχανα θάλεγα. 



Υπήρχαν βέβαια εκεί και οι νέοι αρχιτέκτονες που εθελοντικά συνέβαλαν στην υλοποίηση αυτής της μετάλλαξης τελικά του προβληματικού αυτού κτιρίου με απλά μέσα. Με επιφάνειες από Odule χαρτί από το δάπεδο μέχρι την οροφή που εξασφάλιζαν ένα ενιαίο φόντο για να δεχθεί ένα μικρό αριθμό μακετών και σχεδίων και ικανό αριθμό εξαιρετικών φωτογραφιών μικρού σχετικά μεγέθους από επιλεγμένα έργα. 

Άποψη της Έκθεσης στην Νέα Δημοτική Βιβλιοθήκη Λουτρακίου

Δυστυχώς ο υπάρχων φωτισμός του νέου αυτού κτιρίου, που εγκαινιάστηκε ταυτόχρονα, ήταν εντελώς ακατάλληλος, παραπέμποντας σε κτίρια γραφείων και δημοσίων υπηρεσιών της δεκαετίας του ΄70. Οι νέοι αρχιτέκτονες όμως εξέπεμπαν ένα κέφι, μια ικανοποίηση και με χαμόγελο έδειχναν ότι χάρηκαν όλη αυτή την προετοιμασία και ότι έκαναν ότι καλύτερο για το τελικό αποτέλεσμα. Αυτό λειτούργησε καταλυτικά. Φτιάχτηκε ένα κλίμα αμεσότητας και ενθάρρυνσης, που πέρασε σε όλους μας και συνεχίστηκε στο βραδινό δείπνο. 


Την επόμενη ημέρα έχοντας επιστρέψει στην Αθήνα με ανάμικτα συναισθήματα, άρχισα να ξεφυλλίζω τον κατάλογο της έκθεσης. Παρά το παλιομοδίτικο φορμά του (landscape), μέρα με την μέρα, διαβάζοντας τα κείμενα και ξαναβλέποντας τα έργα τους, συνειδητοποίησα ότι ο κατάλογος αυτός έβαλε την τελική θετική σφραγίδα στο όλο αυτό εγχείρημα. 
Επιβεβαίωσε τελικά ότι πραγματικά άξιζε τον κόπο αυτή η ταπεινή επιλογή του Δημήτρη και της Σουζάνας, και ανέτρεψε σε ένα μεγάλο βαθμό την επικρατούσα υφέρπουσα άποψη ότι «οι Αντωνακάκη δεν το είχαν ανάγκη». Παράλληλα δικαίωσε σε μεγάλο βαθμό και την εμμονή του Παναγιώτη Πάγκαλου να παλέψει πραγματικά με μεγάλες δυσκολίες κάτω από το ειδικό βάρος των δύο αυτών σημαντικών Ελλήνων αρχιτεκτόνων.


Η έκθεση αυτή απόλυτα συνυφασμένη με την εποχή που βιώνουμε εν μέσω κρίσης, κέντρισε από την μια το ενδιαφέρον κάποιων υποψιασμένων κατοίκων και επισκεπτών στο Λουτράκι. Από την άλλη όμως άνοιξε έναν διάλογο, μια νέα, ανανεωμένη προσέγγιση για το έργο των Αντωνακάκη, αλλά και γενικότερα για την νεοελληνική αρχιτεκτονική. Και αυτό είναι πολύ σημαντικό. Τα κείμενα του καταλόγου εκτιμώ ότι εμπεριέχουν σημαντικές νεότερες εκτιμήσεις και προβληματισμούς ίσως και ανατροπές που πραγματικά αξίζει τον κόπο να εντοπιστούν και να συζητηθούν. Παραθέτω στην συνέχεια ενδεικτικά αποσπάσματα των κειμένων αυτών με στόχο να προκαλέσω το ενδιαφέρον να αναζητηθεί αυτός ο κατάλογος και να μπορέσουν οι αναγνώστες να συμμετάσχουν στους νέους αυτούς ενδιαφέροντες προβληματισμούς. Συγκεκριμένα:


Η Σουζάνα Αντωνακάκη 
με αφετηρία το κείμενο του Jean Stillemans με τίτλο «Το πέταγμα και η φωλιά» που αναφέρεται στον φάκελο επικεντρώνεται στο άνοιγμα το κλείσιμο, την σχισμή: η είσοδος – η έξοδος και στις απλές κινήσεις που συνδέουν αυτόν τον στοιχειώδη ελάχιστο χώρο με νοήματα που παραπέμπουν σε μια σειρά γνώριμων σχέσεων τις οποίες διαχειρίζεται η αρχιτεκτονική και τις προσδιορίζει αναλυτικά.




Ο Δημήτρης Αντωνακάκης 
θέτει στο κείμενό του μια σειρά σοβαρών ερωτημάτων που ομολογεί ότι ούτε ο τόπος ούτε ο χρόνος που παραχωρήθηκαν για αυτή την έκθεση επιτρέπουν την διατύπωσή τους. Εκτιμά ότι όλα όσα καταγράφει δεν είναι ερωτήματα ακαδημαϊκού ενδιαφέροντος, αλλά καυτά ερωτήματα καθημερινής πρακτικής για τους αρχιτέκτονες. 

Άποψη της Έκθεσης στην Νέα Δημοτική Βιβλιοθήκη Λουτρακίου




Ο Ανδρέας Γιακουμακάτος 
επισημαίνει στο τέλος του κειμένου του, ότι «Η αρχιτεκτονική ποιητική του Δημήτρη και της Σουζάνας Αντωνακάκη εκφράζει έναν ‘ρομαντικό τοπικισμό’, που είναι αφενός κριτικός, γιατί έχει ενσωματώσει δομικά στοιχεία του μοντέρνου, αφετέρου απαλλαγμένος καθώς είναι από τάσεις μιμητικής αναπαράστασης του ανώνυμου ή νεολαϊκού, μας προσφέρει ιδανικές στιγμές σύγχρονης αστικής ή εξωαστικής εικονογραφίας που βρίσκονται στο όριο μεταξύ πραγματικότητας και ουτοπίας.»

Άποψη της Έκθεσης στην Νέα Δημοτική Βιβλιοθήκη Λουτρακίου



Ο Παναγιώτης Πάγκαλος 
εξάρει «τους χαμηλούς τόνους και την ψυχική ευγένεια των Αντωνακάκηδων ακόμη και στις περιπτώσεις πρωτοφανούς παραλογισμού, όπως η διηνεκής αναγνώριση του έργου τους από το ελληνικό ακαδημαϊκό περιβάλλον παράλληλα με την άρνηση του ίδιου θεσμού να προσφέρουν με την ιδιότητα των δασκάλων» και καταλήγει σχολιάζοντας ότι «Ο τύπος η μορφή και ο λειτουργικός συμβολισμό της Νέας βιβλιοθήκης της ΑΣΚΤ αποτέλεσε μια καλή αρχιτεκτονική άσκηση για τους δύο αιώνιους σπουδαστές της αρχιτεκτονικής, τον Δημήτρη και την Σουζάνα, οι οποίοι με περισσή φρόνηση και με τον εκκωφαντικό ήχο της σιωπής πενήντα χρόνια απαντούν σε κάθε Ope legis.»


Ο Μίλτος Παπαδημητρόπουλος
που συμμετείχε στο στήσιμο της έκθεσης, παραθέτει ένα γενικόλογο κείμενο για το έργο των Αντωνακάκη.

Ο Παναγιώτης Τουρνικιώτης
μέσα από την πολύχρονη εμπειρία του συμμετέχοντας σε πολλές δραστηριότητες με τον Δημήτρη και την Σουζάνα προσδίδει στο Εργαστήριο μια «πορώδη σχέση», μια διάσταση που εκτείνεται χάρη στα πρόσωπα βέβαια, πέρα από τα στενά όρια του «αρχιτεκτονικού γραφείου», στην εκπαίδευση και στην αρχιτεκτονική δραστηριότητα. […] Το εργαστήριο καταλήγει, οριοθετείτε σε έναν δεδομένο χώρο εργασίας αλλά είναι και ταυτόχρονα ανοιχτό, είναι δεκτικό σε επιρροές και ανταλλαγές, σε ηλικίες και συνεργασίες που υπερβαίνουν τα δικά τους όρια. Θεωρεί το εργαστήριο έναν πυκνωτή του δημιουργικού λογισμού για την θεωρία και την πράξη της αρχιτεκτονικής.



Ο Γιάννης Τσιώμης 
συσχετίζει τον ναό στις Βάσσες της Φιγαλείας του Επίκουρου Απόλλωνα, που επισκέφτηκε πρόσφατα και που χαρακτηρίζεται από μια σειρά από αποκλίσεις και παραβάσεις, με τους Αντωνακάκη, που θεωρεί επίσης ότι είναι παραβατικοί μέσα από απρόβλεπτες μεταβολές. Κάθε αρχιτεκτονικό τους έργο επισημαίνει είναι προσαρμοσμένο στον «τύπο» και την «παράβασή» του. Αναφέρεται αναλυτικά σε πέντε συγκεκριμένες τους παραβάσεις και τονίζει ότι εισάγουν την έννοια του τοπίου, όχι για να συγκαλύψουν, αλλά για να αντιμετωπίσουν την απορία για την σχέση μεταξύ ανθρώπου και φύσης που δεν υπάρχει πια παρά μόνο ως αισθητική. Οι Αντωνακάκη δούλεψαν, γράφει, μέσα στο φιλικό μεσογειακό τοπίο και η αρχιτεκτονική τους είναι μετάβαση από τον άνθρωπο που κοιτάζει το τοπίο προς το ίδιο το τοπίο.


Ο Δημήτρης Φατούρος,
αναφέρθηκε εκτενέστερα στο πλαίσιο του κειμένου που παρατίθεται προηγούμενα.




Αφήνω τελευταίο τον Δημήτρη Φιλιππίδη που στο κείμενό του με τίτλο «Το χειροποίητο κέντημα» ανοίγει μια νέα τολμηρή προσέγγιση για τους Αντωνακάκη, που θεωρώ ότι αξίζει τον κόπο να την παρουσιάσω ολόκληρη στην στήλη του ΤΟ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟ ΑΝΑΛΟΓΙΟ ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗ ΦΙΛΙΠΠΙΔΗ που μπορείτε να διαβάσετε κάνοντας ΚΛΙΚ εδώ