Η «ΚΑΛΑΜΩΤΗ» ΤΗΣ ΧΙΟΥ ΣΤΟ ΛΟΝΔΙΝΟ
ΚΑΙ ΑΛΛΕΣ ΕΙΚΑΣΤΙΚΕΣ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ...
Με αφορμή την έκθεση και το βιβλίο
του Γιώργη Γερόλυμπου για το μεσαιωνικό μαστιχοχώρι
1. Άποψη από drone της Καλαμωτής, φωτό Γ. Γερόλυμπος 2. Ρωμανός Γεροδήμου, Γιώργης Γερόλυμπος και Στάθης Καλύβας συζητώντας στο Hellenic Centre του Λονδίνου στις στις 7 Μαρτίου 2026, φωτο Γιώργος Τριανταφύλλου
Έχουν περάσει 42 χρόνια από τότε που επισκέφτηκα τα Μαστιχοχώρια της Χίου και έμεινα για ένα διάστημα στα Μεστά, στους γνωστούς τότε Ξενώνες του ΕΟΤ, που είχε την πρωτοβουλία να αποκαταστήσει μια σειρά επιλεγμένων σπιτιών μετά από αρχιτεκτονικές μελέτες και να τα παραχωρήσει στους ιδιοκτήτες που τα διέθεταν προς ενοικίαση. Είχα εντυπωσιαστεί τότε από την αρχιτεκτονική του οικισμού, την φιλοξενία του ικανού αριθμού των μόνιμων κατοίκων που ακόμη διέμεναν εκεί, αλλά και το ενδιαφέρον των αποκατεστημένων σπιτιών που κρατούσαν το χαρακτήρα τους, εξυπηρετώντας σύγχρονες ανάγκες. Ήταν διώροφα, με τα ισόγεια που προορίζονταν κυρίως για τα ζώα και με την αποκατάσταση παρέμειναν άδειοι χώροι, ενώ στον όροφο, που ήταν η κυρίως κατοικία, έμπαινες σε αυτή μέσω ενός μικρού αίθριου, από όπου και μέσω στενής σκάλας ανέβαινες στο βατό δώμα, όπου ήταν δυνατόν να κινηθείς ελευθέρα και προς τα διπλανά σπίτια. Μία δυνατότητα, που στους οχυρωμένους περιμετρικά αυτούς οικισμούς παρείχε μια επιπλέον ασφάλεια στους κατοίκους, που στην περίπτωση εισβολής στην όποια κατοικία, υπήρχε δυνατότητα διαφυγής δια μέσου των δωμάτων.
Άποψη του οικισμού των Μεστών, όπου διακρίνονται τα επίπεδα και συνεχόμενα δώματα των σπιτιών, 1984
Τόσο από την περιπλάνησή μου στα δώματα όσο και από τις φωτογραφίες που τράβηξα τότε από ψηλά, μου κίνησε το ενδιαφέρον η πέμπτη όψη του οικισμού που συγκροτείτο από αμέτρητα ορθογώνια ή τραπεζοειδή βατά δώματα, με μικρές μεταξύ τους διαφορές ύψους, των κατοικιών που ήταν σε επαφή η μία με την άλλη και υπεράνω των στενών δρόμων του οικισμού, συνδεόντουσαν ακόμη και με καμάρες που εξασφάλιζαν την σχετική επικοινωνία και κυκλοφορία.
Υπεράνω των στενών δρόμων του οικισμού, τα δώματα συνδεόντουσαν με βατές καμάρες
Με γοήτευσε τότε η βατή αυτή περιπετειώδης πέμπτη όψη του περίκλειστου οχυρωμένου οικισμού, που ακόμη τότε έσφυζε από ζωή και ήταν περιστοιχισμένος από μαστιχόδενδρα.
Η έκθεση
Μερικές άποψεις της έκθεσης στο Ίδρυμα Παναγιώτη & Έφης Μιχελή, φωτο Γιώργης Γερόλυμπος
Όταν τον περασμένο Δεκέμβριο επισκέφτηκα την έκθεση του Γιώργη Γερόλυμπου στο Ίδρυμα Παναγιώτη & Έφης Μιχελή στην Λεωφόρο Βασιλίσσης Σοφίας 79 στην Αθήνα, με τίτλο Καλαμωτή: Ένα Μεσαιωνικό Χωριό στη Χίο, χάρηκα για αυτή την πρωτοβουλία του Ιδρύματος, να αναδείξει τον μεσαιωνικό οικισμό της Καλαμωτής στη Χίο, να επιλέξει τη φωτογραφική ματιά του Γιώργη Γερόλυμπου, και να προχωρήσει στην έκδοση ενός εξαιρετικού συνοδευτικού βιβλίου, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μέλισσα.
Χάρηκα μάλιστα ακόμη περισσότερο που το Ίδρυμα, με πρωτοβουλία της διευθύντριάς του Μαρίνας Τσούλου, προχώρησε στην παρουσίαση της έκδοσης, στο Hellenic Centre του Λονδίνου το Σάββατο 7 Μαρτίου 2026, προκαλώντας το ενδιαφέρον ενός ευρύτερου κοινού που κατέκλεισε την αίθουσα παρουσίασης για να ακούσει τον Γερόλυμπο να συντονίζει δύο εξαιρετικούς ομιλητές, τον πολιτικό επιστήμονα Στάθη Καλύβα και τον καθηγητή Διεθνούς Πολιτικής και Δημοσιογραφίας στο πανεπιστήμιο του Bournemouth, Ρωμανό Γεροδήμο.
Θεωρώ σημαντική αυτή την παρουσίαση, γιατί τόσο από τους ομιλητές όσο και από το κοινό, αναδείχθηκαν πολλές και εξαιρετικά ενδιαφέρουσες πτυχές για το παρελθόν και το μέλλον του οικισμού, και συγκεκριμένα πέρα από το ιστορικό και αρχιτεκτονικό ενδιαφέρον, προκάλεσε προβληματισμούς σχετικά με την διατήρηση της πολιτιστικής μας κληρονομιάς και τους τρόπους που επιλέγουμε να την διαχειριστούμε.
Γιατί δεν σας κρύβω, ότι μέσα από τις φωτογραφίες του Γερόλυμπου στην έκθεση της Αθήνας και ιδιαίτερα από την από ψηλά χαρτογράφηση με drone, προβληματίστηκα όταν αντίκρυσα τα αντίστοιχα με τα Μεστά που είχα καταγράψει, αρκετά βατά δώματα της Καλαμωτής, να έχουν εγκαταλειφθεί ή καταρρεύσει και συνειδητοποίησα την ερημοποίηση του οικισμού. Προβληματίστηκα επίσης και από την διαφοροποίηση του πληθυσμού, των κατοίκων μέσα από τα πορτραίτα, που αποτελούν μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα ξεχωριστή και αποκαλυπτική ενότητα της φωτογραφικής καταγραφής του Γερόλυμου.
Hasan Mirtai, εργολάβος / Ρούλα Καϊμάκη-Αγγέρου, οικιακά / Στεφανής Καϊμάκης επιχειρηματίας
Θεαματικές ανατροπές, και νέα δεδομένα συζητήθηκαν και σχολιάστηκαν στην παρουσίαση. Σχετικά με τα κτίσματα διαπιστώθηκε ότι η εγκατάλειψή τους από τους μόνιμους κατοίκους προκύπτει μέσα από την γνωστή σταδιακή και επί δεκαετίες αποδυνάμωση της ελληνικής επαρχίας, που ακόμη και για τα Μαστιχωχώρια, παρά την ιδιαιτερότητα του προϊόντος, δεν μπόρεσε να συγκρατήσει τους κατοίκους. Πολλά σπίτια εγκαταλείφθηκαν και συχνά παγιδεύτηκαν λόγω "εξ αδιαίρετου" πολλών ιδιοκτησιών. Για κάποια άλλα οι ιδιοκτήτες τους έχουν μεταναστεύσει στην Αμερική και την Αυστραλία και δεν έχουν επιστρέψει ποτέ. Και επίσης κάποια αγορασμένα από επιχειρηματίες την περίοδο της ευμάρειας, αναμένουν παραδομένα στην φθορά, κατάλληλες συνθήκες για νέες επενδύσεις.
Gizela Besch, καθηγήτρια Γερμανικών
Μιχάλης Σταμούλας, Μαστιχοπαραγωγός
Λιάνα Μερτζάνη _Αϊβαλάκη, εικαστικός καθηγήτρια ΑΣΚΤ
Γιώργος Αϊβαλάκης, Γεωπόνος, καθηγητής ΓΠΑ
Δόθηκε ευτυχώς η δυνατότητα κάποια να περάσουν σε νέους ιδιοκτήτες, Έλληνες και ξένους, μιας ειδικής κυρίως κατηγορίας ανθρώπων με ευαισθησίες, που γοητεύτηκαν από την ιδιάζουσα και συναρπαστική αρχιτεκτονική του οικισμού και των κτισμάτων τους. Οι νέοι αυτοί κάτοικοι, άλλοτε μόνιμοι και άλλοτε εποχιακοί, προσέλκυσαν τεχνίτες και μαστόρους από την Αλβανία για την συντήρηση και αποκατάσταση των κτισμάτων. Τελικά στην πορεία εγκαταστάθηκαν εκεί μόνιμα, με τις οικογένειές τους και τα παιδιά τους, και τροφοδότησαν μάλιστα και την λειτουργεία του σχολείου. Οι περισσότεροι έμαθαν από τους ηλικιωμένους Χιώτες τον παραδοσιακό τρόπο χτισίματος και τον συνεχίζουν και επίσης απασχολούνται και στον πλούσιο κάμπο ανανεώνοντας τον πληθυσμό του τόπου.
Μία θεαματική ανατροπή της ανθρωπογεωγραφίας του οικισμού, που περιλαμβάνει πλέον πρώτης ή δεύτερης γενιάς μετανάστες, ψηφιακούς νομάδες και Ευρωπαίους συνταξιούχους, οι οποίοι μαζί με τους εναπομείναντες κατοίκους συνέβαλαν απλά στην διατήρηση μέρους των κτισμάτων, αφήνοντας έναν ικανό αριθμό σπιτιών σε εγκατάλειψη.
Γενική άποψη του οικισμού από ψηλά με drone.
Οι Φωτογραφίες του Γερόλυμπου από ψηλά αποκαλύπτουν χαρακτηριστικά αυτή την εικόνα, παράλληλα όμως και στην ενότητα με εικόνες από τα στενά σοκάκια του οικισμού, αναδεικνύουν εκπλήξεις και μια υψηλού επιπέδου αρχιτεκτονική που μας συγκινεί και αποδεικνύουν ότι η Καλαμωτή αντέχει ακόμα στον χρόνο.
Ελκυστικές φωτογραφίες από τα πέτρινα σοκάκια
Το δάσος με τα μαστιχόδεντρα
Ο Γιώργος Γερόλυμπος συντονίζοντας
την παρουσίαση του βιβλίου
Ο Γερόλυμπος δεν φωτογραφίζει αυτή την φορά κτίσματα. Καταγράφει και μας αποκαλύπτει δομές, σχέσεις, κλίμακες και ατμόσφαιρες, αποφεύγοντας γραφικότητες, αναδεικνύοντας μια μελέτη χώρου, για «μια σύγχρονη, στοχαστική ανάγνωση της Καλαμωτής, που συνδέει το παρελθόν με το παρόν και επιτρέπει στο κοινό να αντιληφθεί την αρχιτεκτονική ως ζωντανό πολιτισμικό φαινόμενο».
Ο Γερόλυμπος είναι σαφές ότι δέθηκε με το χωριό, την αρχιτεκτονική του και τους ανθρώπους του, βιώνοντας επί μέρες αξέχαστες εμπειρίες και παράλληλα μαγεύτηκε και κατέγραψε το πεδίο δράσης των μαστιχοπαραγωγών. Τα μαστιχόδεντρα, με τους παράξενους και πολυσύνθετους διακλαδιζόμενους κορμούς τους, φωτογραφημένα «από χαμηλά», πηγή πλούτου και ζωής του χωριού επί αιώνες, μας γοητεύουν και αποτελούν αισιόδοξες πτυχές ενός μοναδικού γόνιμου και σπάνιου τοπίου, αποτελούν θέματα μιας σπουδαίας φωτογραφικής καταγραφής με την ματιά του Γερόλυμου.
Στις συζητήσεις κατά την παρουσίαση, πέρα από τις διαπιστώσεις, διατυπώθηκαν σκέψεις και προτάσεις, αλλά δεν προέκυψαν ουσιαστικές λύσεις, με δεδομένο ότι από την πλευρά της πολιτείας δεν υπάρχει η όποια ενίσχυση και ενθάρρυνση δυστυχώς, παρά μόνο επιδοτήσεις για τουριστική χρήση των ακινήτων. Αντίθετα εγκλωβίζει τους κατοίκους σε χρονοβόρες γραφειοκρατίες σχετικά με τις δανειοδοτήσεις και τις δεσμεύσεις.
Στις αναλύσεις του αρχιτέκτονα και πρώην Δημάρχου του νησιού Μανώλη Βουρνού, στο εισαγωγικό κείμενο της έκδοσης, πέρα από τις ιστορικές αναφορές στον μεσαιωνικό οικισμό, προχωρεί και σε κάποιες εκτιμήσεις για την αντιμώπιση του προβλήματος. Και επικεντρώνεται βέβαια στο τεράστιο πρόβλημα των κηρυγμένων μνημείων και διατηρητέων για τα οποία η πολιτεία που καθηλώνει το κτίριο, δεν προβλέπει την κάλυψη μέρους των εξόδων για τη συντήρηση ή την επισκευή του, με δεδομένο ότι ως μνημείο πλέον ανήκει και σε όλους εμάς. Από τη μια λοιπόν, σημειώνει, το κράτος ζητά τη διατήρηση του ιστορικού του περιβάλλοντος και της «κανονικής» λειτουργίας του οικισμού και της κοινωνίας του, ενώ από την άλλη σχεδόν ωθεί τους κατοίκους να μετατρέψουν τα σπίτια τους σε ξενοδοχεία.
Ο Βουρνούς προτείνει την κινητοποίηση της κοινωνίας των πολιτών, την εμπέδωση των υποχρεώσεων που συνεπάγεται για κάποιον που έχει ιδιοκτησία μέσα σε ένα οικισμό, την υιοθεσία πιλοτικά καλών πρακτικών που εφαρμόστηκαν αλλού. Η αναγέννηση ενός οικισμού σημειώνει, απαιτεί μια ολιστική αντίληψη για τη συντήρηση, που ξεκινάει από τους ανθρώπους που μένουν σε έναν οικισμό που θέλουμε να προσελκύσουμε και να κρατήσουμε. Παράλληλα θα πρέπει να αναζητήσουμε τρόπους για να συντηρήσουμε τους αγροτικούς δρόμους που θα χρησιμοποιήσουν οι κάτοικοι για να καλλιεργήσουν τα χωράφια τους, να εξασφαλίσουμε τη συγκοινωνία με την οποία θα μετακινηθούν, το νερό που θα χρειαστούν, τον παιδικό σταθμό για τα παιδιά τους, το γιατρό για τις ανάγκες τους. Στα πλαίσια πάντα των οικονομικών δυνατοτήτων, και καταρτίζοντας μικροπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα σχέδια, διαρκώς ελεγχόμενα. Πολίτικες που απουσιάζουν από την ελληνική πραγματικότητα.
Αποχωρήσαμε από την παρουσίαση προβληματισμένοι και η βραδιά έκλεισε γύρω από ένα μεγάλο τραπέζι, παρουσία της διευθύντριας του Ιδρύματος Μαρίνας Τσούλου, της Άννης και Αθηνάς Ραγιά από τον εκδοτικό οίκο Μέλισσα, των συντελεστών της παρουσίασης και στενών φίλων, όπου οι συζητήσεις συνεχίστηκαν μέχρι αργά.
ΚΑΙ ΑΛΛΕΣ ΕΙΚΑΣΤΙΚΕΣ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ...
Από την μεγάλη αναδρομική έκθεση στο BARBICAN, London, 10 03 2026
Beatriz Gonzalez, “Φόντο μιας Κινούμενης και Μεταβαλλόμενης Φύσης”, 1978 Ακρυλικό σε
ύφασμα. Αναδημιουργώντας σε μνημειώδη κλίμακα το έργο του Edouard manet, “Luncheon on the Grass”, 1862
Από την τρέχουσα έκθεση στην National Portrait Gallery του Λονδίνου, με τίτλο Lucian Freud, Drawing into Painting, 09 03 2026
Lucian Freud, “Peter Watson”, Κάρβουνο και κιμωλία σε γκρι-καφέ χαρτί, 1945 (detail)
Εξαιρετικής τεχνικής έργο σχεδιασμένο από τον Lucian Freud σε ηλικία μόλις 23 ετών, από την τρέχουσα έκθεση στην National Portrait Gallery του Λονδίνου, που διερευνά την δια βίου ενασχόληση του καλλιτέχνη με το ανθρώπινο πρόσωπο και τη φιγούρα από τη δεκαετία του 1930 έως τις αρχές του 21ου αιώνα, εστιάζοντας στην κυριαρχία του στο σχέδιο σε όλες τις μορφές του - από μολύβι, στυλό και μελάνι μέχρι κάρβουνο και χαρακτική.
Tracey Emin, “My Bed”, 1998,
΄Eνα εμβληματικό έργο, υποψήφιο για το βραβείο Turner, το οποίο πυροδότησε έντονη κριτική και δημόσια συζήτηση, αμφισβητώντας τι θα μπορούσε να είναι η τέχνη. Από την έκθεση “A Second Life” στην Tate Modern που ιχνηλατεί 40 χρόνια πρωτοποριακής πρακτικής και παράλληλα μας καταπίεσε και μας δυσκόλεψε ψυχολογικά. Μέσα από ζωγραφική, βίντεο, υφάσματα, νέον, γραφή, γλυπτική και εγκαταστάσεις, η Emin συνεχίζει να αμφισβητεί τα όρια, χρησιμοποιώντας το γυναικείο σώμα ως ένα ισχυρό εργαλείο για να εξερευνήσει το πάθος, τον πόνο και την θεραπεία.
Rose Wylie, “Pink Skater (Will I Win, Will I Win)”, 2015.
Ένα χαρακτηριστικό έργο της επαναστάτριας ζωγράφου του βρετανικού κόσμου της τέχνης Rose Wylie, από την έκθεσή της με τίτλο “The Picture Comes First”, στην Royal Academy του Λονδίνου, με ολοκαίνουργιους και αδημοσίευτους πίνακες, με πολιτιστικές και ιστορικές αναφορές στον κινηματογράφο, τις διασημότητες, τη λογοτεχνία και τους αρχαίους πολιτισμούς, που συνδυάζονται με τις δικές της εμπειρίες.
Wes Anderson, “Grand Budapest Hotel”,
Λεπτομερής μακέτα από την αναδρομική έκθεση “The Archives», αφιερωμένη στο ξεχωριστό κινηματογραφικό του έργο,. Μία μακέτα σε κλίμακα 1:18, φτιαγμένη από το Atelier Simon Weisse στο Βερολίνο, που χρησιμοποιήθηκε από τον Anderson για εξωτερικά πλάνα της ταινίας. Ένα εντελώς πρωτότυπο κτίριο που αντλεί έμπνευση από τα ξενοδοχεία του παρελθόντος, ανάμεσα στα 600 αντικείμενα, που εκτίθενται από όλες τις ταινίες σε τρεις δεκαετίες αγνής μαγείας του Άντερσον
Αριστερά: Chiharu Shiota: Threads of Life, εγκατάσταση με μάλλινο νήμα, 2025
Δεξιά: Yin Xiuzhen, Α Heart to Heart, 2025, μεταλλικός σκελετός και χρησιμοποιημένα ρούχα.
Δύο γυναίκες από την άπω ανατολή μας αιφνιδιάζουν με τα μεγάλης κλίμακας και απίστευτου μόχθους έργα τους και εγκαταστάσεις, χρησιμοποιώντας δύο βασικά καθημερινά υλικά. Η πρώτη η Γιαπωνέζα Chiharu Shiota, αναπτύσσει τεράστιες δομές ιστού από μάλλινο νήμα, που εξαρτά στους επί τόπου χώρους από το δάπεδο μέχρι την οροφή, ενσωματώνοντας συνηθισμένα αντικείμενα, όπως παπούτσια, κλειδιά, κρεβάτια, καρέκλες και φορέματα, Καθηλωτικές και βαθιά συγκινητικές ατμόσφαιρες, υποδέχονται εντός τους τον επισκέπτη, και τον καθηλώνουν. Και από την άλλη η Κινέζα Yin Xiuzhen, στήνει εγκαταστάσεις χρησιμοποιώντας πολύχρωμα μεταχειρισμένα ρούχα πάνω σε μεταλλικούς Ή ΞΎΛΙΝΟΥς σκελετούς, που εμπεριέχουν από μικροαντικείμενα, μέχρι και ολόκληρα αεροσκάφη, αλλά και υπερμεγέθεις καρδιές (βλ. εικόνα) που υποδέχονται τους επισκέπτες στο εσωτερικό τους.
Από την έκθεση David Bowie Centre στο Victoria & Albert Storehouse, 15 03 2026
Μία ιδιάζουσα έκθεση, που αποκαλύπτει σε βάθος την καλλιτεχνική πορεία και το ανεξάντλητο δημιουργικό σύμπαν του Bowie. Μέσα από αρχειακό υλικό, τακτοποιημένο σα αμέτρητα ντοσιέ και σχεδιοθήκες, αλλά και σε καλοστημένες βιτρίνες με κοστούμια, χειρόγραφες σημειώσεις, φωτογραφίες και σπάνιες ηχογραφήσεις, ο επισκέπτης παρακολουθεί την εξέλιξη ενός καλλιτέχνη που επαναπροσδιόρισε την ταυτότητα, τη μουσική και την οπτική κουλτούρα του 20ού αιώνα. Η έκθεση φωτίζει όχι μόνο τις εμβληματικές περσόνες του, αλλά και τη διαδικασία με την οποία ο Bowie συνέδεε τέχνη, μόδα και τεχνολογία, δημιουργώντας έναν μύθο που παραμένει ζωντανός.
Κάποιες από τις εκθεσιακές αυτές εκδηλώσεις θα παρουσιαστούν πιό αναλυτικά σε επόμενες αναρτήσεις.
Κάντε ΚΛΙΚ στις εικόνες για μεγέθυνση.
No comments :
Post a Comment