ΠΛΑΤΕΙΑ ΗΡΩΩΝ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ ΣΤΑ ΤΡΙΚΑΛΑ

Εγκαινιάστηκε το πρώτο μέρος μιας ευρύτερης αστικής ανάπλασης που παρουσιάζεται με τις θεωρητικές και ιστορικές αναζητήσεις που καθόρισαν την αρχιτεκτονική λύση

Άποψη της πλατείας, Ψηφιακή επεξεργασία

Με τραγούδια του Τσιτσάνη τραγουδημένα από τη γνωστή χορωδία των Τρικάλων, ομιλίες, πυροτεχνήματα και ένα τρελό γλέντι με άφθονο κρασί, εγκαινιάστηκε την Τετάρτη 27/09/2026 η νέα κεντρική πλατεία των Τρικάλων, αποτέλεσμα αρχιτεκτονικού διαγωνισμού που το πρώτο βραβείο κατέκτησαν εδώ και χρόνια από το 2013, οι αρχιτέκτονες Κ. Αποστολίδης, Α. Καραχάλιος, Σ. Καραχάλιος, Λ. Μπελεμέζη, και Κ. Χελιδώνη και η φυτοτέχνης Εύα Παπαδημητρίου, σε συνεργασία με τον Ομότιμο Καθηγητή στην Σχολή Αρχιτεκτονικής ΕΜΠ, Κώστα Μωραΐτη.

Ψηφιδωτό του Μιχάλη Κουφογιάννη και Γιώργου Κουρμέτζα που απεικονίζει τον μεγάλο λαϊκό συνθέτη κοσμεί το Μουσείο Τσιτσάνη, στα Τρίκαλα. Πηγή LIFO 26 12 2019

Αυτή η συνύπαρξη της τεχνικά άρτιας για την εποχή της, μουσικής του Τσιτσάνη που χαρακτηρίζεται από έναν μοναδικό συνδυασμό καινοτομίας, μελωδικότητας και βαθιάς λαϊκής έκφρασης, και μια χαρακτηριστική απλότητα, με τις καθαρές αρχιτεκτονικές χειρονομίες της βραβευμένης πρότασης στο πλαίσιο ενός ελληνικού μοντερνισμού, είναι που μου κίνησε περισσότερο το ενδιαφέρον. Και αναφέρομαι στην ευαίσθητη ένταξη στο αστικό τοπίο, με μορφολογικές επιλογές που συνομιλούν με την υπάρχουσα και προτεινόμενη πυκνή φύτευση, και στην απουσία επιλογών γραφικότητας, αλλά και στην επιδίωξη αναφορών στην συναρπαστική ιστορία του τόπου, με την ένταξη γλυπτών και με την καινοτόμο προτεινόμενη ηλεκτρονική περιήγηση μέσω μεταλλικών πινακίδων με τα QRCode.

Αυτό όμως που μου κίνησε περισσότερο το ενδιαφέρον, όταν παρέλαβα από τον Κώστα Μωραΐτη το υλικό προς δημοσίευση, κείμενα και φωτογραφικό υλικό, είναι ότι εμπεριείχε και κάτι που συνήθως λείπει από τις τρέχουσες δημοσιεύσεις στα περιοδικά και στο διαδίκτυο, έργων αρχιτεκτονικής που προβάλλονται με τις γνωστές τυποποιημένες περιγραφές υλικών και διάταξης των χώρων. Χαίρομαι όταν υπάρχει  η τόλμη να αποκαλύπτουν οι μελετητές όλες τις ιστορικές και θεωρητικές αναζητήσεις και τις νοητικές διαδικασίες και συσχετισμούς, που καθορίζουν την αρχιτεκτονική λύση, ιδιαίτερα μάλιστα σε πολυσύνθετα θέματα αρχιτεκτονικών διαγωνισμών. Χαρακτηριστικό της παρουσίασης που ακολουθεί είναι η διατύπωση, μετά την περιγραφή της αρχιτεκτονικής και πολεοδομικής πρότασης, ακριβώς αυτού του σκεπτικού που σχετίζεται με τους τους προβληματισμούς της ομάδας μελέτης, αλλά και για τις επιρροές από την ιστορία και τα ειδικά χαρακτηριστικά της πόλης των Τρικάλων και της Θεσσαλίας, που καθόρισαν το τελικό αποτέλεσμα.

Αρχιτεκτονική και πολεοδομική προσέγγιση της πλατείας Ηρώων Πολυτεχνείου στα Τρίκαλα, πρώτου μέρους από μια ευρύτερη αστική ανάπλαση

Του Κωστα Μωραΐτη

Φωτορεαλιστική απεικόνιση της πλατείας Ηρώων Πολυτεχνείου

Ο σχεδιασμός και η διαμόρφωση της πλατείας ακολούθησαν τη βράβευση στον αντίστοιχο πανελλήνιο αρχιτεκτονικό διαγωνισμό του 2019. Αρχιτεκτονικό διαγωνισμό, με αντικείμενο τον σχεδιασμό δύο κεντρικών πλατειών της πόλης των Τρικάλων. Της ορθογωνικής Πλατείας Ηρώων Πολυτεχνείου και της γειτονικής της τριγωνικής Πλατείας Εθνικής Αντίστασης, σε άμεση επαφή αυτής της δεύτερης με τον ποταμό της πόλης, τον Ληθαίο.

Οι δύο πλατείες παρά τον ποταμό Ληθαίο

Οι δυο πλατείες έγινε προσπάθεια, στην πρόταση που παρουσιάζεται, να αποτελέσουν ενιαίο σύστημα χωρικής οργάνωσης, διατηρώντας εντούτοις, μερικά διαφοροποιημένη ταυτότητα. Αποφασίστηκε, επιπλέον, να συσχετιστούν συνθετικά με μία τρίτη πλατεία της πόλης, την κυκλική πλατεία Ρήγα Φεραίου, μέσω της υλοποίησης μίας συνεχούς πορείας-διαδρομής με διαφοροποιημένη ενιαία δαπεδόστρωση.

Γενική κάτοψη πλατείας Ηρώων Πολυτεχνείου

Το πρόπλασμα που αναδεικνύει την έντονη σχέση της νέας ανάπλασης με την φύτευση

Έτσι η Πλατεία Ηρώων Πολυτεχνείου, σχεδιάζεται με ευρύτερο ανοιχτό δημόσιο χώρο που αντιστοιχεί σε ένα κεντρικό πλάτωμα, ορισμένο με σαφήνεια όχι μόνο λόγο του ορθογώνιου σχήματός του, αλλά και λόγω της υπερύψωσης του τμήματος που αντιστοιχεί στη βορειοδυτική της γωνία. Το τριγωνικό πρανές που δημιουργείται έτσι προσφέρει τη δυνατότητα συγκέντρωσης κοινού που θα μπορούσε να παρακολουθήσει τις πιθανές μελλοντικές εκδηλώσεις στην κεντρική περιοχή της πλατείας.

Φωτορεαλιστική απεικόνιση της πλατείας Ηρώων Πολυτεχνείου

Το τριγωνικό πρανές στη βορειοδυτική της γωνία

Στην τρίτη ανατολική πλευρά, μια γραμμική δεξαμενή νερού προσφέρει σαφέστατο όριο και ευχάριστο δροσισμό κατά τους θερινούς μήνες, ενώ υποστηρίζει, επιπλέον, τον αδριάντα του γεννημένου στα Τρίκαλα στρατηγού Στέφανου Σαράφη.

Η γραμμική δεξαμενή νερού προσφέρει σαφέστατο όριο και ευχάριστο δροσισμό.

Ο αδριάντας του γεννημένου στα Τρίκαλα στρατηγού Στέφανου Σαράφη.

Τέλος η τέταρτη, νότια πλευρά, υποδέχεται μια σειρά μνημείων, τον ‘Χώρο των Αγαλμάτων’, του Παπαθύμιου Βλαχάβα, του Νικόλαου Στουρνάρα και του Γεωργίου Καραϊσκάκη.

Ο ‘Χώρος των Αγαλμάτων’, του Παπαθύμιου Βλαχάβα, του Νικόλαου Στουρνάρα και του Γεωργίου Καραϊσκάκη.  Σε πρώτο πλάνο ο Κώστας Μωραΐτης.

Στην περιφέρεια του προηγούμενου κεντρικού χώρου περιελίσσεται, με διαφοροποιημένη δαπεδόστρωση, η ‘Διαδρομή Ανάγνωσης της Ιστορίας’, με πλάτος μεταβαλλόμενο. η οποία συναντά τα αρχαιολογικά ευρήματα της οθωμανικής περιόδου που βρέθηκαν κατά τη διάρκεια της κατασκευής και εντάχθηκαν στην τελική διαμόρφωση.

Τα αρχαιολογικά ευρήματα της οθωμανικής περιόδου που βρέθηκαν κατά τη διάρκεια της κατασκευής

Σημαντική για τη σύνθεση υπήρξε βέβαια η συμμετοχή της φύτευσης, από υψίκορμα δένδρα όπως και από γραμμικά κηπάρια φύτευσης, σε αντιστοιχία με τους ‘Κήπους των Ιαμάτων’ από αρωματικά και φαρμακευτικά φυτά που έχουν προταθεί για τη συζυγή τριγωνική πλατεία Εθνικής Αντίστασης.

Απόψεις της φύτευσης με υπάρχοντα υψίκορμα δένδρα

Γραμμικά κηπάρια φύτευσης

Στην πρόταση που παρουσιάστηκε στον αρχιτεκτονικό διαγωνισμό, περιλαμβάνεται η αναφοράς σε ‘καινοτομική’ τεχνολογία, η πρόταση μεταλλικών πινακίδων που θα μπορούσαν να παραπέμπουν σε ψηφιακή, διδακτική ξενάγηση, στη διαρκή επαφή με το ιστορικό βάθος της περιοχής των Τρικάλων και της Θεσσαλίας. Πρόκειται επομένως για μια καινοτομική προσπάθεια πολιτισμικής και πολιτικής επιστροφής. Αλλά ουσιαστικά πολιτισμική και πολιτική είναι και η εμμονή της πρότασης στην ‘ιαματική’ συνεισφορά της φύσης και στην ‘ιαματική’ συνεισφορά της κοινωνικής επαφής και συμμετοχής.

Ακολουθεί ένα ακόμη ενδιαφέρον κείμενο του Κώστα Μωραΐτη που αναδεικνύει τον τρόπο που συσχετίζονται τα εν εξελίξει ιστορικά δεδομένα με την πρόταση του διαγωνισμού και την αρχιτεκτονική και πολεοδομική προσέγγιση. Ένα κείμενο και αναδεικνύει πέρα από τη αγροτική ταυτότητα της Θεσσαλίας και ειδικά των Τρικάλων, την εμβληματική φυσιογνωμία του Ασκληπιού αρχετυπικού ήρωα-θεραπευτή από την αρχαία Τρίκκη, διατρέχοντας από τη βυζαντινή περίοδο, την ένταξη της Θεσσαλίας στο Ελληνικό κράτος, τις αγροτικές κινητοποιήσεις των αρχών του 20ού αιώνα, τους μαύρους χρόνους της Κατοχής και την εκρηκτική εποχή του Εμφύλιου. Για να καταλήξει μέχρι στις μέρες μας που τα Τρίκαλα θεωρούνται ως ο Δήμος των σημαντικών φιλοδοξιών και υψηλότατων, για τα Ελληνικά δεδομένα, απαιτήσεων καινοτομίας. Σημαντική βέβαια υπήρξε και η συμβολή του δημάρχου Δημήτρη Παπαστεργίου (2014-2023), σήμερα Υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης.

Κατασκευαστικό σχέδιο των info points

Η καινοτομία μέσω της ανάπτυξης της ιστορικής συνείδησης βρίσκεται τελικά στον πυρήνα αυτής της πρότασης, μέσω του σχεδιασμού της ‘Διαδρομής Ανάγνωσης της Ιστορίας’, που συγκροτείται από μια σειρά από σημεία πληροφόρησης – info points, αφιερωμένα στην υβριδική παρουσίαση της ιστορίας της πόλης, που αν και προς το παρόν δεν έχουν υλοποιηθεί, ελπίζουμε να πραγματοποιηθούν στο μέλλον μαζί με την ολοκλήρωση του συνόλου της βραβευμένης μελέτης.

Το πολιτισμικό, μυθικό και ιστορικό βάθος της Θεσσαλίας γενικά και της πόλης των Τρικάλων ειδικότερα

Του Κώστα Μωραϊτη

Αν η Θεσσαλία είναι γνωστή ως απώτερη καταγωγική περιοχή προέλευσης του Ελληνικού γένους, αν οποιοσδήποτε χρησιμοποιεί την Ελληνική γλώσσα δικαιούται να αισθάνεται εν μέρει Θεσσαλός, ανάγοντας την αναφορά του στον Δευκαλίωνα και την Πύρρα, τότε...

...στην πόλη των Τρικάλων ειδικότερα μπορούμε να αποδώσουμε μια ιδιαίτερη, μοναδική προσφορά προς τον παγκόσμιο πολιτισμό, συσχετισμένη με τις απαρχές των ιστορικών χρόνων και πριν από αυτούς με τους Ελληνικούς μύθους.

Ανάγλυφο του Ασκληπιού και της Υγείας, περ. 4ος αιώνας π.Χ. 

Αρχαιολογικό Μουσείο Πειραιά.

Αν η ιστορία και οι μύθοι που αναφέρονται στη Θεσσαλική γη παραπέμπουν άμεσα στην αγροτική της ταυτότητα, τότε τα Τρίκαλα μπορούν να συσχετιστούν με την πολιτισμικά μοναδική ανάδυση της ιατρικής και με την εμβληματική φυσιογνωμία του Ασκληπιού, αρχετυπικού ήρωα-θεραπευτή από την αρχαία Τρίκκη. «Έτερος δι’ εστί Ληθαίος ποταμός ο περί Τρίκκην εφ’ ώ ο Ασκληπιός γεννηθήναι λέγεται», μας θυμίζει ο Στράβων (XIV 647) παραπέμποντας σε χρόνους απώτερους, στον 13ο αιώνα π.Χ. αφού οι δυο γιοί του Ασκληπιού, ο Ποδαλείριος  και Μαχάων, μετέχουν στον Τρωικό πόλεμο ως στρατιωτικοί ηγέτες και γιατροί ταυτόχρονα. Αν λοιπόν η παρέμβαση στις δυο πλατείες του αρχιτεκτονικού διαγωνισμού, παραπέμπει σίγουρα στην αντίληψη του φυσικού τοπίου, των φυσικών στοιχείων του, στην παρουσία του ποταμού, του εδάφους, της φύτευσης, τότε εξίσου σίγουρα το πλούσιο παρελθόν του θεσσαλικού πολιτισμού υποχρεώνει σε μια παράλληλη αναφορά στο μυθικό και ιστορικό βάθος. Αναφορά συσχετισμένη πιθανότατα με τα φυσικά στοιχεία του τοπίου, με τον Ληθαίο για παράδειγμα, που η παρουσία του σταθερή παραμένει στην παραπομπή του Στράβωνα όπως και στη σημερινή πόλη.

Η ζωοποιός σημασία της φύσης στις μυθικές αναφορές για τον Ασκληπιό

Η μορφή του Ασκληπιού, ισχυρίζονται οι αναλυτές των μυθικών και ιστορικών αναφορών, παραπέμπει με έμφαση στην ιαματική δύναμης της φύσης, στην καθαρότητα του αέρα και στη θερμότητα του ήλιου, στην παρουσία της βλάστησης, στις δροσερές πηγές, σε περιβάλλον δηλαδή αντίστοιχο με αυτό των τόπων λατρείας του και βέβαια στην ιαματική χρήση των θεραπευτικών φυτών, των ‘ιαμάτων’. Στην Τρίκκη, σημειώνει ξανά ο Στράβων, είχε ιδρυθεί «το αρχαιότατο και επιφανέστατο Ασκληπιείο» της αρχαίας Ελλάδας, συσχετισμένο πιθανότατα με την πραγματική ύπαρξη του αρχαίου γιατρού που λόγω της μεγάλης προσφοράς του, θεοποιήθηκε και πέρασε στον μύθο και την ιστορία.

Το αρχαιότατο και επιφανέστατο Ασκληπιείο της αρχαίας Ελλάδας, κατ ατον Στράβωνα στα Τρίκαλα Φωτ.: ΑΠΕ / LIFO Newsroom 3.5.2023

Η ιστορική ακολουθία της πόλης των Τρικάλων σε περιόδους νεότερες

Η κεντρική θέση των Τρικάλων στον θεσσαλικό κάμπο, η συσχέτισή της με τη βασική αγροτική εστία του Ελληνικού χώρου, εξηγεί τον λόγο για τον οποίο η πόλη διαφύλαξε την κεντρική σημασία της στην πορεία των εποχών, από την αρχαιότητα ως τις μέρες μας. Διατρέχει θριαμβικά τη βυζαντινή περίοδο, διατηρεί το κύρος της κατά την οθωμανική κυριαρχία και παραμένει εξίσου σημαντική πολιτισμικά και πολιτικά, μετά τ, σε καιρούς νεότερους, σε εμάς πλησιέστερους.

Φιλοξενεί τον λαϊκό πολιτισμό και το ρεμπέτικο, τις αγροτικές κινητοποιήσεις των αρχών του 20ού αιώνα, τον πρώτο γεωργικό συνεταιρισμό της Ελλάδας. Ζει τους μαύρους χρόνους της Κατοχής και την εκρηκτική εποχή του Εμφύλιου. Αναδύεται στις μέρες ως Δήμος σημαντικών φιλοδοξιών και υψηλότατων, για τα Ελληνικά δεδομένα, απαιτήσεων καινοτομίας.

Τι είναι εντέλει η ‘καινοτομία’;

Ως ‘καινοτομία’ περιγράφεται συνήθως μια νέα, πρωτοποριακή επινόηση για την υλοποίηση κάποιου αντικειμένου ή μια νέα διαδικασία υλοποίησης, καθώς επίσης και η εφαρμογή νέων εφευρέσεων ή ανακαλύψεων για την πραγματοποίηση κάποιου αποτελέσματος σε πλαίσιο οικονομικό, επιχειρηματικό και εμπορικό. Είναι άλλωστε χαρακτηριστικό πως, στο Εγχειρίδιο Frascati (2015), ΟΟΣΑ  περιγράφει την καινοτομία ως «μετατροπή μιας ιδέας σε εμπορεύσιμο προϊόν ή υπηρεσία, λειτουργική μέθοδο παραγωγής ή διανομής - νέα ή βελτιωμένη» η οποία διαχέεται με επιτυχία στην αγορά και συντελεί σε θετικά οικονομικά αποτελέσματα.

Αλλά η νοητική διεργασία η οποία στηρίζει την πρωτοποριακή επινόηση, είναι πρώτιστα, πριν την «πώληση» της, πολιτιστικό αγαθό. Βελτιώνει τη συγκρότηση της σκέψης σε επίπεδο ατομικό, όπως και αθροιστικά σε επίπεδο συλλογικό. Μετέχει στην ανάπτυξη της κοινωνικής συνείδησης, στην αγωγή ευφυέστερων πολιτών. Αλλοίμονο αν η ευφυία και η κοινωνική συνείδηση αποτελούσαν μόνο εμπορεύσιμα είδη. Αλλοίμονο αν η οικονομική μεγέθυνση ταυτιζόταν με τη συνολική ανάπτυξη της κοινωνίας, συγκαλύπτοντας την πολιτιστική και πολιτική της ανάπτυξη. Με την έννοια αυτή η ανάπτυξη ιστορικής συνείδησης μπορεί να προσφέρει «καινοτομική» συνεισφορά, εξασφαλίζοντας τους όρους για τη νέα, πρωτοποριακή αλλαγή των συνθηκών ζωής μας. Ο Δήμος Τρικκαίων θα είναι καινοτομικός όχι μόνο αν εφαρμόσει νέες τεχνικές, αλλά αν επιπλέον επιμείνει να διδάξει στους δημότες του τούτο το εξόχως πρωτοποριακό. Πως μια Ελληνική πόλη μπορεί να διεκδικεί πολιτιστικό κύρος με εμβέλεια παγκόσμια.

 Το φωτογραφικό υλικό παραχωρήθηκε από τον Κώστα Μωραΐτη και την ομάδα μελέτης

Κάντε ΚΛΙΚ στις εικόνες  για μεγέθυνση

ΝΕΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ 

ΤΟΝ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟ ΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΚΑΙ ΤΟ ΤΟΠΙΟ

Juhani Pallasmaa, Ηρακλής Καραμπάτος,  Αλέξανδρος Ψυχούλης και Χριστόφορος Μαρίνος, Κώστας Μωραΐτης και Ασπασία Κουζούπη

Τέσσερις νέες ενδιαφέρουσες εκδόσεις κατέφθασαν μετά τις καλοκαιρινές διακοπές, και μάλιστα οι δύο πρώτες προσεγγίζουν την σχέση της Αρχιτεκτονικής και τον Κινηματογράφο μέσα από διαφορετικές οπτικές. Ο Φινλανδός αρχιτέκτονας και θεωρητικός Juhani Pallasmaa, εξετάζει πώς ο κινηματογράφος, η τέχνη και η αρχιτεκτονική μοιράζονται ένα βιωματικό έδαφος, στην πρόσφατη έκδοση των Πανεπιστημιακών Εκδόσεων Κρήτης με τίτλο Αρχιτεκτονική της εικόνας, που αποτελεί ακριβή μετάφραση της πρώτης έκδοσης του 2001, ενώ ο Ηρακλής Καραμπάτος επιμελείται τον νέο συλλογικό τόμο για τη σχέση αρχιτεκτονικής και κινηματογράφου από τις εκδόσεις Futura. Στην συνέχεια, ο Χριστοφορος Μαρίνος επιμελείται όχι μόνο την έκθεση του Αλέξανδρου Ψυχούλη στην Δημοτική Πινακοθήκη Χανίων με τίτλο Κινδύνεψα μόνο από ανεξέλεγκτες σκέψεις, αλλά και μία εξαιρετική έκδοση με τον ίδιο τίτλο, τον κατάλογο της έκθεσης,  που πραγματικά με εντυπωσίασε για την πρωτοτυπία του και την υψηλή του ποιότητα. Τέλος, οι αρχιτέκτονες και πανεπιστημιακοί Κώστας Μωραΐτης και Ασπασία Κουζούπη, επιμελούνται τον νέο συλλογικό τόμο με τίτλο Άυλες Δομές και η Συγκρότηση των Απτών Πραγμάτων: 13+1 κείμενα για το τοπίο, την άυλη κληρονομιά και τον αρχιτεκτονικό χώρο, που συγκροτείται από κείμενα δεκαέξι συγγραφέων.

Διαβάστε στην συνέχεια συνοπτικές παρουσιάσεις των τεσσάρων αυτών εκδόσεων.

1.

Juhani Pallasmaa,

«Η ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΑΣ

Juhani Pallasmaa

Αρκετά καθυστερημένα μεταφράστηκε τελικά και εκδόθηκε στην Ελλάδα από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, το διαχρονικό βιβλίο του Φινλανδού αρχιτέκτονα και θεωρητικού Juhani Pallasmaa, με τίτλο Η ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΑΣ, Ο υπαρξιακός χώρος στον κινηματογράφο, που παρουσιάστηκε για πρώτη φορά το 2001, από τον εκδοτικό οίκο Building Information Limited,  με τίτλο The Architecture of Image: Existential Space in Cinema, και εξετάζει πώς ο κινηματογράφος, η τέχνη και η αρχιτεκτονική μοιράζονται ένα βιωματικό έδαφος. Η εξαιρετικά προσεγμένη αυτή ελληνική έκδοση που επιμελήθηκαν οι Παναγιώτης Σουλτάνης και Δημήτρης-Χρυσός Τομαράς, σε μετάφραση της Παρασκευής Παντελιάδου, αποτελεί πιστό αντίγραφο της αρχικής έκδοσης του 2001, που πραγματοποιήθηκε με την επιμέλεια και την πρωτότυπη σελιδοποίηση του συγγραφέα. Στόχος του ήταν να συνδέσει την κινηματογραφική με την αρχιτεκτονική πραγματικότητα, προκειμένου να αποκαλυφθούν οι αλληλεπιδράσεις, μελετώντας σε βάθος και από αρχιτεκτονική σκοπιά, και μέσα από αναλύσεις ταινιών τεσσάρων κορυφαίων σκηνοθετών των Άλφρεντ Χίτσκοκ (Η Θηλιά 1948 και Σιωπηλός Μάρτυρας), Αντρέι Ταρκόφσκι (Νοσταλγία, 1983), Στάνλεϋ Κιούμπρικ (Η Λάμψη,1980) και Μικελάντζελο Αντονιόνι (Επάγγελμα: Ρεπόρτερ, 1975), επιδιώκοντας να δείξει πώς η αρχιτεκτονική εικονοποιία διαμορφώνει συναισθηματικές και ψυχολογικές καταστάσεις.

Το βιβλίο συγκροτείται από πέντε δοκίμια, σε συνδυασμό με την ευρύτερης θεματολογίας εισαγωγή, και μαζί με την εξαιρετική εικονογράφηση σε όλη του την έκταση, με το κατάλληλο κάθε φορά κινηματογραφικό καρέ ή την εικόνα να τοποθετείται δίπλα στο σχετικό κείμενο, αποτελούν απαραίτητο ανάγνωσμα για όποιον ενδιαφέρεται για τον κινηματογράφο και την αρχιτεκτονική.

Ο συγγραφέας εξετάζει πώς οι σκηνοθέτες αυτοί χρησιμοποιούν την αρχιτεκτονική εικονοποιία ώστε να προκαλέσουν και  να διατηρήσουν συγκεκριμένες ψυχικές καταστάσεις, και αναδεικνύει την ικανότητα του κινηματογράφου να αφυπνίζει την κατανόηση του αρχιτέκτονα σχετικά με τη δημιουργία τόπου, ενθαρρύνοντας τη διερεύνηση των ακραίων ορίων της αίσθησης και της αντίληψης.

Ένα κοινό νήμα που διατρέχει επίσης το βιβλίο είναι η ζωγραφική. Αυτό πηγάζει τόσο από την προσωπική διαδρομή του συγγραφέα όσο και από τη σύγκλιση με τον κινηματογράφο, καθώς κάθε μορφή τέχνης απεικονίζει τον αρχιτεκτονικό χώρο, είτε αυτός είναι πραγματικός είτε φανταστικός. Μερικές από τις πιο διαφωτιστικές στιγμές αυτού του εξαιρετικά ενδιαφέροντος βιβλίου προκύπτουν από τη σύγκριση των ταινιών με συγκεκριμένους πίνακες ζωγραφικής της Αναγέννησης και του Υπερρεαλισμού, συσχετισμοί που σε ορισμένες περιπτώσεις, είναι σαφώς εσκεμμένοι από την πλευρά του σκηνοθέτη. Αυτή η αλληλεπίδραση και η σύγκλιση διαφορετικών μορφών έκφρασης αποτελούν τελικά τον πυρήνα του βιβλίου.

2.

“ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΚΑΙ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΣ”

Κυκλοφορεί σε λίγες ημέρες από τις εκδόσεις Futura ο νέος συλλογικός τόμος Αρχιτεκτονική και Κινηματογράφος που επιμελείται ο Ηρακλής Καραμπάτος,  διδάκτορας Αρχιτεκτονικής (ΕΜΠ, 2025), που διδάσκει στο Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών της Σχολής Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης. Μια ακόμη έκδοση που εμπεριέχει μια συλλογή κειμένων που εξετάζουν, για πρώτη φορά στην ελληνική βιβλιογραφία, τη σχέση αρχιτεκτονικής και κινηματογράφου μέσα από τέσσερις βασικές θεματικές ενότητες, μέσω των οποίων επιχειρείται να προστεθεί νέο υλικό και νέες προσεγγίσεις στις σχέσεις αυτού του διαθεματικού πεδίου, ξεκινώντας από τον κοινό παρονομαστή των δύο αυτών τομέων της ανθρώπινης δραστηριότητας, δηλαδή την παραγωγή του χώρου.

Στο πρώτο μέρος του τόμου, παρουσιάζονται κείμενα που εξετάζουν την ανάπτυξη θεωρητικών και ιστορικών σχέσεων ανάμεσα στα εξεταζόμενα πεδία. Στον θεματικό αυτόν άξονα συμβάλλουν με τα κείμενά τους ο Σταύρος Αλιφραγκής, ο Δημήτρης Γκινοσάτης, και ο Κωνσταντίνος Χατζηφραγκιός-Μακρυδάκης.

Στο δεύτερο μέρος εξετάζεται το ζήτημα της παραγωγής του χώρου, καθώς και οι μετασχηματισμοί του στον κινηματογράφο, με κείμενα της Ελένης Γέμτου, του Γιώργου Αραμπατζή, του Γιάννη Ραουζαίου και του Εμμανουήλ Αμαριωτάκη.

Στο τρίτο μέρος ο αναγνώστης θα έρθει σε επαφή με κεφάλαια που ως βασικό στόχο θέτουν την παρουσίαση της αρχιτεκτονικής ως εικόνας στο πλαίσιο της κινηματογραφικής αφήγησης, με κείμενα της Μαρίας Αθανασέκου, του Νίκου Σαραφιανού, της Άννας Μωραΐτου, του Χρήστου Σκυλλάκου και του Δημήτρη Ουλή.

Τέλος, στον τέταρτο θεματικό άξονα, τα κείμενα κινούνται σε ένα ευρύτερο φιλοσοφικό και πολιτισμικό επίπεδο ανάγνωσης γύρω από τον κινηματογραφημένο χώρο, καθώς και τις προεκτάσεις των αναπαραστάσεών του. Εκεί γράφουν η Μαρία Ανδρονίκου, και ο επιμελητής της έκδοσης Ηρακλής Καραμπάτος.

3.

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΨΥΧΟΥΛΗΣ:

“ΚΙΝΔΥΝΕΨΑ ΜΟΝΟ ΑΠΟ ΑΝΕΞΕΛΕΚΤΕΣ ΣΚΕΨΕΙΣ”

Ένας ξεχωριστός κατάλογος της ομότιτλης έκθεσης

Αλέξανδρος Ψυχούλης

Λίγο καθυστερημένα επίσης, ήρθε στα χέρια μου από την Αγγελική Αντωνοπούλου της γνωστής γκαλερί, μια ξεχωριστή έκδοση με τίτλο Κινδύνεψα μόνο από ανεξέλεγκτες σκέψεις. Πρόκειται για τον εξαιρετικό κατάλογο του πολυτάλαντου εικαστικού, σκηνογράφου, μουσικού, σκηνοθέτη, καρτουνίστα, καθηγητή και συγγραφέα Αλέξανδρου Ψυχούλη, που εκδόθηκε με αφορμή την ομότιτλη έκθεσή του, που εγκαινιάστηκε στην Δημοτική Πινακοθήκη Χανίων στις 16 Μαϊου 2026 και θα διαρκέσει μέχρι τις 4 Οκτωβρίου 2026. Μία έκδοση που πραγματικά με εντυπωσίασε για την υψηλή της ποιότητα, την άψογη βιβλιοδεσία από την future format, τον προσεγμένο και πρωτότυπο σχεδιασμό και το layout από τον Γιάννη Καρλόπουλο και την Βιργινία Χριστάκου, καθώς και την υψηλή ποιότητα της εικονογραφίας.

Όργανα γυμναστικής, 2007, κορδόνι και ξύλο

Care, 2011, στυλό διαρκείας  σε χαρτί

Πέρα από το συναρπαστικό αναλυτικό βιογραφικό του καλλιτέχνη, στην έκδοση εντάσσονται επιλεγμένα έργα του με ποικίλες τεχνικές και μια πολυσύνθετη θεματολογία, που έχουν παρουσιαστεί σε εκθέσεις στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, ακόμη και στην 47η Μπιενάλε της Βενετίας, κάποια εξ αυτών μάλιστα μέσω της συλλογής Δασκαλόπουλου, εκτίθενται και σε μεγάλα μουσεία του εξωτερικού. Έργα που συγκροτούν μια συναρπαστική διαδρομή ενός σημαντικού εικαστικού που χαίρομαι που συνεργάζεται με την ιστορική γκαλερί της Αγγελικής Αντωνοπούλου.

Χριστόφορος Μαρίνος

Και όλα αυτά με την μοναδική επιμέλεια τόσο της έκθεσης όσο και του καταλόγου, του κριτικού τέχνης Χριστόφορου Μαρίνου, που πάντα πειραματιζόμενος, αναζητώντας νέες διαδρομές, αυτή την φορά επέλεξε την ευρηματική, στο πλαίσιο  μιας αλφαβητικής διάταξης, ανασύνθεση επιλεγμένων κειμένων του καλλιτέχνη, αποστάγματα ουσίας που έχουν συντεθεί με πολύ μόχθο και επιμονή, με τίτλο αψ:ένα αλφάβητο και μαζί με τα έργα συγκροτούν το βασικό corpus του εξαιρετικού αυτού καταλόγου.

Σελίδα από το αψ:ένα αλφάβητο

4.

Άυλες Δομές και η Συγκρότηση των Απτών Πραγμάτων

13+1 κείμενα για το τοπίο, την άυλη κληρονομιά και τον αρχιτεκτονικό χώρο

Συλλογικός τόμος

Κώστας Μωραΐτης 

 Ασπασία Κουζούπη, Νέλλα Γκόλαντα

Χαίρομαι που ο γνωστός αρχιτέκτονας Κώστας Μωραίτης που γνωριζόμαστε από τις αρχές της δεκαετία του ’80, συζητώντας από τότε συστηματικά στα γειτονικά μας αρχιτεκτονικά γραφεία, συνεχίζει μετά από μια σημαντική επαγγελματική και πανεπιστημιακή διαδρομή στην Σχολή Αρχιτεκτόνων του ΕΜΠ, σαν ομότιμος πλέον καθηγητής, με μια έντονη συγγραφική δραστηριότητα και μια πυκνή παρουσία σε διαλέξεις και παρουσιάσεις βιβλίων. Χαίρομαι επίσης και για την αρχιτέκτονα Ασπασία Κουζούπη, μετά την έντονη εικαστικής της δράση (ΑΣΚΤ, 2014), ενίοτε σε συνεργασία με την αείμνηστη μητέρα της Νέλλα Γκόλαντα, προχώρησε σε θεωρητικές αναζητήσεις, εκπόνησε το διδακτορικό της και εξειδικεύτηκε στην Αρχιτεκτονική Τοπίου και σήμερα είναι επίκουρη καθηγήτρια στο Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας με πολλές παράλληλες επιστημονικές δράσεις.

Χαίρομαι ακόμη που και οι δύο ασχολούμενοι σταθερά με ένα ξεχωριστό τρόπο διεισδύοντας στην έννοια του Τοπίου, επιμελούνται τον νέο αυτό συλλογικό τόμο με τίτλο Άυλες Δομές και η Συγκρότηση των Απτών Πραγμάτων: 13+1 κείμενα για το τοπίο, την άυλη κληρονομιά και τον αρχιτεκτονικό χώρο, που συγκροτείται από κείμενα δεκαέξι συγγραφέων.

Κείμενα που περιλαμβάνουν στην αρχή τους σχετική περίληψη και λέξεις κλειδιά, άλλοτε ελκυστικά και ενδιαφέροντα και άλλοτε πιο πυκνά με ιδιάζουσα γλώσσα, που δύσκολα θα έλεγα ότι μπορεί να κατανοήσει σε βάθος ένας μη μυημένος θεωρητικά αρχιτέκτονας ή και ένα ευρύτερο κοινό, μια και κινούνται στο πλαίσιο  μιας αυστηρά  ακαδημαϊκής προσέγγισης.  Με ένα προωθημένο λεξιλόγιο και περιορισμένη εικονογράφηση παραπέμπουν σε ανακοινώσεις σε επιστημονικά συνέδρια, κάτι που ισχύει για ένα μέρος από αυτά που αποτέλεσαν ανακοινώσεις των συγγραφέων στο συνέδριο Intangible Heritage, Scenes of Urban Innovation, που πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα το καλοκαίρι του 2017.

Τα κείμενα κατανέμονται σε δύο θεματικές ενότητες: Στην πρώτη προσεγγίζονται «διαφορετικές εκφάνσεις των αμοιβαίων επιρροών ανάμεσα στην άυλη και την υλική κληρονομιά»,  ενώ στην δεύτερη «η παρακολούθηση εγγράφων και εξαϋλώσεων σε πολιτισμικά τοπία». Δύο υπο-ενότητες εντάσσονται σε κάθε θεματική ενότητα.

Το βιβλίο κλείνει με ένα πυκνοδομημένο κείμενο στο οποίο υπολανθάνει ένας διάλογος ανάμεσα στους δύο επιμελητές με τίτλο Γεωμετρικές υποδείξεις: άυλη κανόνες, αφαιρετικοί σχηματισμοί, κοινωνικά ήθη και πρότυπα πολιτικής συγκρότησης, που απαιτεί μια ιδιαίτερη προσήλωση και επιμονή για την κατανόησή του.

Κάντε ΚΛΙΚ στις εικόνες γιά μεγέθυνση

ΠΕΡΙ ΜΟΥΣΕΙΩΝ

ΚΑΙ ΑΛΛΩΝ  ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ

ΣΤΗΝ ΛΙΜΝΗ ΕΥΒΟΙΑΣ

Εμπειρίες από τις καλοκαιρινές διακοπές 

Όπως σε όλη σχεδόν την ελληνική επικράτεια πραγματοποιούνται το καλοκαίρι στο πλαίσιο τοπικών φεστιβάλ εκδηλώσεις πολιτισμού, έτσι και στην Λίμνη, στον χαρισματικό αυτό τόπο καταγωγής μου στις ακτές του Βόρειου Ευβοϊκού Κόλπου, πραγματοποιούνται σειρά εκδηλώσεων με ξεχωριστό ενδιαφέρον. Σε ένα τόπο με λίγους πια μονίμους κατοίκους, που προσπαθεί να επουλώσει τις πληγές της από την μεγάλη πυρκαγιά του 2021, πραγματοποιούνται σταθερά βελτιούμενες πολιτιστικές εκδηλώσεις (εγκαίνια μουσείων, συναυλίες, ναυτικές βραδιές κ. α.) με ένθερμη ιδιωτική πρωτοβουλία, την συμβολή του Δήμου μέσω της αντιδημάρχου πολιτισμού Ευμορφίας Πασχαλίδου, την σημαντική συμβολή του Μέγαρού Μουσικής και την ενεργή συμμετοχή των κατοίκων, αλλά και την παρουσία μεγάλου αριθμού επισκεπτών.

Γενική άποψη της Λίμνης, φωτο: Στέφανος Χαρατσής 

Υφέρπει ένας μακροχρόνιος πολιτισμός

Θα ήθελα να τονίσω παρακολουθώντας αυτές τις εκδηλώσεις και την αμφίδρομη ένθερμη σχέση κοινού και καλλιτεχνών, ότι στην Λίμνη υφέρπει ένας μακροχρόνιος πολιτισμός που οφείλεται σε ευνοϊκές κοινωνικο-οικονομικές συνθήκες, κυρίως στο παρελθόν και αποτυπώνεται στην αρχιτεκτονική της, την ποιότητα των εσωτερικών των σπιτιών, την χειροτεχνία, την ναυπηγική, την μαγειρική, αλλά και το καλό τραγούδι από τις μεγάλες παρέες, που μαζεύονται συχνά σε ξωκλήσια «εν οργάνοις», τραγουδώντας ξεχωριστά ελληνικά τραγούδια με χροιά βυζαντινής μουσικής, που απορρέει από τις εμπειρίες τους στα ψαλτήρια της μεγάλης εκκλησίας της Γεννήσεως Θεοτόκου Λίμνης. Με πλούσια ιστορική παράδοση, άξιους πολυταξιδεμένους ναυτικούς και καραβοκύριδες, άξιους εμπόρους, πλούσια μεταλλεία Λευκολίθου, και μία τοπική αστική τάξη που στις συνάξεις της φιλολογώντας, άκουγαν παράλληλα κλασσική μουσική, εξακολουθεί παρά την θεαματική μείωση του πληθυσμού της και τις οικονομικές δυσκολίες να αποζητούν και να συμμετέχουν ενεργά στις τακτικές πολιτιστικές εκδηλώσεις καθ όλη την διάρκεια του χρόνου.

Το πλήρως ανακαινισμένο νεοκλασικό κτήριο της Λίμνης

Πέρα από τις φετινές καλοκαιρινές πολιτιστικές εκδηλώσεις που ακολουθούν, σημαντικό γεγονός αυτό το καλοκαίρι αποτέλεσαν τα εγκαίνια στις 5 Ιουνίου 2026, του νέου Μουσείο Θαλάσσιας Ζωής, υποδεχόμενο τη Συλλογή του Αναστάσιου Χρηστομάνου, στο εμβληματικό και πλήρως ανακαινισμένο νεοκλασικό κτήριο της Λίμνης, χτισμένο το 1898, που λειτούργησε ως ένα από τα πρώτα νηπιαγωγεία

Συναυλία στο Μικρό Θέατρο Κατουνίων

Το Σάββατο 1η Αυγούστου 2026, στο Μικρό Θέατρο των Κατουνίων ο Αλέξανδρος Παναγιωτόπουλος οργάνωσε και φέτος για 17η χρονιά μια ακόμη σημαντική συναυλία με τίτλο ΙΤΑΛΙΚΗ ΜΟΥΣΙΚΗ ΓΙΑ ΒΙΟΛΟΝΤΣΕΛΟ ΠΙΚΟΛΟ ΚΑΙ ΜΠΑΣΟ ΚΟΝΤΙΝΟΥΟ,  που αναπτύχθηκε στο πρώτο μισό του 18ου αιώνα, στο Λονδίνο, μία από τις σημαντικότερες μουσικές σκηνές της μπαρόκ Ευρώπης. Μουσικοί από διάφορα μέρη εγκαταστάθηκαν εκεί, ανάμεσά τους και πολλοί Ιταλοί, που έφεραν μαζί τους τα όργανα, το ύφος, την εξωστρέφεια και την δεξιοτεχνία της ιταλικής μουσικής και επηρέασαν δραστικά την μουσική ζωή του Λονδίνου.

Στην συναυλία που πραγματοποιήθηκε με σκηνικό γλυπτική σύνθεση της Βάνας Ξένου, συμμετείχαν ο βιολοντσελίστας Δήμος Γκουνταρούλης που παίζει μοντέρνο και μπαρόκ τσέλο, καθώς και τετράχορδο ή πεντάχορδο βιολοντσέλο πίκολο, ο Ανδρέας Λινός στη βιόλα ντα γκάμπα, ο Emanuele Forni - αρχιλαούτο, μπαρόκ κιθάρα και ο πιανίστας και τσεμπαλίστας Γεράσιμος Χοίδας.

«Ναυτική Βραδιά στο Ελύμνιο»

φωτο: Στέφανος Χαρατσής 

Εντυπωσιακή, ανανεωμένη και καλύτερη από κάθε άλλη χρονιά ήταν και η φετινή, 36η «Ναυτική Βραδιά στο Ελύμνιο», οργανωμένη από το Ναυτικό Όμιλο Λίμνης, από τους Συλλόγους Αλιέων και από τους Ιδιοκτήτες σκαφών, που πραγματοποιήθηκε στα ήρεμα νερά του κλειστού κόλπου της Λίμνης, που περιβάλλεται από μια αμφιθεατρική διάταξη πλημμυρισμένη από χιλιάδες θεατές και επισκέπτες.

Η γνωστή ομάδα με την υψηλού επιπέδου καλλιτεχνική διεύθυνση, τον πλήρη συντονισμό και την σκηνοθετική και μουσική επιμέλεια του Τάκη Γεωργίου, καθώς και την ιστοριο-λαογραφική κειμενογραφία που παρουσίασε ο Δημήτρης Αποστόλου-«Ελύμνιος», με την γνωστή καταξιωμένη εκφορά λόγου, πλαισιωμένη με νέους συνεργάτες τον Γιώργος Φορτωτήρα και τον Αλέξανδρο Τσιροδημήτρη, και με την εθελοντική και καλοκουρντισμένη συμμετοχή των πληρωμάτων πάνω από 40 κάθε είδους σκαφών, εν μέσω θεαματικών βεγγαλικών, καπνογόνων, φωτοβολίδων και ατμοσφαιρικών φωτισμών, ανέδειξαν για άλλη μια φορά μια άψογα οργανωμένη συγκινητική βραδιά, με επιλεγμένη μουσική, ένα μοναδικό θαλασσινό Ηχόραμα, παρουσία χιλιάδων κατοίκων και επισκεπτών. Ένα εντυπωσιακό αυτοσχέδιο υπερθέαμα που ξεπερνά κατά την γνώμη μου την γνωστή «Αρμάτα» στις Σπέτσες.

Ντοκιμαντέρ και έκδοση του Γιάννη Φαφούτη

Ενδιαφέρουσα και η προβολή την Τρίτη 11 Αυγούστου, του μικρού και ευαίσθητου ντοκιμαντέρ με τίτλο «Ο Δρόμος του Κεριού», με θέμα τον αυτοσέχδιο τρόπο παραγωγής κεριών και λαμπάδων στο Μοναστήρι Αγίου Νικολάου- Γαλατάκι, σκηνοθετημένο από τον Γιάννη Φαφούτη, που επί δεκαετίες δίνει σημαντικά δείγματα καταγραφής της ιστορίας του τόπου, με διεύθυνση φωτογραφίας του γιού του Βαγγέλη, που προβλήθηκε στον θερινό κινηματογράφο της Λίμνης, παράλληλα με την παρουσίαση του νέου του βιβλίου «Εγχάρακτες Κτητορικές Μαρτυρίες στην Λίμνη Ευβοίας» από τον δημοσιογράφο και διευθυντή της ΝΑΥΤΕΜΠΟΡΙΚΗΣ Μιχάλη Ψύλο.

Στο μικρό φουαγιέ του κινηματογράφου, πραγματοποιήθηκαν επίσης μικρές εκθέσεις ζωγραφικής και φωτογραφίας όπως της Ανθής Αποστόλου με τίτλο «Είσοδος», χωρίς όμως κάποια ουσιαστική προετοιμασία του χώρου από την πλευρά του Δήμου, για την καλύτερη ανάδειξη των έργων, όπως π.χ η ένταξη ενός ουδετέρου φόντου και κατάλληλου φωτισμού .

Εκδηλώσεις του Μέγαρού Μουσικής Αθηνών

Τέλος σημαντική είναι η πρωτοβουλία του Μέγαρού Μουσικής Αθηνών με τίτλο "Γέφυρες" και συγκεκριμένα του συνθέτη Δημήτρη Μαραγκόπουλου και του Αντώνη Στεφάνου διευθυντή του Γραφείου Τύπου, να φέρουν και φέτος για πέμπτη χρονιά μετά τις καταστροφικές πυρκαγιές, τη μουσική και τον πολιτισμό στη Βόρεια Εύβοια, με ένα εμπλουτισμένο και πολυδιάστατο πρόγραμμα 14 εκδηλώσεων, με ελεύθερη είσοδο για το κοινό.

Συγκεκριμένα στις 30 Αυγούστου στην Σκάλα της Λίμνης πραγματοποιήθηκε συναυλία της Ευανθίας Ρεμπούτσικα σε μια μοναδική βραδιά με μελωδίες από την Πολίτικη Κουζίνα ως τις μουσικές παραδόσεις της Ανατολικής Μεσογείου, με την συμμετοχή της Σοφίας Ζώβα στο τραγούδι και εξαιρετικής ορχήστρας.

 Από την συναυλία της Ευανθίας Ρεμπούτσικα

Στις 31 Αυγούστου στο Κινηματοθέατρο Ελύμνιον πραγματοποιήθηκε ένα εντυπωσιακό αφιέρωμα στον διεθνή Έλληνα συνθέτη Βαγγέλη Παπαθανασίου από τον χαρισματικό Ζωρζ Κατρίς, ερμηνεύοντας με ζωντανή ηλεκτρονική μουσική και με παράλληλη προβολή αποσπασμάτων ταινιών για τις οποίες ο Βαγγέλης έχει γράψει την μουσική τους, εξαιρετικά μονταρισμένων και άψογα συντονισμένων με τον ήχο.

Από την συναυλία αφιέρωμα στον Βαγγέλη Παπαθανασίου

από τον Ζωρζ Κατρίς

Ανάμεσα στις εκδηλώσεις που θα ακολουθήσουν (βλ. εδώ) ξεχωρίζω την κατανυκτική συναυλία με το περίφημο βυζαντινό φωνητικό σύνολο musicAeterna byzantina, του οποίου ιδρυτής και καλλιτεχνικός διευθυντής είναι ο διεθνής Έλληνας μαέστρος Θεόδωρος Κουρεντζής, που θα πραγματοποιηθεί στις 12 Σεπτεμβρίου στον Ιερό Ναό Γεννήσεως Θεοτόκου Λίμνης, με χοράρχη τον Αντώνιο Κουτρουπή και πτυχιούχους Έλληνες επαγγελματίες χορωδούς, διακεκριμένους για την καθαρότητα της φωνής, την αυθεντικότητα του ύφους και την εσωτερική ερμηνευτική ένταση. Σολίστ ο Γρηγόριος Ζάρκος, Άρχων Πρωτοψάλτης της Ιεράς Μητροπόλεως Πειραιά. Στα οκτώ χρόνια της ύπαρξής της, η χορωδία έχει πείσει ακόμα και τα πιο απαιτητικά και αυστηρά ακροατήρια, με κορυφαία στιγμή τη συμμετοχή της στο Φεστιβάλ του Σάλτσμπουργκ το 2021.

ΜΟΥΣΕΙΟ ΘΑΛΑΣΣΙΑΣ ΖΩΗΣ

ΑΝΑΔΕΙΞΗ ΤΗΣ ΣΥΛΛΟΓΗΣ ΤΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΥ

Ένα νέο σύγχρονο μουσείο προκαλεί την αναβάθμιση των υπαρχόντων

φωτο 2. Ολυμπία Χατζοπούλου

Ξεκινώ με την αξιοποίηση του εμβληματικού κτιρίου στη Λίμνη, κτισμένου στα πρότυπα του νεοκλασικού σχεδιασμού, που λειτούργησε από το 1898 ως ένα από τα πρώτα νηπιαγωγεία της χώρας και ιδρύθηκαν με χρηματοδότηση του Ιδρύματος Βασιλείου Γ. Μελά για την Προσχολική Αγωγή. Ένα μοναδικό σχολικό κτίριο δίπλα στη θάλασσα με δίκλινη στέγη, που επεκτείνεται και στεγάζει μεγάλη αυλή με πεσσούς, συνδεόμενη με ανοιχτό χώρο, μετά από 128 χρόνια αξιοποιήθηκε ως Μουσείο Θαλάσσιας Ζωής, υποδεχόμενο τη Συλλογή του Αναστάσιου Χρηστομάνου, μεταφέροντας παράλληλα τη γνώση για τη θαλάσσια ζωή και φωτίζοντας την εξερεύνηση των ωκεανών.

Το κτίριο το 1996

Το κτήριο που λειτούργησε αργότερα και ως δημοτικό σχολείο, χαρακτηρίστηκε το 1994 ως Ιστορικό Διατηρητέο Μνημείο, αλλά το 1996 έγινε απόπειρα αλλοίωσής του με στόχο την προσθήκη χωρίς άδεια νέου κτιρίου ΚΑΠΗ, που ευτυχώς απετράπη. Όταν επεδίωξα την ακύρωση της υλοποίησης, δεχόμενος υβριστικές και απειλητικές επιθέσεις, υπέστην τότε και την δημόσια διαπόμπευση από τον τότε πρόεδρο του Λιμενικού Ταμείου Ευάγγελο Ανδριόλα, τον επιλεγόμενο "Καλεμάκη".

Καλοκαίρι 1996, Σκυροδέτηση της βάσης για το νέοι κτίριο ΚΑΠΗ στον προαύλιο χώρο του Σχολείου, από τον εργολάβο Γιώργο Σπηλιώτη

Το 2005 το κτίριο ανακαινίστηκε από τον τότε Δήμο Ελυμνίων με στόχο να φιλοξενήσει την συλλογή Χρηστομάνου, αλλά τελικά χρησιμοποιήθηκε για τις συνεδριάσεις του δημοτικού συμβουλίου με εμβόλιμες παράλληλα μικρές εκθέσεις.

Και επιτέλους το 2023, αποφασίστηκε η αξιοποίησή του για τη δημιουργία τελικά του μουσείου της συλλογής Χριστομάνου, οργανωμένου από το Εθνικό Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Γουλανδρή, μέσω συνεργασίας της Βουλής των Ελλήνων, του Υπουργείου Πολιτισμού, του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, της Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας και του Δήμου Μαντουδίου-Λίμνης-Αγίας Άννας.

Αναστάσιος Χρηστομάνος 

Τον Αναστάσιο Χρηστομάνο τον θυμάμαι από την δεκαετία το ΄60 να καταφθάνει με τον κίτρινο σκαραβαίο του και την σύντροφό του Φραντζέσκα στο παντοπωλείο του Χρήστου Μώρου στην παραλία της Λίμνης, όπου συχνά δούλευα τα καλοκαίρια, και με την ενθουσιώδη και ευγενική εκφορά του λόγου του να προσφωνεί και να ευχαριστεί, τον «κύριο Μώγο» (δυσκολα πρόφερε το «ρ»), για τα εξαιρετικά ντελικατέσεν που διέθετε τότε το κατάστημα.

Η περιοχή του Αη Γιώργη 2004

Είχε ήδη επιλέξει από 1953 την μαγευτική περιοχή του Αη Γιώργη έξω από την Λίμνη τόσο για τις διακοπές του, όσο και για τη δημιουργία Μουσείου και Εργαστηρίου Θαλάσσιας Βιοχημείας, ανοιχτό στο κοινό.Μία πρωτοποριακή για την εποχή πρωτοβουλία για τη μελέτη των οργανισμών και του θαλάσσιου περιβάλλοντος στην Ελλάδα.

Ο Χρηστομάνος γεννημένος το 1901, με σπουδές Ιατρικής στη Ζυρίχη, μαθητής του θρυλικού Ζακ-Υβ Κουστώ, υφηγητής στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών και μετέπειτα καθηγητής Βιολογικής Χημείας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, ανέπτυξε συνεργασίες με κορυφαία ωκεανογραφικά ινστιτούτα, συμμετείχε σε διεθνείς ερευνητικές αποστολές, δημοσίευσε σημαντικές ερευνητικές εργασίες. Στο Μουσείο και Εργαστήριό του φιλοξένησε επιστήμονες, εκπαίδευσε φοιτητές, δημιούργησε μια πλούσια συλλογή, καρπό συστηματικής ερευνητικής δραστηριότητας.

Δυστυχώς το Μουσείο και το Εργαστήριο του Χρηστομάνου στον Άη Γιώργη, καταστράφηκαν ολοσχερώς από δασική πυρκαγιά το 2016, αλλά η συλλογή διασώθηκε, χάρη στη δωρεά από την κόρη του Ελένη Χρηστομάνου το 2008 στον τότε Δήμο Ελυμνίων.

Απόψεις από το εσωτερικό του Μουσείου

Σήμερα στο νέο μουσείο η Συλλογή που καταγράφηκε και τεκμηριώθηκε από το Τμήμα Βιολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, περιλαμβάνει περίπου 2.000 θαλάσσιους οργανισμούς και 50 απολιθώματά τους, 153 πετρώματα, περισσότερες από 4.000 επιστημονικές εκδόσεις, έγγραφα, χειρόγραφα, φωτογραφίες, χάρτες, αντικείμενα και επιστημονικά όργανα του Μουσείου και Εργαστηρίου του Χρηστομάνου.

Οι θαλάσσιοι οργανισμοί αφορούν κυρίως μαλάκια, σπόγγους, ανθόζωα, καρκινοειδή, εχινόδερμα, οστεϊχθύες, χονδριχθύες, ερπετά και θηλαστικά, είδη που προέρχονται από τη Μεσόγειο Θάλασσα, την Ερυθρά Θάλασσα, τον Ατλαντικό, τον Ειρηνικό και τον Ινδικό Ωκεανό.

Το εξαιρετικό αυτό επαρχιακό μουσείο, εγκαινιάστηκε στις 5 Ιουνίου 2026 από τον Νικήτα Κακλαμάνη Πρόεδρο της Βουλής η οποία και ανέλαβε εξ ολοκλήρου τη χρηματοδότηση και την επίβλεψη των εργασιών, και έχει ήδη μεγάλη επισκεψιμότητα, μια και είναι ανοιχτό σε καθημερινή βάση.

Την επιστημονική επιμέλεια του όλου εγχειρήματος ανάλαβε η Δρ. Περσεφόνη Μεγαλοφώνου, Καθηγήτρια Ιχθυολογίας, τμήμα Βιολογίας στο Εθνικό & Καποδοστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών. Υπεύθυνη έργου ήταν η Μαρία Κατσακιώρη, την Μουσειολογική μελέτη ανέλαβαν η Κατερίνα Μπόλη, και Μαρία Κατσακιώρη και την Αρχιτεκτονική & μουσειογραφική μελέτη-επίβλεψη κατασκευής είχε η αρχιτέκτων Ολυμπία Χατζοπούλου.

Για τα άλλα δύο μουσεία 

Θα ήθελα να αναφερθώ και στα άλλα δύο μικρά μουσεία που διαθέτει η Λίμνη που δυστυχώς υπολειτουργούν και έχουν πραγματοποιηθεί αρκετές δεκαετίες πριν. Είναι γεγονός ότι το νέο μουσείο θέτει ένα σοβαρό θέμα συγκρινόμενο με αυτά που παρά το μεγάλο ενδιαφέρον ως προς το περιεχόμενό τους, παραμένουν ξεπερασμένα και όχι ιδιαίτερα ελκυστικά για τους επισκέπτες.

Το ιστορικό Λαογραφικό Μουσείο Λίμνης

Ξεκίνησε τη λειτουργία του το καλοκαίρι του 1993, μετά την δωρεά του νεοκλασικού αρχοντικού κτισμένο γύρω στα 1880, προς το Δήμο της αείμνηστης Λιμνιώτισσας Αικατερίνης Ευαγγελινού – Φλώκου (γόνου μεγάλης και ισχυρής ναυτικής οικογένειας), με σκοπό την συλλογή αντικειμένων ιστορικού και λαογραφικού ενδιαφέροντος.

Σήμερα μετά από 33 χρόνια είναι γεγονός ότι χρειάζεται μια νέα μουσειογραφική μελέτη με μια αυστηρή επιλογή μικρότερου αριθμού εκθεμάτων, που θα πρέπει να ενταχθούν σε μια νέα και σύγχρονη μουσειολογική ανάπλαση και παράλληλα την εξασφάλιση της καθημερινής του λειτουργίας.

Διαρκής Έκθεση Ελληνικής Παραδοσιακής Ενδυμασίας

Ο Ανδρέας Πέρης Παπαγεωργίου στην είσοδο της έκθεσης

Εικόνες από το κτίριο που στο ισόγειο φιλοξενεί την έκθεση

Το μικρό αυτό μουσείο φιλοξενεί την διαρκή έκθεση της μοναδικής συλλογής Παραδοσιακών Φορεσιών από όλη σχεδόν την Ελλάδα και ιδιαίτερα της Λίμνης, που εκτίθενται δυστυχώς στρυμωγμένες σε δύο αίθουσες, στο ισόγειο του ιδιόκτητου κτιρίου. Ο συλλέκτης Ανδρέας Πέρης Παπαγεωργίου, χορευτής, χορογράφος και τέως διευθυντής της Επαγγελματικής Σχολής Χορού και του «Ελληνικού Χοροδράματος» της Ραλλούς Μάνου, δημιούργησε με το υστέρημά του, μία από τις σημαντικότερες ιδιωτικές ενδυματολογικές συλλογές στην Ελλάδα, που περιλαμβάνει περισσότερα από 250 ενδυματολογικά σύνολα, καλύπτει τα τελευταία διακόσια χρόνια του παραδοσιακού βίου της ελληνικής κοινωνίας και αντιπροσωπεύει μία ευρεία γεωγραφική έκταση ανάμεσα στην Ανατολή και τη Δύση.

Δυστυχώς στον περιορισμένο χώρο μόνον ένα μικρό μέρος αυτής της σπάνιας Συλλογής μπορεί να εκτεθεί, και αναμφίβολα αναζητείται καλύτερη δυνατή ανάδειξη ιδιάιτερα μάλιστα όσο ο Ανδρέας Πέρης είναι ακόμη εν ζωή.

Ο Ανδρέας Πέρης Παπαγεωργίου παρουσιάζει την συλλογή

Καλό φθινόπωρο!

Κάντε ΚΛΙΚ στις εικόνες για μεγέθυνση