ΓΙΑΝΝΗΣ ΓΙΑΝΝΟΥΤΣΟΣ: 10 ΧΡΟΝΙΑ ΜΕΤΑ

Συσχετίζοντας την αρχιτεκτονική και εικαστική συνθετική διαδικασία σε ένα πρωτότυπο μεταπτυχιακό μάθημα στην Αρχιτεκτονική Σχολή Ε.Μ.Π. που εκτέθηκε στο «κέντρο συλλογικής καλλιτεχνικής δραστηριότητας»

Έχουν περάσει δέκα ολόκληρα χρόνια από τότε που γνώρισα τον Γιάννη Γιαννούτσο, Επίκουρο σήμερα Καθηγητή στη Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών ΕΜΠ στον Τομέα Ι, όπου διδάσκει το γνωστικό αντικείμενο ‘Αρχιτεκτονικές Συνθέσεις’. Τον Μάρτιο του 2016 στο πλαίσιο της σειράς αναρτήσεων στο blog μου με τίτλο Εξερευνώντας Γραφεία Νέων Ελλήνων Αρχιτεκτόνων, (βλέπε εδώ) βρέθηκα στο «γραφείο» του, ένα εργαστήριο έργων αρχιτεκτονικής, και έργων τέχνης, με έναν εκθεσιακό χαρακτήρα.

Άποψη από το εργαστήριο-γραφείο του Γιάννη Γιαννούτσου, Μάρτιος 2016

Οι μέχρι τότε διακρίσεις του σε αρχιτεκτονικούς διαγωνισμούς, στα βραβεία των ΔΟΜΩΝ αλλά και στις Μπιενάλε του ΕΙΑ, αποτέλεσαν για μένα την αφορμή για αυτή την επίσκεψη, αλλά πιο πολύ γιατί διέκρινα μια σπάνια συνθετική ικανότητα συγκερασμού της εικαστικής σκέψης με την αρχιτεκτονική πράξη, παράλληλα με την δημιουργία μίας σειράς έργων ζωγραφικής και γλυπτικής, συνυφασμένα με θεωρητικές και φιλοσοφικές προσεγγίσεις.

Ο Γιαννούτσος είχε ολοκληρώσει ήδη τις πτυχιακές και μεταπτυχιακές του σπουδές στην Σχολή Αρχιτεκτονικής του ΕΜΠ, και παράλληλα και τις σπουδές του στην Καλών Τεχνών (ΑΣΚΤ).

Απόψεις από το εργαστήριο-γραφείο του Γιάννη Γιαννούτσου, Μάρτιος 2016

Έκτοτε παρακολουθώ συστηματικά την όλη δημιουργική του πορεία, ακόμη και την παρουσίαση της διδακτορικής του διατριβής [Αρχιτεκτονική Σχολή Ε.Μ.Π. 2019]. με θέμα ‘Η Αναζήτηση του Κοινού Τόπου στην Αρχιτεκτονική και Εικαστική Συνθετική Διαδικασία’ όπου αναδεικνύεται η διαρκής του έγνοια για τη ‘Σύνθεση’ στην Αρχιτεκτονική και την Τέχνη, και το πώς οι ‘Καταβολές’ ωθούν τον δημιουργικό συλλογισμό. Στο πλαίσιο αυτό διδάσκει ‘Αρχιτεκτονική Σύνθεση’ αρχικά στο Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών Θεσσαλίας [2016, 2017], και έπειτα στο Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών Πατρών [2017 – 2023], για να καταλήξει ως Επίκουρος Καθηγητής στη Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών ΕΜΠ στον Τομέα Ι, διδάσκοντας το ίδιο γνωστικό αντικείμενο ‘Αρχιτεκτονικές Συνθέσεις’. Παράλληλα συνεχίζει να δραστηριοποιείται στην αρχιτεκτονική δημιουργία, στο πεδίο του σχεδιασμού και της εφαρμογής, αναλαμβάνοντας έργα μικρής και μεγάλης κλίμακας. Δέκα χρόνια μετά ο Γιάννης Γιαννούτσος έχει ένα πλούσιο βιογραφικό που κινείται σταθερά στην βασική του αρχική κατεύθυνση.

Άποψη του εκθεσιακού χώρου “συν” «κέντρο συλλογικής καλλιτεχνικής δραστηριότητας», στην Αθήνα με έργα φοιτητών

Το καλό νέο ήρθε από τον Δημήτρη Αντωνακάκη με τον οποίο ο Γιαννούτσος είχε στο παρελθόν μια πετυχημένη διδακτική συνεργασία – εμπειρία, ο οποίος μου μίλησε για μια μικρή και εξαιρετικά σύντομη έκθεση στον χώρο του “συν” «κέντρο συλλογικής καλλιτεχνικής δραστηριότητας»,, στην Αθήνα με έργα φοιτητών του μεταπτυχιακού της Σχολής Αρχιτεκτόνων Μηχανικών ΕΜΠ, οι οποίοι στο πλαίσιο της διδασκαλίας του Γιαννούτσου, παρουσίασαν έργα τους που δημιουργούνται από τον συσχετισμό της εικαστικής και αρχιτεκτονικής συνθετικής διαδικασίας. 

Τίτλος: Δ Ι Α Χ Ε Ι Ρ Ο Σ , Από την εικαστική σκέψη στην αρχιτεκτονική πράξη. Είναι προφανές ότι  πρωτοβουλία αυτή μου κίνησε το ενδιαφέρον, ιδιαίτερα μάλιστα όταν ο Δημήτρης Αντωνακάκης προθυμοποιήθηκε να διατυπώσει το δικό του σχετικό και επαινετικό σχόλιο με αφετηρία αυτή την πρωτοβουλία που παραθέτω στην συνέχεια.

Σχόλιο του Δημήτρη Αντωνακάκη

Ο αγαπημένος σκηνοθέτης και φίλος Βασίλης Παπαβασιλείου, μου έλεγε πως κάποτε, στα χρόνια του 30, ο Γιώργος Θεοτοκάς είχε επισκεφθεί στο σπίτι του τον Αλέξανδρο Παπαναστασίου, και καθώς τον συνόδευε σε ένα περίπατο στον κήπο της αυλής του, τον ρώτησε: «Τι πιστεύετε κύριε Πρόεδρε ότι λείπει από την Ελλάδα;»

Ο Παπαναστασίου σταμάτησε, ακούμπησε στο μπαστουνάκι του, έμεινε για λίγο σιωπηλός και απάντησε : Η Σκέψη!

Ο Γιάννης Ξενάκης, όταν του είχε επιτραπεί να γυρίσει στην Ελλάδα, απ΄ όπου είχε διαφύγει μετά τον εμφύλιο, είχε απαντήσει σε ανάλογη ερώτηση ότι:! «στην Ελλάδα λείπει «η περιπέτεια της σκέψης».

Ας μη ξεχνάμε αυτές τις δυό συμπληρωματικές προσεγγίσεις όταν ενεργούμε πολλές φορές αστόχαστα, χωρίς τις γόνιμες αμφιβολίες και την περιέργεια που οδηγούν στην περιπέτεια της σκέψης που αναζητούσε ο Γιάννης Ξενάκης.

Αυτή την περιπέτεια της σκέψης καλλιέργησε η ενδιαφέρουσα ομάδα από την Αρχιτεκτονική Σχολή του ΕΜΠ, στο εαρινό εξάμηνο του μεταπτυχιακού μαθήματος «Δια χειρός, Από την εικαστική σκέψη στην αρχιτεκτονική πράξη», τα αποτελέσματά της οποίας επεδίωξε να παρουσιάσει στους πολίτες της Αθήνας την περασμένη εβδομάδα, σε μια μονοήμερη έκθεση η ομάδα στο "συν" της οδού Τοσίτσα.

Μια χειρονομία που είχε το θάρρος να δείξει, ότι σε αυτή τη σχολή καλλιεργείται η αρχιτεκτονική ως Τέχνη και να προτείνει ένα άλλο τρόπο σκέψης, σε αυτή την πόλη που την φιλοξενεί και στους κατοίκους της, οι οποίοι αντιμετωπίζουν συχνά την κατοικία τους ως εμπορεύσιμα τετραγωνικά και όχι ως σύντροφο που συν-διαμορφώνει την καθημερινότητα της ζωής τους .

Αυτή η περιπετειώδης Σκέψη, προαπαιτείται πριν πάρει κανείς το μολύβι για να σχεδιάσει τους χώρους που θα αναπτυχθεί η ανθρώπινη ύπαρξη, σκέψη που τόσο πολύ σήμερα λείπει. Σκέψη που οφείλουν να μάθουν να χρησιμοποιούν οι αρχιτέκτονες, έχοντας προηγουμένως καλλιεργήσει την ευαισθησία τους, προσεγγίζοντας με ενδιαφέρον και τρυφερότητα στο μέλλον, τον χώρο της καθημερινότητας του αδελφού ανθρώπου που θα αναλάβουν, χάρις στο προνόμιο που τους επιτρέπει το δίπλωμα, που τους έχει απονείμει η Σχολή.

Ήταν ένα διακριτικό, αλλά σημαντικό μήνυμα προς όλους. Μπράβο στην Αρχιτεκτονική Σχολή που το στέγασε και στον διδάσκοντα και τους διδασκόμενους που το τόλμησαν.

Στην συνέχεια παραθέτω το πλήρες και αναλυτικό κείμενο που παρακάλεσα να συντάξει ο Γιάννης Γιαννούτσος, όπου περιγράφει τo όλο εγχείρημα με τον δικό του τρόπο, παρεμβάλλοντας φωτογραφικό υλικό από τα έργα των σπουδαστών και σπουδαστριών.

Δ Ι Α Χ Ε Ι Ρ Ο Σ 

 

Από την εικαστική σκέψη στην αρχιτεκτονική πράξη

Διδάσκων · Επιμελητής έκθεσης:

Γιάννης Γιαννούτσος

Αρχιτέκτων Μηχανικός ΕΜΠ · Εικαστικός ΑΣΚΤ ·

Επίκουρος Καθηγητής Σχολής Αρχιτεκτόνων Μηχανικών ΕΜΠ

Συμμετέχοντες στην έκθεση:

Δημήτρης Αλεξόπουλος, Φίλιππος Κοτσίκος, Γεράσιμος Κουκάς, Νατάσσα Μωραΐτη, Μαρία Νικολοπούλου, Άννι Ξενοδοχίδη, Ειρήνη Παπαευθυμίου, Ιφιγένεια Πασχάλη, Δανάη Τζώνη, Σωτήρης Τραγαζίκης, Άννα Χρυσανθοπούλου.

Η έκθεση που παρουσιάζουμε με ομάδα σπουδαστών και σπουδαστριών του μεταπτυχιακού της Σχολής Αρχιτεκτόνων Μηχανικών ΕΜΠ αφορά στη δουλειά μας στο μάθημα επιλογής “ΔΙΑΧΕΙΡΟΣ” στο εαρινό εξάμηνο του 2026 [ΔΠΜΣ 1 - Έρευνα στην Αρχιτεκτονική: Σχεδιασμός - Χώρος - Πολιτισμός, Κατεύθυνση Β: Προωθημένα Ζητήματα Αρχιτεκτονικού Σχεδιασμού].

Εκθέτουμε τα έργα μας στο χώρο του “συν” «κέντρο συλλογικής καλλιτεχνικής δραστηριότητας», όπου δίδαξε και έδρασε ο δάσκαλος Θόδωρος Πάντος [έτος ίδρυσης “συν”: 1975].

Τα έργα οργανώνονται στα δυο επίπεδα του χώρου, κατ’ αναλογία και της πορείας της σκέψης που ακολουθήσαμε στο μάθημα.

Στο ισόγειο βρίσκεται η εικαστική πρόταση “το πρόσωπο που με αφορά”, και στον όροφο είναι η αρχιτεκτονική πρόταση “το φαινόμενο στον χώρο που με αφορά”. Έργα που συντίθενται στα ατομικά μας εργαστήρια και που συζητούνται στη Σχολή εντός της ομάδας [13 εβδομαδιαίες συναντήσεις].

Δανάη Τζώνη, εικαστική σύνθεση στο Ισόγειο της έκθεσης

“Το πρόσωπο που με αφορά” γίνεται αρχή στη σκέψη για να καλλιεργήσουμε την ευαισθησία μιας προσωπικότητας, η οποία βλέπει, αισθάνεται και συγκινείται. Είναι η ευαισθησία που χρειάζεται για να πλησιάζουμε την Τέχνη και την Αρχιτεκτονική. Και το πρόσωπο σημαίνει την έγνοια, το συναίσθημα και την επιθυμία, πανανθρώπινα αισθήματα και προσωπικά. Το να βρεις τί σε αφορά, τον καθένα προσωπικά, μα και όλους μαζί, είναι αξία που χρειάζεται να επιμείνουμε.

Δια χειρός καμωμένα, με την έννοια όπως την έθεταν άλλοτε οι αγιογράφοι, που θεωρούσαν τους εαυτούς τους ως μέσο για να αποκαλυφθούν σημασίες αθέατες που χρήζουν να γίνουν συνειδητές.

Α Σκέλος · “Το πρόσωπο που με αφορά” στην Τέχνη λειτουργεί ως εφόρμηση για να ξεκινήσουμε τη διερεύνηση. Πλησιάζουμε από ένα πρόσωπο αισθαντικά, καταγωγικά, φυσιογνωμικά, εφευρίσκοντας μια εκφραστική διατύπωση ανάλογης ευαισθησίας με τη σημασία που προσδίδουμε σε αυτό. Αναζητούμε να συντονιστεί το νόημα του προσώπου με την εικαστική του ερμηνεία που είναι εκφορά ύλης, ματιέρας, χρώματος, τονικότητας, κλίμακας, παραμόρφωσης.

Δημήτρης Αλεξόπουλος, εικαστική σύνθεση, στο ισόγειο της έκθεσης

Δημήτρης Αλεξόπουλος, αρχιτεκτονική σύνθεση, στον όροφο της έκθεσης

Β Σκέλος · “Το φαινόμενο στον χώρο που με αφορά” στην Αρχιτεκτονική έχει να κάνει με το φαινόμενο εκείνο στην πόλη που μας αφορά, με αφορμή έναν τόπο [λόφος Φιλοπάππου].

Χαρτογραφούμε χωρικά, σημειώνουμε ιστορικά, αναζητούμε καταγωγικά, και επισκεπτόμαστε την περιοχή μελέτης για να πλησιάσουμε τα “πολλαπλά πρόσωπα του Φιλοπάππου”. Αποκαλύπτουμε αξίες του τόπου στην πόλη προτείνοντας μια λειτουργία - ένα “παρατηρητήριο” -. Προσδίδουμε σημασία στην έννοια του παρατηρώ, με έγνοια να αποκαλύψουμε μέσα από ένα βίωμα στον χώρο ένα φαινόμενο που αφορά την ίδια την πόλη.

Αναστασία- Νατάσσα Μωραΐτη, Εικαστική σύνθεση, στο ισόγειο της έκθεσης (λεπτομέρεια)

Αναστασία Μωραϊτη., Αρχιτεκτονική σύνθεση, στον όροφο της έκθεσης

Εφορμώμαστε από μια εικαστική σύνθεση για να γνωρίσουμε μέσα από ένα συγγενικό με την Αρχιτεκτονική μα και διακριτό πεδίο, τι σημαίνει να δημιουργείς με τους όρους που θέτει η Ζωγραφική και η Γλυπτική. Άλλωστε είναι γνώριμο φαινόμενο ο Αρχιτέκτονας να κάνει και Τέχνη αν αναλογιστούμε το έργο των Δημήτρη Πικιώνη, Κυριάκου Κρόκου, Δημήτρη Φατούρου, Αλέξανδρου Τομπάζη, Αναστάσιου Κωτσιόπουλου, Δημήτρη Διαμαντόπουλου, Θανάση Σπανομαρίδη, Τάση Παπαϊωάννου.

Αρκεί να σκεφθεί κανείς πως στο ιστορικό συγκρότημα του Πολυτεχνείου συγγένευαν χωρικά η Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών με τη Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών ΕΜΠ μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1990 [μέχρι την μετεγκατάσταση των εργαστηρίων και των κύριων ακαδημαϊκών λειτουργιών της ΑΣΚΤ στο σημερινό της συγκρότημα επί της οδού Πειραιώς 256]. Συνύπαρξη που σημαίνει την απαρχή μιας ευρύτερης συνομιλίας που εμόρφωνε συνείδηση ώσμωσης μεταξύ των Τεχνών στους σπουδαστές και των δυο Σχολών.

Η συνύπαρξη της εικαστικής και της αρχιτεκτονικής σκέψης στο μάθημά μας στοχεύει στο να δημιουργηθεί εντός της ομάδας κλίμα διερεύνησης, κριτικής και ώσμωσης των παραπάνω προσεγγίσεων.

Ειρήνη Παπαευθυμίου Εικαστική σύνθεση, στο ισόγειο της έκθεσης

Ειρήνη Παπαευθυμίου, Αρχιτεκτονικές συνθέσεις στον όροφο της έκθεσης

Εμβαθύνουμε στο ευρύ πολιτισμικό γίγνεσθαι ώστε να γνωρίζουμε πώς άλλοι δημιουργοί ανά τις εποχές αντιμετώπιζαν προκλήσεις δημιουργικές ανάλογης σημασίας με τις δικές μας. Διευρύνουμε παράλληλα αυτό που μας αφορά σε αναγνώσματα που παρουσιάζουν συγγένεια για κάποιον λόγο.

Συνομιλούμε με Αρχιτέκτονες και Εικαστικούς, επισκεπτόμαστε εκθέσεις τους καθώς και τα εργαστήρια - γραφεία τους ώστε να μας αφηγηθούν τη δημιουργική πορεία που ακολουθούν.

Στο πλαίσιο του μαθήματος έγιναν 5 δράσεις προς αυτή την κατεύθυνση:

· Διάλεξη με θέμα "Σχεδιαστικές στρατηγικές της αδύνατης διάστασης" του Θωμά Συμεωνίδη, Συγγραφέα, Εντεταλμένο διδάσκοντα Αισθητικής και Φιλοσοφίας στην Α.Σ.Κ.Τ. [10/03].

· Επίσκεψη στην έκθεση “Άηχοι διάλογοι: Νίκος Χουλιαράς, Ζωγραφική - Γιώργος Χουλιαράς, Γλυπτική” στην Πινακοθήκη του Δήμου Αθηναίων [21/03].

· Διάλεξη και συζήτηση με αφορμή την παρουσίαση των έργων του Σωτήρη Αδριανού, Ζωγράφου , ΥΔ Α.Σ.Κ.Τ. [21/04].

· Διάλεξη με θέμα “Η Κατασκευή του Δημόσιου Πυκνωτή _ Ερμηνεία της Παιδαγωγίας του Ηλία Ζέγγελη” από τον Θοδωρή Κανταρέλη, Αρχιτέκτονα, Εντεταλμένο διδάσκοντα στο Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών Πανεπιστημίου Πατρών [28/04].

· Ανοιχτή συζήτηση με τον Δημήτρη Αντωνακάκη και την Ελένη Ευθυμίου με θέμα “Προσεγγίσεις Συναισθηματικής Εκπαίδευσης”, που πραγματοποιήθηκε στον χώρο του Atelier 66 [12/05].

Επιφορτισμένοι με την έννοια που μας κινεί στη δημιουργική διαδικασία, μέσα από τη διαντίδραση με την ύλη (πηλός, πέτρα, ξύλο, μέταλλο, γύψος), και μέσα από τον πειραματισμό (χύτευση, θραύση, χάραξη, καλούπωμα, σύνθεση), δημιουργούμε τα κατάλληλα εργαλεία για να συνθέσουμε.

Νοηματοδοτούμε εν τη γενέσει του έργου τις νύξεις που αποκαλύπτονται δια χειρός και προσδίδουμε σημασία στα σημεία των ενεργειών μας ως προς τη δημιουργία του χώρου [εν προκειμένω, στον εικαστικό και στον αρχιτεκτονικό χώρο].

Ακολουθούμε μια αλυσιδωτή διεργασία σκέψης - δράσης με την έγνοια μας στραμμένη στον παραγόμενο βιωμένο χώρο. Τί σημαίνει για τον τόπο, τον χρόνο, την κοινωνία και τί σημαίνει για τον ίδιο τον δημιουργό, ο οποίος είναι υπόσχεση της Τέχνης και της Αρχιτεκτονικής του.

Ανοιγόμαστε στην πόλη για να γίνει η έκθεση, στην πόλη που της οφείλουμε την παρουσία μας ως μέρος της Σχολής. Είναι μια δράση που πιστεύουμε ότι θέτει το ζήτημα της ώσμωσης της Αρχιτεκτονικής και της Τέχνης. Η επιθυμία μας είναι να βρούμε τα εργαλεία που άπτονται των ευρύτερων εικαστικών και πνευματικών μας αναζητήσεων. Αυτό που επιδιώκουμε είναι να πράττουμε και ταυτόχρονα να συλλογιζόμαστε τι σημαίνει αυτό που κάνουμε για εμάς και για τον “Άλλον”.

Είναι η προσπάθεια να αναπτύξουμε ελεύθερα τη δημιουργική μας σκέψη.

Γιάννης Γιαννούτσος.

Παραθέτω στην συνέχεια και το υπόλοιπο φωτογραφικό υλικό από την έκθεση που μου παραχώρησε ο Γιάννης Γιαννούτσος, με τις διαφορετικής θεματολογίας εικαστικές και αρχιτεκτονικές συνθέσεις, των μεταπτυχιακών φοιτητών που χαρακτηρίζονται για την απλότητά τους αλλά και την περιορισμένη βέβαια αρχιτεκτονική συνθετότητα. 

Άννι Ξενοδοχίδη, εικαστική σύνθεση στον όροφο της έκθεσης

Άννι Ξενοδοχίδη, αρχιτεκτονική σύνθεση στον όροφο της έκθεσης

Σωτήρης Τραγαζίκης, εικαστική σύνθεση στο ισόγειο της έκθεσης

Σωτήρης Τραγαζίκης, αρχιτεκτονική σύνθεση στον όροφο της έκθεσης

Δανάη Τζώνη, Εικαστική σύνθεση στο ισόγειο της έκθεσης

Δανάη Τζώνη, αρχιτεκτονική σύνθεση στον όροφο της έκθεσης

Άννα Χρυσανθοπούλου, Εικαστική σύνθεση στο ισόγειο της έκθεσης

Άννα Χρυσανθοπούλου, Αρχιτεκτονική σύνθεση στον όροφο της έκθεσης

Γεράσιμος Κουκάς Εικαστική σύνθεση στον ισόγειο της έκθεσης

Γεράσιμος Κουκάς αρχιτεκτονική σύνθεση στον όροφο της έκθεσης

Μαρία Νικολοπούλου, Εικαστική σύνθεση στον ισόγειο της έκθεσης

Μαρία Νικολοπούλου, Φίλιππος Κοτσικος, αρχιτεκτονική σύνθεση στον ισόγειο της έκθεσης

Ιφιγένεια Πασχάλη, εικαστική σύνθεση στο ισόγειο της έκθεσης

Ιφιγένεια Πασχάλη, αρχιτεκτονική σύνθεση στον όροφο της έκθεσης

Κάντε ΚΛΙΚ στις εικόνες για μεγέθυνση

 

Η «ΚΑΛΑΜΩΤΗ» ΤΗΣ ΧΙΟΥ ΣΤΟ ΛΟΝΔΙΝΟ

ΚΑΙ ΑΛΛΕΣ ΕΙΚΑΣΤΙΚΕΣ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ...

Με αφορμή την έκθεση και το βιβλίο 

του Γιώργη Γερόλυμπου για το μεσαιωνικό μαστιχοχώρι

1. Άποψη από drone της Καλαμωτής, φωτό Γ. Γερόλυμπος 2. Ρωμανός Γεροδήμου, Γιώργης Γερόλυμπος και Στάθης Καλύβας συζητώντας στο Hellenic Centre του Λονδίνου στις στις 7 Μαρτίου 2026, φωτο Γιώργος Τριανταφύλλου

Έχουν περάσει 42 χρόνια από τότε που επισκέφτηκα τα Μαστιχοχώρια της Χίου και έμεινα για ένα διάστημα στα Μεστά, στους γνωστούς τότε Ξενώνες του ΕΟΤ, που είχε την πρωτοβουλία να αποκαταστήσει μια σειρά επιλεγμένων σπιτιών μετά από αρχιτεκτονικές μελέτες και να τα παραχωρήσει στους ιδιοκτήτες που τα διέθεταν προς ενοικίαση. Είχα εντυπωσιαστεί τότε από την αρχιτεκτονική του οικισμού, την φιλοξενία του ικανού αριθμού των μόνιμων κατοίκων που ακόμη διέμεναν εκεί, αλλά και το ενδιαφέρον των αποκατεστημένων σπιτιών που κρατούσαν το χαρακτήρα τους, εξυπηρετώντας σύγχρονες ανάγκες. Ήταν διώροφα, με τα ισόγεια που προορίζονταν κυρίως για τα ζώα και με την αποκατάσταση παρέμειναν άδειοι χώροι, ενώ στον όροφο, που ήταν η κυρίως κατοικία, έμπαινες σε αυτή μέσω ενός μικρού αίθριου, από όπου και μέσω στενής σκάλας ανέβαινες στο βατό δώμα, όπου ήταν δυνατόν να κινηθείς ελευθέρα και προς τα διπλανά σπίτια. Μία δυνατότητα, που στους οχυρωμένους περιμετρικά αυτούς οικισμούς παρείχε μια επιπλέον ασφάλεια στους κατοίκους, που στην περίπτωση εισβολής στην όποια κατοικία, υπήρχε δυνατότητα διαφυγής δια μέσου των δωμάτων.

Άποψη του οικισμού των Μεστών, όπου διακρίνονται τα επίπεδα και συνεχόμενα δώματα των σπιτιών, 1984

Τόσο από την περιπλάνησή μου στα δώματα όσο και από τις φωτογραφίες που τράβηξα τότε από ψηλά, μου κίνησε το ενδιαφέρον η πέμπτη όψη του οικισμού που συγκροτείτο από αμέτρητα ορθογώνια ή τραπεζοειδή βατά δώματα, με μικρές μεταξύ τους διαφορές ύψους, των κατοικιών που ήταν σε επαφή η μία με την άλλη και υπεράνω των στενών δρόμων του οικισμού, συνδεόντουσαν ακόμη και με καμάρες που εξασφάλιζαν την σχετική επικοινωνία και κυκλοφορία.

Υπεράνω των στενών δρόμων του οικισμού, τα δώματα συνδεόντουσαν  με βατές  καμάρες

Με γοήτευσε τότε η βατή αυτή περιπετειώδης πέμπτη όψη του περίκλειστου οχυρωμένου οικισμού, που ακόμη τότε έσφυζε από ζωή και ήταν περιστοιχισμένος από μαστιχόδενδρα.

Η έκθεση

Μερικές άποψεις της έκθεσης στο Ίδρυμα Παναγιώτη & Έφης Μιχελή, φωτο Γιώργης Γερόλυμπος

Όταν τον περασμένο Δεκέμβριο επισκέφτηκα την έκθεση του Γιώργη Γερόλυμπου στο Ίδρυμα Παναγιώτη & Έφης Μιχελή στην Λεωφόρο Βασιλίσσης Σοφίας 79 στην Αθήνα, με τίτλο Καλαμωτή: Ένα Μεσαιωνικό Χωριό στη Χίο, χάρηκα για αυτή την πρωτοβουλία του Ιδρύματος, να αναδείξει τον μεσαιωνικό οικισμό της Καλαμωτής στη Χίο, να επιλέξει τη φωτογραφική ματιά του Γιώργη Γερόλυμπου, και να προχωρήσει στην έκδοση ενός εξαιρετικού συνοδευτικού βιβλίου, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μέλισσα.

Χάρηκα μάλιστα ακόμη περισσότερο που το Ίδρυμα, με πρωτοβουλία της διευθύντριάς του Μαρίνας Τσούλου, προχώρησε στην παρουσίαση της έκδοσης, στο Hellenic Centre του Λονδίνου το Σάββατο 7 Μαρτίου 2026, προκαλώντας το ενδιαφέρον ενός ευρύτερου κοινού που κατέκλεισε την αίθουσα παρουσίασης για να ακούσει τον Γερόλυμπο να συντονίζει δύο εξαιρετικούς ομιλητές, τον πολιτικό επιστήμονα Στάθη Καλύβα και τον καθηγητή Διεθνούς Πολιτικής και Δημοσιογραφίας στο πανεπιστήμιο του Bournemouth,  Ρωμανό Γεροδήμο.

Θεωρώ σημαντική αυτή την παρουσίαση, γιατί τόσο από τους ομιλητές όσο και από το κοινό, αναδείχθηκαν πολλές και εξαιρετικά ενδιαφέρουσες πτυχές για το παρελθόν και το μέλλον του οικισμού, και συγκεκριμένα πέρα από το ιστορικό και αρχιτεκτονικό ενδιαφέρον, προκάλεσε προβληματισμούς σχετικά με την διατήρηση της πολιτιστικής μας κληρονομιάς και τους τρόπους που επιλέγουμε να την διαχειριστούμε.

Γιατί δεν σας κρύβω, ότι μέσα από τις φωτογραφίες του Γερόλυμπου στην έκθεση της Αθήνας και ιδιαίτερα από την από ψηλά χαρτογράφηση με drone, προβληματίστηκα όταν αντίκρυσα τα αντίστοιχα με τα Μεστά που είχα καταγράψει, αρκετά βατά δώματα της Καλαμωτής, να έχουν εγκαταλειφθεί ή καταρρεύσει και συνειδητοποίησα την ερημοποίηση του οικισμού. Προβληματίστηκα επίσης και από την διαφοροποίηση του πληθυσμού, των κατοίκων μέσα από τα πορτραίτα, που αποτελούν μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα ξεχωριστή και αποκαλυπτική ενότητα της φωτογραφικής καταγραφής του Γερόλυμου.

Hasan Mirtai, εργολάβος / Ρούλα Καϊμάκη-Αγγέρου, οικιακά / Στεφανής Καϊμάκης επιχειρηματίας

Θεαματικές ανατροπές, και νέα δεδομένα συζητήθηκαν και σχολιάστηκαν στην παρουσίαση. Σχετικά με τα κτίσματα διαπιστώθηκε ότι η εγκατάλειψή τους από τους μόνιμους κατοίκους προκύπτει μέσα από την γνωστή σταδιακή και επί δεκαετίες αποδυνάμωση της ελληνικής επαρχίας, που ακόμη και για τα Μαστιχωχώρια, παρά την ιδιαιτερότητα του προϊόντος, δεν μπόρεσε να συγκρατήσει τους κατοίκους. Πολλά σπίτια εγκαταλείφθηκαν και συχνά παγιδεύτηκαν λόγω "εξ αδιαίρετου" πολλών ιδιοκτησιών. Για κάποια άλλα οι ιδιοκτήτες τους έχουν μεταναστεύσει στην Αμερική και την Αυστραλία και δεν έχουν επιστρέψει ποτέ. Και επίσης κάποια αγορασμένα από επιχειρηματίες την περίοδο της ευμάρειας, αναμένουν παραδομένα στην φθορά, κατάλληλες συνθήκες για νέες επενδύσεις.

Gizela Besch, καθηγήτρια Γερμανικών

Μιχάλης Σταμούλας, Μαστιχοπαραγωγός

Λιάνα Μερτζάνη _Αϊβαλάκη, εικαστικός καθηγήτρια ΑΣΚΤ

Γιώργος Αϊβαλάκης, Γεωπόνος, καθηγητής ΓΠΑ

Δόθηκε ευτυχώς η δυνατότητα κάποια να περάσουν σε νέους ιδιοκτήτες, Έλληνες και ξένους, μιας ειδικής κυρίως κατηγορίας ανθρώπων με ευαισθησίες, που γοητεύτηκαν από την ιδιάζουσα και συναρπαστική αρχιτεκτονική του οικισμού και των κτισμάτων τους. Οι νέοι αυτοί κάτοικοι, άλλοτε μόνιμοι και άλλοτε εποχιακοί,  προσέλκυσαν τεχνίτες και μαστόρους από την Αλβανία για την συντήρηση και αποκατάσταση των κτισμάτων. Τελικά στην πορεία εγκαταστάθηκαν εκεί μόνιμα, με τις οικογένειές τους και τα παιδιά τους, και τροφοδότησαν μάλιστα και την λειτουργεία του σχολείου. Οι περισσότεροι έμαθαν από τους ηλικιωμένους Χιώτες τον παραδοσιακό τρόπο χτισίματος και τον συνεχίζουν και επίσης απασχολούνται και στον πλούσιο κάμπο ανανεώνοντας τον πληθυσμό του τόπου.

Μία θεαματική ανατροπή της ανθρωπογεωγραφίας του οικισμού, που περιλαμβάνει πλέον πρώτης ή δεύτερης γενιάς μετανάστες, ψηφιακούς νομάδες και Ευρωπαίους συνταξιούχους, οι οποίοι μαζί με τους εναπομείναντες κατοίκους συνέβαλαν απλά στην διατήρηση μέρους των κτισμάτων, αφήνοντας έναν ικανό αριθμό σπιτιών σε εγκατάλειψη.

Γενική άποψη του οικισμού από ψηλά με drone.

Οι Φωτογραφίες του Γερόλυμπου από ψηλά αποκαλύπτουν χαρακτηριστικά αυτή την εικόνα, παράλληλα όμως και στην ενότητα με εικόνες από τα στενά σοκάκια του οικισμού, αναδεικνύουν εκπλήξεις και μια υψηλού επιπέδου αρχιτεκτονική που μας συγκινεί και αποδεικνύουν ότι η Καλαμωτή αντέχει ακόμα στον χρόνο.

Ελκυστικές φωτογραφίες από τα πέτρινα σοκάκια

Το δάσος με τα μαστιχόδεντρα

 Ο Γιώργος Γερόλυμπος συντονίζοντας 

την παρουσίαση του βιβλίου 

Ο Γερόλυμπος δεν φωτογραφίζει αυτή την φορά κτίσματα. Καταγράφει και μας αποκαλύπτει δομές, σχέσεις, κλίμακες και ατμόσφαιρες, αποφεύγοντας γραφικότητες, αναδεικνύοντας μια μελέτη χώρου, για «μια σύγχρονη, στοχαστική ανάγνωση της Καλαμωτής, που συνδέει το παρελθόν με το παρόν και επιτρέπει στο κοινό να αντιληφθεί την αρχιτεκτονική ως ζωντανό πολιτισμικό φαινόμενο».

Ο Γερόλυμπος είναι σαφές ότι δέθηκε με το χωριό, την αρχιτεκτονική του και τους ανθρώπους του, βιώνοντας επί μέρες αξέχαστες εμπειρίες και παράλληλα μαγεύτηκε και κατέγραψε το πεδίο δράσης των μαστιχοπαραγωγών. Τα μαστιχόδεντρα, με τους παράξενους και πολυσύνθετους διακλαδιζόμενους κορμούς τους, φωτογραφημένα «από χαμηλά», πηγή πλούτου και ζωής του χωριού επί αιώνες, μας γοητεύουν και αποτελούν αισιόδοξες πτυχές ενός μοναδικού γόνιμου και σπάνιου τοπίου, αποτελούν θέματα μιας σπουδαίας φωτογραφικής καταγραφής με την ματιά του Γερόλυμου.

Στις συζητήσεις κατά την παρουσίαση, πέρα από τις διαπιστώσεις, διατυπώθηκαν σκέψεις και προτάσεις, αλλά δεν προέκυψαν ουσιαστικές λύσεις, με δεδομένο ότι από την πλευρά της πολιτείας δεν υπάρχει η όποια ενίσχυση και ενθάρρυνση δυστυχώς, παρά μόνο επιδοτήσεις για τουριστική χρήση των ακινήτων. Αντίθετα εγκλωβίζει τους κατοίκους σε χρονοβόρες γραφειοκρατίες σχετικά με τις δανειοδοτήσεις και τις δεσμεύσεις.

 Στις αναλύσεις του αρχιτέκτονα και πρώην Δημάρχου του νησιού Μανώλη Βουρνού, στο εισαγωγικό κείμενο της έκδοσης, πέρα από τις ιστορικές αναφορές στον μεσαιωνικό οικισμό, προχωρεί και σε κάποιες εκτιμήσεις για την αντιμώπιση του προβλήματος. Και επικεντρώνεται βέβαια στο τεράστιο πρόβλημα των κηρυγμένων μνημείων και διατηρητέων για τα οποία η πολιτεία που καθηλώνει το κτίριο, δεν προβλέπει την κάλυψη μέρους των εξόδων για τη συντήρηση ή την επισκευή του, με δεδομένο ότι ως μνημείο πλέον ανήκει και σε όλους εμάς. Από τη μια λοιπόν, σημειώνει, το κράτος ζητά τη διατήρηση του ιστορικού του περιβάλλοντος και της «κανονικής» λειτουργίας του οικισμού και της κοινωνίας του, ενώ από την άλλη σχεδόν ωθεί τους κατοίκους να μετατρέψουν τα σπίτια τους σε ξενοδοχεία.

Ο Βουρνούς προτείνει την κινητοποίηση της κοινωνίας των πολιτών, την εμπέδωση των υποχρεώσεων που συνεπάγεται για κάποιον που έχει ιδιοκτησία μέσα σε ένα οικισμό, την υιοθεσία πιλοτικά καλών πρακτικών που εφαρμόστηκαν αλλού. Η αναγέννηση ενός οικισμού σημειώνει, απαιτεί μια ολιστική αντίληψη για τη συντήρηση, που ξεκινάει από τους ανθρώπους που μένουν σε έναν οικισμό που θέλουμε να προσελκύσουμε και να κρατήσουμε. Παράλληλα θα πρέπει να αναζητήσουμε τρόπους για να συντηρήσουμε τους αγροτικούς δρόμους που θα χρησιμοποιήσουν οι κάτοικοι για να καλλιεργήσουν τα χωράφια τους, να εξασφαλίσουμε τη συγκοινωνία με την οποία θα μετακινηθούν, το νερό που θα χρειαστούν, τον παιδικό σταθμό για τα παιδιά τους, το γιατρό για τις ανάγκες τους. Στα πλαίσια πάντα των οικονομικών δυνατοτήτων, και καταρτίζοντας μικροπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα σχέδια,  διαρκώς ελεγχόμενα. Πολίτικες που απουσιάζουν από την ελληνική πραγματικότητα.

Αποχωρήσαμε από την παρουσίαση προβληματισμένοι και η βραδιά έκλεισε γύρω από ένα μεγάλο τραπέζι, παρουσία της διευθύντριας του Ιδρύματος Μαρίνας Τσούλου, της  Άννης και Αθηνάς Ραγιά από τον εκδοτικό οίκο Μέλισσα, των συντελεστών της παρουσίασης και στενών φίλων, όπου οι συζητήσεις συνεχίστηκαν μέχρι αργά.

ΚΑΙ ΑΛΛΕΣ ΕΙΚΑΣΤΙΚΕΣ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ...

Από την μεγάλη αναδρομική έκθεση στο BARBICAN, London,  10 03 2026 

Beatriz Gonzalez, “Φόντο μιας Κινούμενης και Μεταβαλλόμενης Φύσης”, 1978 Ακρυλικό σε ύφασμα.  Αναδημιουργώντας σε  μνημειώδη κλίμακα το έργο του Edouard manet,  “Luncheon on the Grass”, 1862

Από την τρέχουσα έκθεση στην National Portrait Gallery του Λονδίνου, με τίτλο Lucian Freud, Drawing into Painting, 09 03 2026

Lucian Freud, “Peter Watson”, Κάρβουνο και κιμωλία σε γκρι-καφέ χαρτί, 1945 (detail)

Εξαιρετικής τεχνικής έργο σχεδιασμένο από τον Lucian Freud σε ηλικία μόλις 23 ετών, από την τρέχουσα έκθεση στην National Portrait Gallery του Λονδίνου, που διερευνά την δια βίου ενασχόληση του καλλιτέχνη με το ανθρώπινο πρόσωπο και τη φιγούρα από τη δεκαετία του 1930 έως τις αρχές του 21ου αιώνα, εστιάζοντας στην κυριαρχία του στο σχέδιο σε όλες τις μορφές του - από μολύβι, στυλό και μελάνι μέχρι κάρβουνο και χαρακτική.

Από την έκθεση Tracey Emin“A Second Life” στην Tate Modern, 12 03 2026

Tracey Emin, “My Bed”, 1998,

΄Eνα εμβληματικό έργο, υποψήφιο για το βραβείο Turner, το οποίο πυροδότησε έντονη κριτική και δημόσια συζήτηση, αμφισβητώντας τι θα μπορούσε να είναι η τέχνη. Από την έκθεση “A Second Life” στην Tate Modern που ιχνηλατεί 40 χρόνια πρωτοποριακής πρακτικής και παράλληλα μας καταπίεσε και μας δυσκόλεψε ψυχολογικά. Μέσα από ζωγραφική, βίντεο, υφάσματα, νέον, γραφή, γλυπτική και εγκαταστάσεις, η Emin συνεχίζει να αμφισβητεί τα όρια, χρησιμοποιώντας το γυναικείο σώμα ως ένα ισχυρό εργαλείο για να εξερευνήσει το πάθος, τον πόνο και την θεραπεία.

Aπό την έκθεσή με τίτλο Rose Wylie,“The Picture Comes First”, στην Royal Academy του Λονδίνου, 03 03 2026

Rose Wylie, “Pink Skater (Will I Win, Will I Win)”, 2015. 

Ένα χαρακτηριστικό έργο της επαναστάτριας ζωγράφου του βρετανικού κόσμου της τέχνης Rose Wylie, από την έκθεσή της με τίτλο “The Picture Comes First”, στην Royal Academy του Λονδίνου, με ολοκαίνουργιους και αδημοσίευτους πίνακες, με πολιτιστικές και ιστορικές αναφορές στον κινηματογράφο, τις διασημότητες, τη λογοτεχνία και τους αρχαίους πολιτισμούς, που συνδυάζονται με τις δικές της εμπειρίες.

 

Από την έκθεση Wes Anderson, “The Archives», στο Design Museum του Λονδίνου, 18 03 2026.

Wes Anderson, “Grand Budapest Hotel”,

Λεπτομερής μακέτα από την αναδρομική έκθεση “The Archives», αφιερωμένη στο ξεχωριστό κινηματογραφικό του έργο,. Μία μακέτα σε κλίμακα 1:18, φτιαγμένη από το Atelier Simon Weisse στο Βερολίνο, που χρησιμοποιήθηκε από τον Anderson για εξωτερικά πλάνα της ταινίας. Ένα εντελώς πρωτότυπο κτίριο που αντλεί έμπνευση από τα ξενοδοχεία του παρελθόντος, ανάμεσα στα 600 αντικείμενα, που εκτίθενται από όλες τις ταινίες σε τρεις δεκαετίες αγνής μαγείας του Άντερσον

Από τις εκθέσεις των Chiharu Shiota: Threads of Life και της Yin Xiuzhen: Heart to Heart στην Hayward Gallery, του Λονδίνου, 19 03 2026

Αριστερά: Chiharu Shiota: Threads of Life, εγκατάσταση με μάλλινο νήμα, 2025

Δεξιά: Yin Xiuzhen, Α Heart to Heart, 2025, μεταλλικός σκελετός και χρησιμοποιημένα ρούχα.

Δύο γυναίκες από την άπω ανατολή μας αιφνιδιάζουν με τα μεγάλης κλίμακας και απίστευτου μόχθους έργα τους και εγκαταστάσεις, χρησιμοποιώντας δύο βασικά καθημερινά υλικά. Η πρώτη η Γιαπωνέζα Chiharu Shiota, αναπτύσσει τεράστιες δομές ιστού από μάλλινο νήμα, που εξαρτά στους επί τόπου χώρους από το δάπεδο μέχρι την οροφή, ενσωματώνοντας συνηθισμένα αντικείμενα, όπως παπούτσια, κλειδιά, κρεβάτια, καρέκλες και φορέματα, Καθηλωτικές και βαθιά συγκινητικές ατμόσφαιρες, υποδέχονται εντός τους τον επισκέπτη, και τον καθηλώνουν. Και από την άλλη η Κινέζα Yin Xiuzhen, στήνει εγκαταστάσεις χρησιμοποιώντας πολύχρωμα μεταχειρισμένα ρούχα πάνω σε μεταλλικούς Ή ΞΎΛΙΝΟΥς  σκελετούς, που εμπεριέχουν από μικροαντικείμενα, μέχρι και ολόκληρα αεροσκάφη, αλλά και υπερμεγέθεις καρδιές (βλ. εικόνα) που υποδέχονται τους επισκέπτες στο εσωτερικό τους.

Από την έκθεση David Bowie Centre στο Victoria & Albert Storehouse, 15 03 2026

Μία ιδιάζουσα έκθεση, που αποκαλύπτει σε βάθος την καλλιτεχνική πορεία και το ανεξάντλητο δημιουργικό σύμπαν του Bowie. Μέσα από αρχειακό υλικό, τακτοποιημένο σα αμέτρητα ντοσιέ και σχεδιοθήκες, αλλά και σε καλοστημένες βιτρίνες με κοστούμια, χειρόγραφες σημειώσεις, φωτογραφίες και σπάνιες ηχογραφήσεις, ο επισκέπτης παρακολουθεί την εξέλιξη ενός καλλιτέχνη που επαναπροσδιόρισε την ταυτότητα, τη μουσική και την οπτική κουλτούρα του 20ού αιώνα. Η έκθεση φωτίζει όχι μόνο τις εμβληματικές περσόνες του, αλλά και τη διαδικασία με την οποία ο Bowie συνέδεε τέχνη, μόδα και τεχνολογία, δημιουργώντας έναν μύθο που παραμένει ζωντανός.

Κάποιες από τις εκθεσιακές αυτές εκδηλώσεις θα παρουσιαστούν πιό αναλυτικά σε επόμενες αναρτήσεις.

 Κάντε ΚΛΙΚ στις εικόνες για μεγέθυνση.