ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΛΟΝΔΙΝΟ No 42
LUCIAN FREUD: “DRAWING INTO PAINTING”
ΣΤΗ NATIONAL PORTRAIΤ GALLERY
Απουσία ατμόσφαιρας και συγκίνησης
με επιλογές στα χέρια των επιμελητών
Ομολογώ ότι όταν για πρώτη φορά τον Φεβρουάριο του 2012, λίγο πριν τους Ολυμπιακούς αγώνες του Λονδίνου, βρέθηκα στη National Portrait Gallery για την μεγάλη αναδρομική έκθεση με τίτλο Lucian Freud Portraits, ένοιωσα, όπως σημείωσα τότε σε σχετική ανάρτηση στο blog μου, φόβο, μελαγχολία, θλίψη, απόγνωση και απελπισία.
Στεκόμουν μαγνητισμένος επί ώρα μπροστά στα έργα αυτού του εβραϊκής καταγωγής, χαρισματικού καλλιτέχνη, που εγκατέλειψε το Βερολίνο και έζησε στο Λονδίνο μέχρι τα 88 του χρόνια.
Ήταν η πρώτη φορά που δεν άντεχα να συνεχίσω στην επόμενη αίθουσα αναζητώντας ενδιάμεσα να πάρω ανάσα, να καθίσω κάπου και να ηρεμήσω κάπως από τα βλέμματα, την στάση του σώματος, την δύναμη των πορτραίτων και την τολμηρή θεματολογία του, γοητευμένος παράλληλα από την απίστευτη μαστοριά αυτού του καλλιτέχνη που «Ζωγραφίζει τους ανθρώπους όχι για αυτό που μοιάζουν αλλά για αυτό που είναι».
Lucien Freud, Girl with a White Dog, 1950, detail
Μία συγκλονιστική έκθεση με επιλεγμένα έργα που προετοίμασε και επιμελήθηκε ο ίδιος μέχρι την τελευταία λεπτομέρεια, αλλά δυστυχώς δεν πρόλαβε να την απολαύσει πεθαίνοντας λίγους μήνες πριν τα εγκαίνια.
Αυτή την φορά, 14 χρόνια αργότερα, η Sarah Howgate, επιμελήθηκε τη νέα έκθεση και πάλι στην ανακαινισμένη Νational Portrait Gallery σε στενή συνεργασία με τον David Dawson, Διευθυντή του Αρχείου Lucian Freud, με τίτλο Drawing into Painting.
Μία έκθεση που διερευνά την δια βίου ενασχόληση του καλλιτέχνη με το ανθρώπινο πρόσωπο και τη φιγούρα από τη δεκαετία του 1930 έως τις αρχές του 21ου αιώνα, εστιάζοντας στην κυριαρχία του Freud στο σχέδιο σε όλες τις μορφές του - από μολύβι, στυλό και μελάνι μέχρι κάρβουνο και χαρακτική. Έργα όμως ενίοτε αδύναμα, παράλληλα με εκείνα που αναδεικνύουν και υπενθυμίζουν την πραγματική του δύναμη.
Αυτοπροσωπογραφία, 1939-40
Φαίνεται όμως ότι διαπράχθηκε και πάλι το ίδιο λάθος των επιμελητών και των ιστορικών της τέχνης, που ενδιαφέρονται και ακολουθούν την χρονολογική ακαδημαϊκή παράθεση όλων των έργων του καλλιτέχνη, αδιακρίτου ποιότητας, προβάλλοντας έργα από την παιδική του ηλικία, έργα που σε αυτή την έκθεση δεν κατάφεραν να συγκροτήσουν μια συνολική ατμόσφαιρα συγκίνησης, όπως αυτής του 2012 που ο ίδιος είχε σκηνοθετήσει. Καταφέρνουν τελικά, όπως επισημαίνουν πρόσφατες κριτικές, να τον επαναπροσδιορίσουν ως έναν ασήμαντο Βρετανό καλλιτέχνη, που έκανε προσεκτικά, κομψά σχέδια τη δεκαετία του 1950.
Αναμφίβολα στην έκθεση αυτή εμπεριέχονται σημαντικά και εμβληματικά έργα από την προηγούμενη του 2012, δεν αρκούσαν όμως για να ενισχύσουν το σύνολο και κυρίως να ξεπεραστούν τα μέτρια έργα, όπως οι χαλκογραφίες που παρατίθενται στο τέλος της έκθεσης. Ξεχωρίζουν βέβαια νέα εκτιθέμενα έργα εξαιρετικής τεχνικής και απόδοσης της λεπτομέρειας.
Από την Bienalle αρχιτεκτονικής της Βενετίας 1996, ελληνική συμμετοχή Κυριάκος Κρόκος,
επίτροπος Ανδρέας Γιακουμακάτος
Η περίπτωση αυτή μου φέρνει στον νου την αντίστοιχη αίσθηση που είχα όταν μετά την εξαιρετική έκθεση που έστησε ο ίδιος ο Κυριάκος Κρόκος στην Μπιενάλε Αρχιτεκτονικής της Βενετίας τo 1996, παρουσιάζοντας το συνολικό του έργο με δικές του αυστηρές επιλογές, και την αμηχανία που ένοιωσα όταν επισκέφτηκα στο Μουσείο Μπενάκη τον Μάιο του 2012, μετά τον θάνατο του Κυριάκου την αναδρομική έκθεση που στήθηκε με επιμέλεια της συντρόφου του Λέτης Αρβανίτη, όπου εντελώς συναισθηματικά παρουσιάστηκαν αδιακρίτως τα άπαντα του Κυριάκου. Έργα και σχέδια μέτρια, που υποβάθμισαν το υλικό και την όλη ατμόσφαιρα που ο ίδιος είχε σκηνοθετήσει στο Ελληνικό Περίπτερο.
Η ευθύνη βέβαια ανήκει τελικά στον καλλιτέχνη και τον κάθε δημιουργό για τα έργα που αφήνει ανοιχτά. Έργα που τελικά και ό ίδιος ξέρει ότι δεν τον αντιπροσωπεύουν, και είναι σαφές ότι και ο Freud δεν είχε επιλέξει στην αναδρομική του έκθεση
Δεν θα προχωρήσω στην συνέχεια σε προσωπικές αξιολογήσεις των έργων του στην τελευταία τρέχουσα έκθεση. Απλά θα παραθέσω επιλεγμένα έργα που κατέγραψα με την σειρά που εκτίθενται στην έκθεση, αφήνοντας τον αναγνώστη να κάνει τις εκτιμήσεις του.
Επιλογές από τα έργα της έκθεσης
To στούντιο του καλλιτέχνη στο Notting Hill London, φωτο:John Riddy, 2025
Αυτοπροσωπογραφία, 1985
Self Portrait with Hyakinth, 1947-48,
δημιουργήθηκε μετά την παραμονή του στο ελληνικό νησί της Πάρου.
Κεφάλι Νεκρού Πετεινού, 1951
Peter Watson, 1941, Λεπτομέρεια
Cedric Morris, 1940,
Καθηγητής του Freud, που ζωγράφισε σε ηλικία 18 ετών παρακολουθώντας στο East Anglian School of Painting and Drawing.
Man with a Feather (Αυτοπροσωπογραφία), 1943
Boy with a Pigeon, 1944
Αγόρι σε καναπέ, 1944
Πιθανότατα σχέδιο του Τσάρλι Λάμλεϊ, γνωστοί από τα καταφύγια κατά τους βομβαρδισμούς του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου.
Portrait of a Young Man, 1944
Boy in Red and Blue Jacket, 1945
Christian Bérard, 1948
Γνωστός και ως Bébe, καλλιτέχνης, εικονογράφος και σχεδιαστής, σχεδιασμένος με εξαιρετική λεπτομέρεια και μια ιδιάζουσα τεχνική.
Man at Night (Αυτοπροσωπογραφία), 1947-48
Peter Watson, 1945.
Κάρβουνο και άσπρη κιμωλία πάνω σε καφέ-γκρι χαρτί
Το Κορίτσι με τα Τριαντάφυλλα, 1947-48
Έργο ζωγραφισμένο σύμφωνα με την ευρωπαϊκή παράδοση των πινάκων του Ευαγγελισμού στους οποίους η Παναγία παρουσιάζεται να κρατά ένα λουλούδι. Η εικονιζόμενη Kathleen “Kitty” Garman υπήρξε σύντροφος και πρώτη σύζυγος του Lucian Freud.
Girl in a Dark Jacket, 1947
Ζωγραφισμένο πρίν το γάμο του με Kitty Garman, μούσα του και μοντέλο για πολλά από τα πρώιμα πορτραίτα του.
Girl in Bed (Carolin Blackwood), 1952
έργο κατά την διάρκεια του σύντομου γάμου τους στις αρχές της δεκαετίας του ΄50.
Hotel Bedroom, 1954
Girl in a Green Dress, 1954
Και πάλι με μοντέλο την Carolin Blackwood
Αυτοπροσωπογραφία, 1963
Child Resting, 1961
To 1961 o Freud πήγε με τις κόρες του στις Σπέτσες, όπου έκανε τα πορτραίτα τους χρησιμοποιώντας τις ακουαρέλες της κόρης του Annie.
Ama in Venice, 1961
Πορτραίτο της κόρης του Annabel, σχεδιασμένο σε ένα βενετσιάνικο μπλογκ σχεδίασης
The Painter’s Mother, 1984
Τόσο η μητέρα του Λούσυ όσο και ο αρχιτέκτονας πατέρας του, υποστήριξαν τον Freud στην καλλιτεχνική του διαδρομή
Drawing of Mother, 1972
The Painter’s Mother Reading, 1975
Τα πορτραίτα της μητέρας του αποτελούν τα πιο τρυφερά έργα του καλλιτέχνη και μια ευαίσθητη μελέτη της τρίτης ηλικίας . Η Lucy Freud γεννήθηκε το 1896 στο Βερολίνο, σπούδασε κλασική φιλoλογία και ιστορία της Τέχνης στο Μόναχο, όπου γνώρισε τον συζυγό της Ερνστ Φρόιντ. Αφού ο Αδόλφος Χίτλερ έγινε καγκελάριος το 1933, έφυγαν από την Γερμανία για μια νέα ζωή στην Αγγλία, όπου έγινε βρεττανή υπήκοος.
The Painter΄s Mother, 1973
Εδώ ο καλλιτέχνης συνδυάζει την ερωμένη του Jacquetta Eliot που βρίσκεται σε ένα κρεββάτι ιδρύματος, με την μητέρα του που κάθονται ξεχωριστα σαν να μην αντιλαμβάνονται η μία την παρουσία της άλλης. Δίπλα στην πολυθρόνα της υπάρχει ένα μεγάλο γουδί στο οποίο άλεθε κάρβουνο για να το αναμείξει με χρώμα για να δημιουργήσει την λεγόμενη Λονδρέζικη παλέτα.
Reflection (Self-Portrait), 1985
Annie and Alice, 1975
Ένα διπλό πορτραίτο με δύο φιγούρες σε μια χαλαρή αρμονική στάση, της Alice Weldon, μιας νεαρής Αμερικανίδας ζωγράφου και της κόρης του Freud, την ποιήτρια Annie Freud, που εκείνη την εποχή ήταν έγκυος. Οι εκφράσεις τους υποδηλώνουν μια ψυχολογική αποσύνθεση.
Τα «γυμνά πορτραίτα» στο κλείσιμο της έκθεσης
Leigh on a Green Sofa, 1993
Πάντα ήθελα να δημιουργώ δράμα στις ζωγραφιές μου, σημειώνει ο καλλιτέχνης, γι΄αυτό και ζωγραφίζω ανθρώπους. Οι άνθρωποι είναι αυτοί που έφεραν το δράμα στην ζωγραφική μου από την αρχή. Οι πιο απλές ανθρώπινες χειρονομίες αφηγούνται ιστορίες.
Στα τέλη της δεκαετίας του 1980 και του 1990, το «γυμνό πορτρέτο», όπως το περιέγραφε ο Φρόιντ, ήταν το κυρίαρχο επίκεντρο του καλλιτέχνη. Τα μοντέλα του δεν ήταν «γυμνά» με την παραδοσιακή έννοια των επαγγελματικών μοντέλων ζωής, αλλά αυθεντικά πορτρέτα ανθρώπων που γνώριζε καλά. Ο Φρόιντ ζωγράφισε σχεδόν τόσα ανδρικά όσο και γυναικεία γυμνά πορτρέτα και όλα μιλούν για ένα μοναδικό είδος οικειότητας μεταξύ ζωγράφου και θέματος.
Sleeping by the Lion Carpet, 1996
Ο Freud γνώρισε την Sue Tilley που ποζάρει σε αυτόν τον πίνακα, από τον performance artist, Leigh Bowery, φίλοι και οι δύο της αντικουλτούρας των νυχτερινών κέντρων. Μετά τον θάνατο του Bowery, η Tilley έγινε ένα από τα πιο τακτικά μοντέλα του Φρόιντ.
Ο Freud γοητευμένος από την ιδιάζουσα ομορφιά που ανακάλυψε στις πτυχές του σώματος της Tilley, ζωγράφισε τέσσερα γυμνά πορτρέτα της Tilley σε μεγάλη κλίμακα. Το "Κοιμάται δίπλα στο Χαλί του Λιονταριού" είναι το τελευταίο έργο απεικονίζοντας την Sue Tilley, σε βαθύ ύπνο.
Large Head, 1993
Πρόκειται γι το πορτραίτο του φίλου του performance artist Leigh Bowery.
Blond Girl, Night Portrait,1980-5
Davic Hockney, 2002
Queen Elizabeth II, 2000-01
Sir John Richardson, 1998
Frank Paul, 2002
Head of Jeremy King, 2008-11
Το 1982, μετά από 34 χρόνια παύσης, ο Freud επέστρεψε στη δημιουργία χαρακτικών. Πολλές από αυτές τις εκτυπώσεις συνδέονται εγγενώς με τη ζωγραφική και έμοιαζαν περισσότερο με το σχέδιο. Πρόκειται όμως για έργα που δέχθηκαν αρνητική κριτική: Ταλαντεύονται μεταξύ συνηθισμένου και απαίσιου, σημειώνει ο κριτικός Τζόναθαν Τζόουνς, και θα μπορούσαν να μην έχουν εκτεθεί, μια και επισκιάζουν το μεγάλο και σημαντικό του έργο.
Κάντε ΚΛΙΚ στις εικόνες για μεγέθυνση και καλύτερη ανάλυση
