ΔΙΕΘΝΕΙΣ ΔΙΑΚΡΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΡΑΦΕΙΟΥ

“ADAMAKIS ARCHITECTS & ASSOCIATES”

ΑΠΟ ΤΟΝ ΒΟΛΟ

Οι αρχιτεκτονικοί διαγωνισμοί 

ως ένα ερευνητικό ταξίδι 

που εμπλουτίζει τη γνώση 

και τη σχεδιαστική εμπειρία

Γνωρίζω τον Κώστα Αδαμάκη, τόσο σαν ακαδημαϊκό δάσκαλο όσο και σαν δυναμικά δραστήριο αρχιτέκτονα με έδρα τον Βόλο, με σημαντικά έργα στην διαδρομή του και πολλές συμμετοχές και διακρίσεις σε αρχιτεκτονικούς διαγωνισμούς. Η πρόσφατη διάκριση του γραφείου του με επικεφαλής τον νεότερο Στέφανο Αδαμάκη, στον Διεθνή Διαγωνισμό Architecture at Zero 2024, όπου η πρότασή του για την μελέτη σχολικού συγκροτήματος μηδενικής κατανάλωσης στο ανατολικό Los Angeles, ξεχώρισε ανάμεσα σε 122 συμμετοχές από όλο τον κόσμο, αποσπώντας ένα από τα 3 πρώτα βραβεία, μου κίνησε το ενδιαφέρον και ήταν η αφορμή για την παρουσίαση που ακολουθεί.

Πρόκειται για ένα αναλυτικό κείμενο που προετοιμάστηκε από το γραφείο Adamakis Architects και αναφέρεται στις απόψεις τους για την αρχιτεκτονική, στη δομή και στους στόχους του γραφείου, στην σημασία της συμμετοχής και τις διακρίσεις σε αρχιτεκτονικούς διαγωνισμούς και τέλος στην παρουσίαση της μελέτης που διακρίθηκε στον Διεθνή Αρχιτεκτονικό Διαγωνισμό ιδεών για το έργο "MISFITS_Middle School for Fun Innovation and Technological Sustainability" στο Los Angeles, USA.

Η Αρχιτεκτονική ως Πράξη Δημιουργίας και Κοινωνικής Ευθύνης

Η αρχιτεκτονική, πέρα από την αισθητική της διάσταση, είναι μια διαρκής διαπραγμάτευση μεταξύ του χώρου, των ανθρώπων και του χρόνου. Είναι ένας διάλογος ανάμεσα στο παρελθόν, το παρόν και το μέλλον, ένας συνδυασμός λειτουργικότητας, καινοτομίας και κοινωνικής ευθύνης. Σε αυτή τη σύνθετη πραγματικότητα, οι αρχιτεκτονικοί διαγωνισμοί αποτελούν μία από τις πιο σημαντικές διεξόδους για τη δημιουργική σκέψη μιας και δίνουν την ευκαιρία να τεθούν ερωτήματα, να εξερευνηθούν νέες προσεγγίσεις και να διαμορφωθούν προτάσεις που μπορούν να επηρεάσουν τη μελλοντική εξέλιξη του δομημένου περιβάλλοντος.

Επιλογές από συμμετοχές σε αρχιτεκτονικούς διαγωνισμούς

Η σημασία των διαγωνισμών δεν έγκειται μόνο στη βράβευση. Κάθε συμμετοχή είναι ένα ερευνητικό ταξίδι που εμπλουτίζει τη γνώση και τη σχεδιαστική εμπειρία. Προσφέρει στους αρχιτέκτονες τη δυνατότητα να εξετάσουν αρχιτεκτονικές λύσεις χωρίς τους περιορισμούς που συχνά επιβάλλουν τα τυπικά έργα, ενώ παράλληλα προάγει την ομαδική εργασία και τη διεπιστημονική συνεργασία. Η αρχιτεκτονική είναι, άλλωστε, ένα συλλογικό εγχείρημα, που απαιτεί τη σύμπραξη διαφορετικών ειδικοτήτων, από την ενεργειακές και στατικές μελέτες έως την κοινωνική ανάλυση και την εκπαιδευτική πολιτική.

Η αρχιτεκτονική ομάδα Adamakis Architects & Associates έχει μια μακρά πορεία στους αρχιτεκτονικούς διαγωνισμούς, αναγνωρίζοντας την αξία τους όχι μόνο ως πεδία διακρίσεων, αλλά ως αφορμές για έρευνα και εξέλιξη. Από την ίδρυσή του το 1980 από τον Κωνσταντίνο Αδαμάκη και την Ευδοκία Τζαβέλλα, το γραφείο έχει αποσπάσει πολλαπλά βραβεία σε εθνικό και διεθνές επίπεδο, με έμφαση σε έργα που συνδυάζουν την ιστορικότητα με τη σύγχρονη βιωσιμότητα.

Οι Αδαμάκης Κώστας και Στέφανος στη βράβευση του γραφείου Adamakis Architects & Associates για την μελέτη τους στο διαγωνισμό για το Κέντρο Design στο Παλαιό Κυβερνείο της Βαγδάτης.

Την τελευταία δεκαετία, με επικεφαλής τον Στέφανο Αδαμάκη και με τον Κωνσταντίνο Αδαμάκη ως επιστημονικό σύμβουλο, το γραφείο έχει διακριθεί για την ιδιαίτερη προσέγγισή του τόσο σε επίπεδο ιδιωτικών έργων όσο και σε επίπεδο διαγωνισμών. Ειδικά λόγω της ενασχόλησης και των δύο με τον χώρο της εκπαίδευσης - ο Κωνσταντίνος είναι ομότιμος καθηγητής στο Τμήμα Αρχιτεκτόνων στο Π.Θ. και ο Στέφανος υποψήφιος διδάκτορας και μεταπτυχιακός φοιτητής του πανεπιστημίου του Cambridge – τον τελευταίο καιρό έχουν δώσει έμφαση στον εκπαιδευτικό σχεδιασμό. Οι εκπαιδευτικοί χώροι δεν είναι απλώς δομές που φιλοξενούν τη μάθηση—είναι ζωντανά κύτταρα της κοινωνίας, χώροι που ενθαρρύνουν τη δημιουργικότητα, την κοινωνική αλληλεπίδραση και τη βιώσιμη ανάπτυξη.

Αποδεικνύοντας αυτή τη φιλοσοφία, το γραφείο έχει διακριθεί σε διαγωνισμούς που αφορούν τον εκπαιδευτικό σχεδιασμό, όπως:

1ο Βραβείο στον Διεθνή Αρχιτεκτονικό Διαγωνισμό Arxellence 

για ένα σχολικό συγκρότημα (Βρεφονηπιακός Σταθμός και Πολυχώρος του Δήμου) στον Δήμο Διονύσου Αττικής.

Βραβείο στον Διεθνή Αρχιτεκτονικό Διαγωνισμό Tamayouz, 

για τον σχεδιασμό ενός Κέντρου Design στο βομβαρδισμένο πρώην κυβερνείο της Βαγδάτης. Η πρόταση που ισορροπεί ανάμεσα στη ιστορική μνήμη και την εκπαιδευτική αναγέννηση διακρίθηκε στις 5 καλύτερες προτάσεις ανάμεσα σε 323 συμμετοχές από όλον το κόσμο (η μοναδική από την Ευρώπη).

1ο Βραβείο σε Πανελλήνιο Αρχιτεκτονικό Διαγωνισμό για ένα σχολικό συγκρότημα (Βρεφονηπιακός σταθμός και δημοτική βιβλιοθήκη) στις 40 Εκκλησίες του Δήμου Θεσσαλονίκης.

Η πορεία αυτή κορυφώνεται με τη διάκριση του γραφείου στον Διεθνή Διαγωνισμό Architecture at Zero 2024, όπου η πρότασή του ξεχώρισε ανάμεσα σε 122 συμμετοχές από όλο τον κόσμο, αποσπώντας ένα από τα 3 πρώτα βραβεία. Το έργο "MISFITS_Middle School for Fun Innovation and Technological Sustainability" δεν είναι απλώς ένας χώρος μάθησης, αλλά ένας τόπος που αναδιαμορφώνει τον τρόπο με τον οποίο τα σχολεία αλληλεπιδρούν με την κοινότητα, το περιβάλλον και τους ίδιους τους μαθητές.

Η αρχιτεκτονική ποιότητα βρίσκεται στον πυρήνα κάθε πρότασης, αλλά η επιτυχία δεν είναι ποτέ αποτέλεσμα ατομικής προσπάθειας. Πίσω από κάθε βραβευμένο έργο βρίσκεται μια διεπιστημονική ομάδα, η οποία εργάζεται συλλογικά, ανταλλάσσει ιδέες και διαμορφώνει λύσεις μέσα από μια διαρκή διαδικασία όσμωσης μεταξύ διαφορετικών γνωστικών πεδίων. Η ομαδικότητα, η έρευνα και η ανταλλαγή γνώσης είναι αναπόσπαστα στοιχεία κάθε επιτυχημένου σχεδιασμού.

Οι διαγωνισμοί δεν είναι αυτοσκοπός· είναι εργαλεία σκέψης και πειραματισμού, πεδία δοκιμής νέων ιδεών που διαμορφώνουν τις πόλεις και τους χώρους του αύριο. Σε έναν κόσμο όπου η βιωσιμότητα και η κοινωνική ισότητα καθίστανται πλέον κεντρικά ζητήματα της αρχιτεκτονικής, η συμμετοχή σε τέτοιες διαδικασίες αποτελεί ευθύνη και ταυτόχρονα προνόμιο.

Η διάκριση στον Architecture at Zero 2024 δεν αποτελεί μόνο μια αναγνώριση, αλλά και μια υπενθύμιση ότι η αρχιτεκτονική μπορεί να είναι καταλύτης θετικών αλλαγών.

ΔΙΕΘΝΗΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ

ARCHITECTURE ΑΤ ZERO 2024

A design competition for Decarbonization, 

Equity and resilience in California.

Middle school Building in East Los Angeles CA.

Πρόκειται για τον Διεθνή Αρχιτεκτονικό Διαγωνισμό ιδεών που προκηρύχτηκε την 22α Απριλίου 20, για την κατασκευή Σχολικού Συγκροτήματος μηδενικής ενεργειακής κατανάλωσης στην περιοχή του Ανατολικού Los Angeles, USA. Συμμετείχαν 122 γραφεία διαφόρων Εθνικοτήτων και δόθηκαν 3 βραβεία (χωρίς διάκριση σε 1ο, 2ο, 3ο ) Τα δύο δόθηκαν σε γραφεία των Η.Π.Α. και το ένα στο γραφείο Adamakis Architects & Associates από τον Βόλο. Στην ομάδα μελέτης συμμετείχαν επίσης καθηγητές, υποψήφιοι Διδάκτορες, μεταπτυχιακοί και προπτυχιακοί φοιτητές του Τμήματος Αρχιτεκτόνων του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας τα ονόματα των οποίων παρατίθενται στο τέλος αυτής της δημοσίευσης.

Στην συνέχεια παραθέτω το κείμενο που συντάχθηκε από το γραφείο

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ARCHITECTURE AT ZERO 2024

Ο διαγωνισμός Architecture at Zero 2024 στο Los Angeles της California, USA, είχε σαν θέμα τον σχεδιασμό μίας εκτενούς σχολικής μονάδας με βιοκλιματικά χαρακτηριστικά. Είχαμε την τιμή, η πρότασή μας να αναγνωριστεί και να βραβευτεί ως ένας από τους πρώτους νικητές του διεθνούς διαγωνισμού ανάμεσα σε 122 γραφεία. Το έργο μας, "MISFITS_Middle School for Fun Innovation and Technological Sustainability", σχεδιάστηκε με τη φιλοδοξία να δημιουργήσει ένα εκπαιδευτικό περιβάλλον που ενσωματώνει αρμονικά τη δημιουργική εκπαίδευση με την βιωσιμότητα, την κοινωνική ένταξη και την αρχιτεκτονική έκφραση.

ΤΟ ΟΡΑΜΑ ΜΑΣ

Η αρχιτεκτονική δεν είναι μόνο μία όμορφη αστική εικόνα. Αντίθετα έχει τη δύναμη να διαμορφώνει κοινότητες και να δημιουργεί ουσιαστικές εμπειρίες. Σχεδιάζοντας αυτό το σχολικό συγκρότημα για την περιοχή της Ανατολικής Καλιφόρνιας, ο στόχος μας δεν ήταν μόνο να ανταποκριθούμε στις απαιτήσεις του διαγωνισμού για βιωσιμότητα και κοινωνική ισότητα, αλλά να επαναπροσδιορίσουμε το τι μπορεί να είναι ένας εκπαιδευτικός χώρος. Τα σχολεία δεν πρέπει απλώς να διευκολύνουν τη μάθηση—πρέπει να εμπνέουν την καινοτομία, να ενισχύουν τη συμμετοχή της κοινότητας και να λειτουργούν ως ασφαλή καταφύγια σε περιόδους κρίσης για ολόκληρη την τοπική κοινωνία.

ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ

Γενικό τοπογραφικό

Η κεντρική ιδέα στηρίζεται στην δημιουργία τεσσάρων ανεξάρτητων διώροφων κτιρίων που συνδέονται μεταξύ τους με ένα σύστημα ανοιχτών αλλά στεγασμένων διαδρόμων με τα απαιτούμενα λόγω πυρασφάλειας κλιμακοστάσια. Τα τρία κτίρια περιλαμβάνουν τους χώρους εκπαίδευσης , δηλαδή τις αίθουσες διδασκαλίας, τα εργαστήρια , τον χώρο εικαστικών και των χώρο των Η/Μ, διατάσσονται στον άξονα Βορράς – Νότος , και επιστεγάζονται με κεκλιμένες στέγες στις οποίες τοποθετούνται τα Φ/Β πάνελ. Το τέταρτο κτίριο διατάσσεται στον άξονα Ανατολής – Δύσης και περιλαμβάνει τα γραφεία των δασκάλων, τους χώρους συνεδριάσεων και συναντήσεων, τους χώρους υγιεινής, τα δύο κεντρικά κλιμακοστάσια και τον ανελκυστήρα ΑμεΑ. Αποτελεί φράγμα προς τον Δυτικό δυσμενή προσανατολισμό και στο δώμα τοποθετούνται όλα τα μηχανήματα του κλιματισμού, αερισμού, κλπ , που εξυπηρετούν το συγκρότημα. Η τοποθέτηση των 4 κτιρίων στο οικόπεδο δημιουργεί ακάλυπτους χώρους – αίθρια , κήπους τα οποία χρησιμοποιούνται για υπαίθριες εκπαιδευτικές δράσεις, αλλά και δράσεις αλληλοϋποστήριξης της κοινότητας. Στο ισόγειο έγινε προσπάθεια αλληλοδιείσδυσης και αλληλοσυσχέτισης του κλειστού χώρου με τον ημιυπαίθριο και το ύπαιθρο, για την εξυπηρέτηση δράσεων όλες τις εποχές του χρόνου.

Κατόψεις ισογείου και ορόφου

Η βιωσιμότητα βρίσκεται στον πυρήνα της σχεδιαστικής μας προσέγγισης. Για να επιτύχουμε μηδενικό ενεργειακό αποτύπωμα, ενσωματώσαμε:

• Παθητικές Στρατηγικές Σχεδιασμού: Η διάταξη του κτιρίου βελτιστοποιεί τον φυσικό αερισμό και τον φυσικό φωτισμό, μειώνοντας την ανάγκη για τεχνητή θέρμανση και ψύξη.
• Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας: Φωτοβολταϊκά πάνελ τοποθετημένα σε στρατηγικά προσανατολισμένες στέγες παράγουν περισσότερη ενέργεια από ό,τι καταναλώνει το κτίριο η οποία αποθηκεύεται σε συστοιχίες μπαταριών για μελλοντική χρήση.
• Επιλογή Υλικών: Προτεραιότητά μας ήταν η χρήση ανακυκλωμένων και χαμηλού αποτυπώματος άνθρακα υλικών, μειώνοντας το περιβαλλοντικό κόστος, χωρίς να θυσιάζεται η αντοχή της κατασκευής. Τα περισσότερα από αυτά ήταν ανακυκλωμένο ξύλο, μέταλλο και αλουμίνιο από τοπικές βιομηχανίες ανακύκλωσης υλικών.
• Διαχείριση Νερού: Ένα σύστημα συλλογής όμβριων υδάτων και η χρήση τοπικών, ανθεκτικών στην ξηρασία φυτεύσεων μειώνουν την κατανάλωση νερού και ενισχύουν τη μακροχρόνια ανθεκτικότητα του χώρου.

ΜΙΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΣΤΟ ΕΠΙΚΕΝΤΡΟ

Ένα σχολείο δεν είναι όμως μόνο ένας χώρος μάθησης—είναι κέντρο κοινωνικής αλληλεπίδρασης. Ο σχεδιασμός μας εξασφαλίζει ότι το σχολείο θα εξυπηρετεί πολλαπλές λειτουργίες, όπως:

• Βραδινά Εκπαιδευτικά Προγράμματα: Μαθήματα για ενήλικες που αναζητούν μια δεύτερη ευκαιρία στη μόρφωση.
• Πολιτιστικοί & Ψυχαγωγικοί Χώροι: Εργαστήρια τέχνης, μουσικής και χορού, καθώς και χώροι για κοινωνικές εκδηλώσεις της κοινότητας.
• Καταφύγιο Έκτακτης Ανάγκης: Με εφεδρική ενέργεια και βασικές προμήθειες, το σχολείο μπορεί να λειτουργήσει ως ασφαλές καταφύγιο σε περιόδους φυσικών καταστροφών.
• Εκπαιδευτικοί Κήποι: Οι μαθητές και οι οικογένειές τους συμμετέχουν ενεργά στην καλλιέργεια τροφίμων, αποκομίζοντας τόσο εκπαιδευτικά όσο και διατροφικά οφέλη.
• Μαθήματα της αγγλικής γλώσσας σε άτομα με διαφορετική μητρική γλώσσα για ευκολότερη ένταξη τους στον κοινωνικό ιστό (η περιοχή έχει ιδιαίτερα υψηλά ποσοστά ισπανόφωνων πολιτών).

ΔΙΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ: ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ ΤΗΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ

Για την υλοποίηση αυτών των φιλόδοξων στόχων, απαιτήθηκε η συνεργασία μιας διεπιστημονικής ομάδας. Αρχιτέκτονες, μηχανικοί, ειδικοί στη βιωσιμότητα και την εξοικονόμηση ενέργειας καθώς και εκπαιδευτικοί και φοιτητές συνέβαλαν από κοινού ώστε κάθε πτυχή του σχεδιασμού να εξυπηρετεί πολλαπλούς σκοπούς.

• Οι ενεργειακοί σύμβουλοι βελτιστοποίησαν τα συστήματα εξοικονόμησης ενέργειας.
• Οι πολιτικοί μηχανικοί διασφάλισαν την αντισεισμική θωράκιση του κτιρίου, την πυροπροστασία και τη δημιουργία κατάλληλων οδεύσεων διαφυγής σε περίπτωση ατυχήματος.
• Οι κοινωνικοί επιστήμονες βοήθησαν στην ένταξη κοινωνικών προγραμμάτων που ενισχύουν τη συμμετοχή της κοινότητας.

Αυτή η συνεργατική προσέγγιση επέτρεψε τη δημιουργία ενός σχολείου λειτουργικού, προσαρμοσμένου στις ανάγκες των χρηστών και βαθιά συνδεδεμένου με την κοινωνία.

ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΙΣΟΤΗΤΑ ΣΤΗ ΣΧΕΔΙΑΣΗ

Η Ανατολική Καλιφόρνια αντιμετωπίζει περιβαλλοντικές και κοινωνικές προκλήσεις, όπως έντονες θερμοκρασίες, ατμοσφαιρική ρύπανση και οικονομικές ανισότητες. Το σχολείο μας απαντά άμεσα σε αυτές τις προκλήσεις με:

• Ενισχυμένη Θερμομόνωση & Σκίαση: Για την αντιμετώπιση των υψηλών θερμοκρασιών και τη μείωση της ενεργειακής κατανάλωσης.
• Ασφαλείς & Προσβάσιμους Χώρους: Ο σχεδιασμός ακολουθεί τις απαραίτητες αρχές σχεδιασμού ώστε οι χώροι του κτιρίου να είναι προσβάσιμοι από όλα τα άτομα Με αυτόν τον τρόπο, οι μαθητές και οι υπόλοιποι χρήστες μπορούν να κινούνται και να απολαμβάνουν τον χώρο με άνεση και χωρίς εμπόδια. Ταυτόχρονα τα άτομα αυτά μπορούν να έχουν ίσες ευκαιρίες μάθησης ανεξαρτήτως κοινωνικού και οικονομικού υπόβαθρου.
• Βελτίωση της Ποιότητας του Αέρα: Φυσικός αερισμός και συστήματα φιλτραρίσματος διασφαλίζουν υγιεινό περιβάλλον μάθησης.
• Ευκαιρίες έκφρασης: Διάφοροι τοίχοι του συγκροτήματος παραμένουν κενοί ώστε να γεμίσουν με graffiti των παιδιών. Με αυτόν τον τρόπο ενισχύεται το αίσθημα της προσωπικής έκφρασης, της κοινότητας και του ανήκειν.
• MISFITS: Ακόμη και το αρκτικόλεξο του ονόματος που μπορεί να μεταφραστεί στα ελληνικά ως «απροσάρμοστοι», χρησιμοποιείται εδώ με έναν ανατρεπτικό τρόπο. Αντί να δηλώνει αποκλεισμό, υποδηλώνει την αποδοχή και ενσωμάτωση όλων των παιδιών, ανεξαρτήτως καταγωγής, γλώσσας ή κοινωνικής κατάστασης, σε ένα εκπαιδευτικό περιβάλλον που ενισχύει τις δυνατότητές τους. Η αρχιτεκτονική, λοιπόν, γίνεται εργαλείο για τη δημιουργία ενός χώρου όπου όλοι οι μαθητές μπορούν να αναπτυχθούν, να μάθουν και να εξελιχθούν χωρίς περιορισμούς.

ΕΝΑ ΠΡΟΤΥΠΟ ΓΙΑ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ

Το "MISFITS" αποτελεί απόδειξη του τι μπορεί να επιτύχει η σωστή διεπιστημονική συνεργασία, ο βιώσιμος σχεδιασμός και η αρχιτεκτονική όταν συμπληρώνονται με κοινωνική ευθύνη. Πιστεύουμε ότι οι εκπαιδευτικοί χώροι πρέπει να είναι καινοτόμοι, ευέλικτοι και βαθιά συνδεδεμένοι με τις κοινότητες που εξυπηρετούν.

Ως αρχιτέκτονες, δεν σχεδιάζουμε απλώς κτίρια—διαμορφώνουμε το μέλλον. Είμαστε περήφανοι που η δουλειά μας συμβάλλει σε ένα βιώσιμο, συμπεριληπτικό και ανθεκτικό δομημένο περιβάλλον. Η διάκριση μας στον διαγωνισμό Architecture at Zero ενισχύει την πεποίθησή μας στη δύναμη της έξυπνης, πρωτοποριακής και ολιστικής αρχιτεκτονικής με βαθιά ενσυναίσθηση για τον ανθρώπινο παράγοντα και το περιβάλλον και μας εμπνέει να συνεχίσουμε να εξερευνούμε νέα όρια στον σχεδιασμό.

Η διάκριση ενός ελληνικού γραφείου στον διαγωνισμό δεν είναι απλώς μια αρχιτεκτονική επιτυχία, αλλά μια απόδειξη ότι η ελληνική δημιουργικότητα και τεχνογνωσία μπορούν να πρωταγωνιστήσουν στη διεθνή σκηνή. Σε μια εποχή όπου η βιώσιμη αρχιτεκτονική είναι κρίσιμη για το μέλλον των πόλεων, ελληνικά γραφεία με καινοτόμες προτάσεις μπορούν να αποτελέσουν σημαντικούς παίκτες στον παγκόσμιο διάλογο.

Ευχαριστούμε τους διοργανωτές και την κριτική επιτροπή του διαγωνισμού, καθώς και την αφοσιωμένη ομάδα μας, της οποίας η τεχνογνωσία και το πάθος έκαναν αυτή την ιδέα πραγματικότητα.

Μαζί, μπορούμε να δημιουργήσουμε χώρους που δεν είναι απλώς λειτουργικοί, αλλά πραγματικά μεταμορφωτικοί για τους χρήστες αλλά και την ευρύτερη κοινωνία.

Αναλυτικά η ομάδα αποτελείται από:

· Υπεύθυνος ομάδας: Αδαμάκης Στέφανος, Αρχιτέκτονας Μηχανικός Α.Π.Θ, MSc Π.Θ, MSt Πανεπιστημίου Cambridge, Υποψ. Διδάκτορας Τ.Α.Μ Π.Θ

· Σύμβουλος Αρχιτεκτονικής Μελέτης: Κώστας Αδαμάκης, Αρχιτέκτονας Μηχανικός Ε.Μ.Π., PhD Α.Π.Θ., Ομότιμος Καθηγητής Τ.Α.Μ. Π.Θ

· Σύμβουλος Ενεργειακών: Αριστείδης Τσαγκρασούλης, Καθηγητής τμ. Αρχ. Π.Θ

· Σύμβουλος Στατικής μελέτης: Νικόλαος Χατζηνικολάου, Πολιτικός Μηχανικός

· Σύμβουλος Η/Μ μελέτης: Τραγουδάρας Δημήτριος, Μηχανολόγος Μηχανικός Α.Π.Θ.

Ομάδα Αρχιτεκτονικής Μελέτης:

Παύλου Ελπινίκη, Αρχιτέκτονας Μηχανικός Π.Θ., Υποψ. Διδάκτορας Τ.Α.Μ Π.Θ. / Βρούζα Ευθυμία, Αρχιτέκτονας Μηχανικός Π.Θ / Κούρτης Αλέξανδρος, Αρχιτέκτονας Μηχανικός Π.Θ / Γρηγοριάδης Συμεών, Αρχιτέκτονας Μηχανικός Α.Π.Θ. / Κωστοπούλου Ιωάννα, Αρχιτέκτονας Μηχανικός Π.Θ. / Χριστοδούλου Νικολέτα, Οικονομολόγος Π.Θ.

Ομάδα φοιτητών Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

Πιστόλης Αθανάσιος, Κωστίκογλου Έρικα, Χρυσοκέρης Βασίλης, Μελισσάρη Αικατερίνη- Ειρήνη, Κατσιμάνη Φωτεινή, Γκέκα Χριστίνα, Τσουλούφη Μαρία, Νεφέλη, Δημητροπούλου Αστερία – Ελένη, Φοιτητές ΤΑΜ ΠΘ και Καμίλης Μάριος, Φοιτ. ΤΜΜ ΠΘ.

Κάντε ΚΛΙΚ στις εικόνες για μεγέθυνση και καλύτερη ανάλυση.

ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ

Η καθηγήτρια Θεώνη Ξάνθη,

(Α΄ βραβείο στον διεθνή αρχιτεκτονικό διαγωνισμό

για το Νέο Αρχαιολογικό Μουσείο Κύπρου)

σχολιάζει τον αποκλεισμό των Ελλήνων αρχιτεκτόνων

Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο στην Αθήνα

Θεώνη Ξάνθη-ΧΖΑ architects, Νέο Αρχαιολογικό Μουσείο Κύπρου, Λευκωσία γενική άποψη

Συνεχίζεται και σήμερα με επιμονή, εν μέσω των δραματικών βομβαρδισμών στην Ουκρανία, η ανάδειξη της μη δυνατότητας συμμετοχής σε ισότιμη βάση των Ελλήνων αρχιτεκτόνων για την υλοποίηση της επέκτασης του Αρχαιολογικού Μουσείου Αθηνών. Όπως όλα δείχνουν, αυτό ακριβώς μεθοδεύεται από το Υπουργείο Πολιτισμού, που στρέφεται στην επιλογή δέκα αρχιτεκτονικών γραφείων του εξωτερικού, μέσω μιας χορηγούμενης Αστικής Μη Κερδοσκοπικής Εταιρείας, και χωρίς να έχει προηγηθεί η σχετική Μουσειολογική μελέτη.

Αυτή την φορά παρουσιάζεται στην συνέχεια, το κριτικό κείμενο της αναπληρώτριας καθηγήτριας Αρχιτεκτονικών Συνθέσεων Θεώνης Ξάνθη που με την ομάδα της (ΧΖΑ architects) έχουν κατακτήσει το Α’ Βραβείο, στον Διεθνή Ανοιχτό Αρχιτεκτονικό Διαγωνισμό για το «Νέο Αρχαιολογικό Μουσείο Κύπρου» ανάμεσα σε 129 συμμετοχές με τα γνωστότερα διεθνώς γραφεία.

Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο

Θεώνη Ξάνθη-ΧΖΑ architects, Νέο Αρχαιολογικό Μουσείο Κύπρου, άποψη του εσωτερικού χώρου

Στο κείμενό της, στο οποίο παραθέτω κατά την κρίση μου, εικόνες από την βραβευμένη μελέτη του Αρχαιολογικού Μουσείου Κύπρου, η Θεώνη Ξάνθη δικαίως θέτει το ερώτημα πώς είναι δυνατόν ως έλληνες αρχιτέκτονες, ενώ μπορούμε να υλοποιούμε Εθνικά Μουσεία σε ξένες χώρες, να μην υπάρχει δυνατότητα να καταθέσουμε τις ιδέες, τις προτάσεις, και την τεχνογνωσία μας, σε ένα έργο σημαντικής Αρχιτεκτονικής και Πολιτιστικής βαρύτητας όπως είναι το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο της Αθήνας, όπου οι Έλληνες Αρχιτέκτονες αντιμετωπίζονται από το ΥΠΠΟΑ σαν «παρακολουθήματα» των ξένων γραφείων. Είναι ένα περίεργο μείγμα ελληνοφοβίας και ξενολατρίας, σύνδρομα που νομίζαμε ότι είχαμε ξεπεράσει, σημειώνει και καταλήγει ότι για το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο της χώρας απαιτείται να ακολουθηθούν διαδικασίες, σύμφωνες και με το πνεύμα και την ιστορία που διηγούνται και οι συλλογές που στεγάζει.

ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ:

ΔΙΕΘΝΗΣ ΑΝΟΙΧΤΟΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ

Ή ΚΛΕΙΣΤΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΜΕ ΓΡΑΦΕΙΑ ΤΟΥ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ;

Ο ΑΠΟΚΛΕΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΩΝ.

Της Θεώνης Ξάνθη

Θεώνη Ξάνθη

Η απόφαση του Υπουργείου Πολιτισμού και Αθλητισμού, να πραγματοποιήσει το εμβληματικό έργο της επέκτασης του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου χωρίς τη διενέργεια Διεθνούς Ανοιχτού Αρχιτεκτονικού Διαγωνισμού -ως οφείλεται σε έργα αυτής της σπουδαιότητας και απαιτείται και από τη νομοθεσία- βρίσκει αντίθετο τον αρχιτεκτονικό κόσμο της χώρας.

Ο αποκλεισμός των Ελληνικών Αρχιτεκτονικών γραφείων και «η επιλογή τουλάχιστον δέκα (10) αρχιτεκτονικών γραφείων του εξωτερικού, που θα προσκληθούν να υποβάλουν αρχιτεκτονικό προσχέδιο έναντι οικονομικής αμοιβής, με την υποχρέωση συνεργασίας με ένα τουλάχιστον ελληνικό γραφείο ή ομάδα», (ΦΕΚ Β’ 5352/18.11.2021) και η μη δυνατότητα συμμετοχής σε ισότιμη βάση των Ελλήνων αρχιτεκτόνων φανερώνει τουλάχιστον ότι η πολιτεία δεν εμπιστεύεται τις δυνατότητες των αρχιτεκτόνων του τόπου μας προκειμένου να διαχειριστούν ένα έργο με υψηλά αστικά, περιβαλλοντικά, μουσειολογικά, αισθητικά ζητούμενα και θέματα ανάδειξης της πολιτισμικής μας κληρονομιάς. Τούτο έχει επέκταση και στον χώρο της παιδείας, στις Αρχιτεκτονικές σχολές, στον τεχνικό κόσμο της χώρας αλλά και ευρύτερα στην κοινωνία.

Θεώνη Ξάνθη-ΧΖΑ architects, Νέο Αρχαιολογικό Μουσείο Κύπρου, γενική άποψη

Το 2017 η Κυπριακή δημοκρατία μετά την κατάλληλη προετοιμασία, τη συνέργεια με φορείς και το διάλογο με την κοινωνία προκήρυξε Διεθνή Ανοιχτό Αρχιτεκτονικό Διαγωνισμό για το «Νέο Αρχαιολογικό Μουσείο Κύπρου», δύο φάσεων. Στην Α’ φάση κατατέθηκαν 129 συμμετοχές από όλον τον κόσμο (με συμμετοχές και των γνωστότερων διεθνώς γραφείων). Η συμμετοχή στους διεθνείς Αρχιτεκτονικούς Διαγωνισμούς γίνεται με 10ψήφιο κωδικό, δηλαδή ανώνυμα προκειμένου να αξιολογηθεί η καλύτερη πρόταση, υπέρ του δημοσίου συμφέροντος, με τη δέουσα αμεροληψία.

Θεώνη Ξάνθη-ΧΖΑ architects, Νέο Αρχαιολογικό Μουσείο Κύπρου, γενική άποψη

Συστάθηκε 9μελής διεθνής κριτική επιτροπή με αντικειμενική επιλογή κριτών, μεταξύ αυτών ο Sir Peter Cook και ο Elias Zeggelis. Στη δεύτερη φάση προέκριναν 7 μελέτες. Είχαμε την τιμή να λάβουμε το Α’ Βραβείο, σε ένα εμβληματικό έργο, όχι μόνο για την ανάδειξη της Κυπριακής Αρχαιολογίας και των συλλογών της διεθνώς, αλλά αφορούσε και έναν ευρύ αστικό σχεδιασμό για την ανάπτυξη και προβολή της Λευκωσίας.

Θεώνη Ξάνθη-ΧΖΑ architects, Νέο Αρχαιολογικό Μουσείο Κύπρου, γενική άποψη

Συνεργάστηκαν 22 μελετητικές ομάδες διαφορετικών ειδικοτήτων, σε 4 χώρες, για να ολοκληρωθεί η μελέτη ενός σύγχρονου Μουσείου που, εκτός των χώρων μόνιμης έκθεσης (7.500τμ), συμπεριλάμβανε σύνθετες λειτουργικές ενότητες (συνολικώς 27.700τμ) και υπαίθριες και αστικές διαμορφώσεις (23.000τμ). Από το τέλος του 2021, το έργο βρίσκεται σε δημοπράτηση, οδεύοντας στην υλοποίησή του.

Θεώνη Ξάνθη-ΧΖΑ architects, Νέο Αρχαιολογικό Μουσείο Κύπρου, απόψεις του εσωτερικού χώρου

Σήμερα, στη χώρα μας δεν μπορούμε να συμμετέχουμε στο διαγωνισμό για την επέκταση του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου. Έχουμε αποκλειστεί. Δεν είμαστε όμως εμείς το ζήτημα αλλά, σε εμάς πιστοποιείται αυταπόδεικτα ότι το πρόβλημα είναι ο τρόπος διεξαγωγής του διαγωνισμού. Δηλαδή, μπορούμε να υλοποιούμε Εθνικά Μουσεία σε ξένες χώρες, ενώ δεν μπορούμε να καταθέσουμε τις ιδέες, τις προτάσεις, αλλά ούτε και την τεχνογνωσία μας, σε ένα έργο σημαντικής Αρχιτεκτονικής και Πολιτιστικής βαρύτητας. Η διαδικασία αυτή αποστερεί, τη δυνατότητα ισότιμης και ελεύθερης συμμετοχής. Βεβαίως θα είχαμε τη δυνατότητα να συμμετέχουμε ως «γραφείο εξωτερικού», αλλά μάλλον και τούτο θα μεγέθυνε εκθετικά, τον προβληματισμό που καταθέτουμε. Και βέβαια αυτό ισχύει και για πολλούς άλλους άξιους Έλληνες Αρχιτέκτονες, που άλλωστε δεν στερούνται και διεθνών διακρίσεων. Δεν αφορά μόνο εμάς. Ταυτόχρονα, αποκλείει και τους νεότερους από το να καταθέσουν την οπτική τους για τη διαχείριση της Πολιτιστικής και Αρχιτεκτονικής κληρονομιάς και για ζητήματα Δημόσιου και Αστικού χώρου.

Θεώνη Ξάνθη-ΧΖΑ architects, Νέο Αρχαιολογικό Μουσείο Κύπρου, άποψη του εσωτερικού χώρου

Ο αποκλεισμός που έχει τεθεί, εμποδίζει τα ελληνικά και κοινοτικά μας δικαιώματα, όχι μόνο τα επαγγελματικά, αλλά και αυτά του υγιούς συναγωνισμού, της συμμετοχής χωρίς διακρίσεις και της ελεύθερης διακίνησης των ιδεών. Μας βρίσκει εξαιρετικά αντίθετους. Καθίσταται ελλιπής και μεροληπτική η παροχή συμβουλών, προς τους φορείς, όταν δεν επισημαίνεται ότι η πρακτική των Αρχιτεκτονικών Διαγωνισμών είναι θεμελιώδης και συμβαίνει σε όλον τον κόσμο.

Θεώνη Ξάνθη-ΧΖΑ architects, Νέο Αρχαιολογικό Μουσείο Κύπρου, άποψη του εσωτερικού χώρου

Στις σύγχρονες και ευνομούμενες κοινωνίες για τέτοια έργα επιλέγονται οι ανοιχτές διαδικασίες διεθνών αρχιτεκτονικών διαγωνισμών, και προκαλούν παγκόσμιο ενδιαφέρον όχι μόνο για τα Αρχιτεκτονικά θέματα. Προάγουν ένα σύγχρονο περιβάλλον αξιοκρατίας και διαλόγου που ανοίγεται στην κοινωνία και στον αστικό χώρο, τόσο σε θέματα οργάνωσης, τεχνογνωσίας και διαχείρισης της ιστορικής κληρονομιάς, αλλά και σε άλλα ευρύτερα θέματα πολιτισμού, κουλτούρας, παιδείας, έκθεσης και μουσειολογίας, και πώς αυτά προσεγγίζονται και νοηματοδοτούνται στη σύγχρονη εποχή.

Διαχρονικά και πλείστα είναι τα παραδείγματα από τη διεθνή πρακτική όπου θεσμικά εμπιστεύονται τις διαφανείς αξιολογικές διαδικασίες.

Στη Γαλλία, προκηρύσσονται ανοιχτοί διεθνείς αρχιτεκτονικοί διαγωνισμοί για μεγάλα έργα και προκαλούν παγκόσμιο ενδιαφέρον. Και βέβαια ποτέ δεν έχει αποτολμηθεί ο αποκλεισμός των Γάλλων αρχιτεκτόνων από τους διαγωνισμούς.

Tate Modern (επανασχεδιασμός του προγενέστερου σταθμού παραγωγής ενέργειας και μετατροπή του, στο σημαντικό Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης, 1994, Λονδίνο

Σταχυολογικά, αναφέρουμε ότι ανοιχτοί διεθνείς διαγωνισμοί έχουν γίνει, για την Tate Modern (επανασχεδιασμός του προγενέστερου σταθμού παραγωγής ενέργειας και μετατροπή του, στο σημαντικό Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης, 1994, Λονδίνο), την επέκταση του Εθνικού Μουσείου τέχνης Reina Sofia (1999, Μαδρίτη), την επέκταση του Εθνικού Μουσείου του Πράδο (Museo Nacional del Prado (2016), το Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης Guggenheim Helsinki (2015) και βέβαια το Νέο Αρχαιολογικό Μουσείο του Καΐρου “Grand Egyptian Museum”, με πολυπληθές ενδιαφέρον, 1557 συμμετοχές από 83 χώρες (2002). Τώρα το 2022, διεξάγεται νέος διεθνής Αρχιτεκτονικός Διαγωνισμός για την επέκταση του μουσείου σύγχρονης τέχνης MAXXI της Ρώμης, μουσείο που είχε προκύψει άλλωστε από αντίστοιχη διαδικασία διαγωνισμού (1998).

Mουσείο σύγχρονης τέχνης MAXXI της Ρώμης

Η διαδικασία που νόμιμα αρμόζει στην επέκταση του εθνικού αρχαιολογικού μουσείου είναι η προκήρυξη ανοικτού διεθνούς διαγωνισμού και οπωσδήποτε η ισότιμη συμμετοχή των Ελλήνων αρχιτεκτόνων. Άλλωστε, η νομοθεσία (ΦΕΚ 2239/Β/31-5-2021) προβλέπει το θεσμικό πλαίσιο για διεξαγωγή αρχιτεκτονικού διαγωνισμού, ακόμα και αν υφίσταται χορηγία. Η δωρεά μελετών δεν συνιστά ούτε θεμιτό ούτε νόμιμο έρεισμα για την παράκαμψη ή την ακύρωση της νόμιμης διαδικασίας των ανοικτών αρχιτεκτονικών διαγωνισμών, πολύ περισσότερο αυτών που έχουν στόχο τη διεθνή προβολή του θέματος (ν. 2092/1992). Σχετ. Ανοιχτή Κοινή Επιστολή Συλλόγου Αρχιτεκτόνων (ΣΑΔΑΣ) και Συλλόγου Αρχαιολόγων (ΣΕΑ), https://www.sadas- pea.gr/

Θεώνη Ξάνθη-ΧΖΑ architects, Νέο Αρχαιολογικό Μουσείο Κύπρου, άποψη του εσωτερικού χώρου

Σχετικά η πρ. Υπουργός Πολιτισμού, Ελισάβετ Παπαζώη, χαρακτηριστικά αναφέρει: 

«Γιατί εκχωρήθηκε η διαδικασία του διεθνούς αρχιτεκτονικού διαγωνισμού προσχεδίων για το μεγαλύτερο Μουσείο της Ελλάδας και ενός από τα σημαντικότερα του είδους του στον κόσμο, σε μια αστική μη κερδοσκοπική εταιρία (ΑΜΚΕ), που δεν διαθέτει καν τα χαρακτηριστικά ενός χορηγικού Ιδρύματος ή τα εχέγγυα ανάληψης ενός τέτοιου έργου? Σύμφωνα με το δημοσιευμένο Καταστατικό της η Εταιρεία ιδρύθηκε στις 27.11.2020, με εταιρικό κεφάλαιο 10.000 ευρώ, οι σκοποί της δεν σχετίζονται με το έργο που αναλαμβάνει, οι δύο από τους τρείς εταίρους, μέλη του τριμελούς Δ.Σ. της εταιρείας δεν διαθέτουν τεχνογνωσία ή εξειδίκευση σε θέματα πολιτισμού ή αρχιτεκτονικής, (είναι στελέχη ναυτιλιακής εταιρείας, η μία διευθυντής με έδρα στον Παναμά και η άλλη νομικός με έδρα την Αγγλία), ο τρίτος εταίρος ο κ. Θωμάς Δοξιάδης διατηρεί γραφείο αρχιτεκτονικής τοπίου με έδρα την Αθήνα. Η δωρεά των 650.000 ευρώ, για ένα έργο που η υλοποίηση του θα υπερβεί ίσως και τα 150εκατομμύρια ευρώ, δεν νομιμοποιεί την παράκαμψη των νόμιμων διαδικασιών και τη συνδιαχείριση της διενέργειας ενός ιδιότυπου αρχιτεκτονικού διαγωνισμού με μία μη Κερδοσκοπική Εταιρεία». Σχετ.Επιστολή πρ. Υπουργός Πολιτισμού, Παπαζώη Ελισάβετ: «Αλήθειες και ερωτήματα για το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο», https://www.sadas-pea.gr/

Θεώνη Ξάνθη-ΧΖΑ architects, Νέο Αρχαιολογικό Μουσείο Κύπρου, άποψη του εσωτερικού χώρου

Με βάση τα παραπάνω, η κ. Υπουργός Πολιτισμού και Αθλητισμού μαζί με την Διϋπουργική Επιτροπή που συστάθηκε, λόγω της πολυπλοκότητας του σχεδίου, οφείλουν άμεσα να ξανασκεφτούν όχι μόνο τυπικά, αλλά ουσιαστικά το πώς λειτουργούν οι θεσμοί και οι πτυχές ενός σύγχρονου πολιτισμού και ενός ευνομούμενου κράτους.

Θεώνη Ξάνθη-ΧΖΑ architects, Νέο Αρχαιολογικό Μουσείο Κύπρου, άποψη του εσωτερικού χώρου

Η Αρχιτεκτονική στις πόλεις μας αλλά και στο δημόσιο βίο υποβαθμίζεται. Δεν προσκαλείται για τις ευεργετικές και υγιείς δρώσες δυνάμεις της αλλά ανασύρεται κατά περίπτωση σαν σκηνικό που δικαιώνει ή προβάλλει άλλες σκοπιμότητες. Με τον ίδιο τρόπο αντιμετωπίζονται σε αυτή την περίπτωση και οι Έλληνες Αρχιτέκτονες σαν «παρακολουθήματα» των ξένων γραφείων. Είναι ένα περίεργο μείγμα ελληνοφοβίας και ξενολατρίας, σύνδρομα που νομίζαμε ότι είχαμε ξεπεράσει. Θυμίζει δε ισχυρισμούς άλλων εποχών, που επειδή «δεν προστατεύαμε τον πολιτισμό και τα αρχαία μας, θα έπρεπε να τα φυλάξουν έτεροι για εμάς».

Θεώνη Ξάνθη-ΧΖΑ architects, Νέο Αρχαιολογικό Μουσείο Κύπρου, γενική άποψη

Τα μεγάλα οράματα για τον πολιτισμό, δεν είναι ούτε Real Estate ούτε «χορεία» ολίγων. Πόσο μάλλον στους δύσκολους καιρούς που διάγουμε. Αφορούν στο σύνολο την κοινωνία και τη δημόσια περιουσία. Για να έχουν ουσία τα περί αξιοκρατίας, αριστείας, διαφάνειας και συμμετοχής, και να μην αντικατασταθούν με απαξία και αποκλεισμούς, προς ό,τι πολυτιμότερο έχουμε, τον πολιτισμό μας.

Θεώνη Ξάνθη-ΧΖΑ architects, Νέο Αρχαιολογικό Μουσείο Κύπρου, γενική άποψη

Και βέβαια απαιτούμε, για το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο της χώρας να ακολουθηθούν διαδικασίες, σύμφωνες και με το πνεύμα και την ιστορία που διηγούνται και οι συλλογές που στεγάζει, όπως η συμμετοχή και η διεπαφή, η ελεύθερη σκέψη και η δημιουργία, διαχρονικά αγαθά και επιτεύγματα που ακόμα συγκινούν και προκαλούν το ενδιαφέρον του σύγχρονου κόσμου.

Θεώνη Ξάνθη 

Αρχιτέκτων Μηχ. ΕΜΠ 

Αναπλ. Καθηγήτρια ΔΠΘ xza-architects

Αθήνα, 16/03/2022

Κάντε ΚΛΙΚ στις εικόνες και δείτε τις σε μεγέθυνση

ΝΕΕΣ ΔΙΑΚΡΙΣΕΙΣ

ΣΕ ΔΙΕΘΝΕΙΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΟΥΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥΣ

των Θεοκλή Καναρέλη και Κώστα Μωραΐτη

με ομάδες νέων αρχιτεκτόνων

Προβληματίζομαι, όλο αυτό το διάστημα αρθρογραφώντας για τους αρχιτεκτονικούς διαγωνισμούς, με αφορμή την επιμονή του Υπουργείου Πολιτισμού να τους αγνοεί καθώς και τους έλληνες αρχιτέκτονες, και να επιλέγει ξένα αρχιτεκτονικά γραφεία για την επέκταση του Αρχαιολογικού Μουσείου Αθηνών, αν τελικά βέβαια αυτό επιβεβαιωθεί. Προβληματίζομαι, όσο συνεχίζω να ανακαλύπτω νέες επιτυχίες ελλήνων αρχιτεκτόνων σε διεθνείς αρχιτεκτονικούς διαγωνισμούς, που στέκονται επάξια δίπλα σε μεγάλα ονόματα.

Επιβεβαιώνεται και πάλι η αποτελεσματικότητα και οι επιτυχίες της συνεργασίας πανεπιστημιακών δασκάλων με νέους αρχιτέκτονες και φοιτητές αρχιτεκτονικής, σε συνέχεια και της προηγούμενης ανάρτησης, όπου η Ρένα Σακελλαρίδου και η Βανέσσα Τσακαλίδου ανέδειξαν τις σημαντικές ικανότητες των πτυχιακών φοιτητών, που έδωσαν δείγματα γραφής υψηλού επιπέδου, στο πλαίσιο ενός διεθνούς αρχιτεκτονικού διαγωνισμού.(βλ. εδώ)

Αυτή την φορά,  δύο ακόμη καθηγητές στις σχολές Αρχιτεκτονικής,  ο Θεοκλής Καναρέλης από το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας και ο Κώστας Μωραΐτης από το ΕΜΠ συνεργάστηκαν με ομάδες νέων αρχιτεκτόνων, συμμετέχοντας σε δύο διεθνείς διαγωνισμούς κατέκτησαν πρώτα βραβεία. Οι δύο καταξιωμένοι διδάσκοντες, παράλληλα με το σημαντικό διδακτικό τους έργο, έχουν εδώ και χρόνια σειρά διακρίσεων σε αρχιτεκτονικούς διαγωνισμούς πάντα συνεργαζόμενοι, επιβεβαιώνοντας την αξία και την δυναμική της ομαδικής δουλειάς, κάτι που αποτελεί σήμερα προϋπόθεση για να μπορούν να ανταποκριθούν στην σοβαρότητα που απαιτούν οι σύγχρονες μελέτες.

Θα ξεκινήσω με την ομάδα του Κώστα Μωραΐτη, που αυτή την φορά λειτούργησε ως σύμβουλος μελέτης με την ομάδα του, και είχε ήδη κατακτήσει το Α΄ βραβείο για το ίδιο θέμα στο πλαίσιο Πανελλήνιου αρχιτεκτονικού διαγωνισμού, που προηγήθηκε της διεθνούς βράβευσης που ακολούθησε. Παρόλο που βάσει νεότερου νόμου, αυτοί που έχουν βραβευτεί σε διαγωνισμό ιδεών,  η πολιτεία υποχρεούται να τους εμπλέξει στην διαδικασία της τελικής μελέτης, ακόμη και αν αυτό πραγματοποιείται με την διαδικασία των ΣΔΙΤ (Συνεργασία Δημόσιου και Ιδιωτικού Τομέα), το έργο ελπίζουμε να μην προχωρήσει χωρίς τη συμμετοχή των βραβευμένων μελετητών.

1.

Αρχιτεκτονικός Διαγωνισμός Ιδεών 

για το Νέο Κτίριο

της Γενικής Γραμματείας Υποδομών 

επί της οδού Πειραιώς

Κύρια όψη συγκροτήματος επί της οδού Πειραιώς

Σημείωμα του Κώστα Μωραΐτη

1ον – Είμαι προφανώς ιδιαίτερα υπερήφανος που μπορώ να σας στείλω τα στοιχεία αυτής της αρχιτεκτονικής βράβευσης – ή ορθότερα ΔΥΟ ΒΡΑΒΕΥΣΕΩΝ:

- Μίας πρώτης, με πρώτο βραβείο, σε Πανελλήνιο Αρχιτεκτονικό Διαγωνισμό που ολοκληρώθηκε την περίοδο 2019-2020 και...

- μίας δεύτερης, επίσης με πρώτο βραβείο, στον Διεθνή Αρχιτεκτονικό Διαγωνισμό RTFA2022 (Rethinking the Future Awards 2022) στον οποίο βραβεύθηκαν αρχιτεκτονικές προτάσεις ή κτισμένα κτίρια, απ’ όλον τον κόσμο.

Στην περίπτωση της δεύτερης αυτής βράβευσης, η λύση απέσπασε το πρώτο βραβείο,μεταξύ πολλών διεθνών συμμετοχών, στην κατηγορία “Public Building (Concept)”. Περισσότερα στοιχεία μπορείτε να βρείτε στις ηλεκτρονικέςδιευθύνσεις:

Result URL: Rethinking The Future Architecture Awards 2022 Results Announced

Project URL: https://awards.re-thinkingthefuture.com/rtf-awards-2022-winners/new-building-complex-for-the-services-arsis-architects/

2ον – Είμαι επιπλέον ιδιαίτερα υπερήφανος γιατί οι αξιολογότατες συνάδελφοι που στήριξαν αυτήν την πρόταση με περιέλαβαν στην ομάδα τους και που απέδειξαν πως ο καλλίτερος τρόπος ενίσχυσης της αρχιτεκτονικής ποιότητας ενός τόπου, δεν είναι ίσως η εισαγωγή ξένων ‘architectural brands’ αλλά η ενίσχυση αρχιτεκτόνων του τόπου τους. Όχι των ωρίμου ηλικίας  βεβαίως όπως εγώ, αλλά νεότερων όπως οι κυρίες που υπογράφουν αυτήν τη μελέτη.

Με συναδελφικούς χαιρετισμούς

Κ. Μωραΐτης

Αρχιτεκτονικός Διαγωνισμός Ιδεών 

για το Νέο Κτίριο

της Γενικής Γραμματείας Υποδομών 

επί της οδού Πειραιώς

Ομάδα Μελέτης ΑΡΣΙΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΕΣ: 

Χελιδώνη Κατερίνα, Αρχιτέκτων Μηχανικός

Μπακοπάνου Σταυρούλα, Αρχιτέκτων Μηχανικός

Κολιάκη Βασιλική, Αρχιτέκτων Μηχανικός

Δαφερέρα Γεωργία, Αρχιτέκτων Μηχανικός

Ψυχογιός Παναγιώτης, Πολιτικός Μηχανικός

Μαΐστρος Μίνως, Ηλεκτρολόγος Μηχανικός

Σύμβουλος Μελέτης: 

Μωραΐτης Κωνσταντίνος, Αρχιτέκτων Μηχανικός –

Ομότιμος Καθηγητής Σχολής Αρχιτεκτόνων Μηχανικών ΕΜΠ

Πινακίδα αρχιτεκτονικού διαγωνισμού

Η πρόταση επιχειρεί τη συγκρότηση ενός υποδειγματικού κτιριακού συγκροτήματος δημόσιων υπηρεσιών, τόσο ως προς την ιδιαίτερη βιοκλιματική και καινοτόμα δομή όσο και ως προς τη συμβολή στον αστικό τοπιακό σχεδιασμό. Στοχεύει στη λειτουργική επάρκεια, χωρική ευελιξία, αισθητική προβολή στο δημόσιο χώρο, οικοδομική καινοτομία, στον βιοκλιματικό σχεδιασμό και την ενεργειακή ευφυΐα.

Προτείνεται ένα ‘Τοπιακά’ προσανατολισμένο συγκρότημα ως σημαντικό τοπόσημο ενίσχυσης ταυτότητας και οικονομικής ενδυνάμωσης της αστικής περιοχής.

Η κεντρική ιδέα

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ:

• ευρεία εισχώρηση του υπαίθριου δημόσιου χώρου στον πυρήνα του κτιρίου με ανάδειξη δύο επάλληλων επιπέδων άμεσης πρόσβασης από την πόλη,
• βιοκλιματική επεξεργασία όψεων και γεωμετρική οργάνωση της σύνθεσης μέσω ενός ισχυρού διαπερατού ‘διπλού’ βιοκλιματικού πετάσματος,
• ‘πράσινη’ διάτρηση κτιρίου υλοποιούμενη από τη διαμήκη παλλόμενη αιθριακή σχισμή, το εσωτερικό διάτρητο φυτικό πέτασμα και το φυτεμένο δώμα,
• ‘πράσινη’ οργάνωση πρότυπων γραφειακών χώρων με δημιουργία ενός ‘εσωτερικού γραφειακού τοπίου’ μικροφυτεύσεων.

Η κύρια κάτοψη

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΧΩΡΩΝ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΩΝ:

Η κύρια στάθμη εισόδου - ‘κάτω πλατεία’ διαμορφώνεται σε υποβάθμιση ως προς τον περιβάλλοντα αστικό χώρο , αλλά σε συνέχεια του τοπιακού αναγλύφου μέσω πρανών και αναβαθμών και στα δύο αστικά μέτωπα. Η δημόσια λειτουργία της ‘κάτω πλατείας’, ενισχύεται με χώρους συνάθροισης κοινού - Μουσείο & Αμφιθέατρο.

Η κεντρική είσοδος από Πειραιώς

Η στάθμη δημόσιων ροών - ‘άνω πλατεία’ παραλαμβάνει τις ροές των πεζών συνεπίπεδα με τον περιβάλλοντα αστικό χώρο, επιτρέποντας τη διάσχιση του κτιριακού όγκου και τη διασύνδεση με τα περιφερικά δίκτυα κίνησης πεζών.

Στις ανώτερες στάθμες γραφειακών χρήσεων, μεταβατικές περιοχές κινήσεων, εκτόνωσης και επικοινωνίας, ορίζονται από τα κυρίαρχα συνθετικά φυτικά πετάσματα, ως προς το κεντρικό αίθριο.

Γενική προοπτική άποψη με τα φυτεμένα δώματα

Στο φυτεμένο δώμα δημιουργείται πολιτιστικός υπαίθριος χώρος προσβάσιμος από το κοινό, συσχετισμένος με εστιατόριο και ‘κήπο των τεχνών’, ο οποίος θα διαθέτει το σημαντικότατο προνόμιο θέασης του βράχου της Ακρόπολης προς τη μια πλευρά και του Πειραιά προς την άλλη.

Υπόμνηση σύνδεσης ανάμεσα στην αρχαία Αθήνα και στο πρώτο πολεοδομημένο λιμάνι της παγκόσμιας ιστορίας, σύνδεση που υλοποιούταν από τη ζώνη των Μακρών Τειχών.

Εισχώρηση τοπιακού ανάγλυφου στις δυο στάθμες εισόδου

ΒΙΟΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ

Βιοκλιματική συγκρότηση του κτιριακού κελύφους με εγγραφή σε πρόβολο ενός σχήματος αντιληπτικά ισχυρού, ενός ‘διπλού’ βιοκλιματικού πετάσματος.

Η εξωτερική διαπερατή επιδερμίδα αντιστοιχεί σε μια ακολουθία από περσίδες τιτανιούχου ψευδάργυρου (zinc) κατακόρυφες, που περιελίσσονται γύρω από το κέλυφος, υλοποιούν τα αστικά μέτωπα και συνδιαλέγονται με το ανάγλυφο του εδάφους.

Η εσώτερη διαπερατή επιδερμίδα αντιστοιχεί σε φυτικό πέτασμα ανοξείδωτου Αρχιτεκτονικού πλέγματος αναρρίχησης φυτών που περιελίσσεται γύρω από τις εξωτερικές υάλινες επιφάνειες και εισχωρεί εντός του αιθριακής σχισμής παρακολουθώντας τις εσωτερικές καμπυλώσεις του κτιρίου.

Φυσικός Αερισμός - Παθητικός Δροσισμός με σύστημα διαφορικών αισθητήρων θερμοκρασίας μεταξύ εσωτερικού χώρου και περιβάλλοντος. Δροσισμός μέσω κεντρικού αιθρίου και διέλευση αέρα μέσω ηλεκτροκίνητων θυρίδων και αυτόματων φεγγιτών, στην επιδερμίδα του κτιρίου και στα ενδιάμεσα χωρίσματα.

Ενίσχυση Φυσικού Φωτισμού μέσω του κεντρικού Αιθρίου και των μικρότερων αιθριακών πυρήνων στην μάζα του κτιρίου και ηλιακών ραφιών.

Διαμόρφωση περιοχών εκτατικού φυτεμένου δώματος με ενεργειακά, λειτουργικά και οικονομικά οφέλη, συγκράτηση των επιβλαβών αιωρούμενων σωματιδίων και της σκόνης και βελτίωση του τοπικού μικροκλίματος, μειώνοντας το φαινόμενο της αστικής θερμικής νησίδας.

Σχεδιασμός Κτιρίου n ZEB με συνδυασμό παθητικών και ενεργητικών συστημάτων, τοπική παραγωγή ενέργειας μέσω φωτοβολταϊκών και γεωθερμίας, μείωση των τοπικών εκπομπών αερίων και δέσμευση CO2.

2.

ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΑΣ ΑΓΑΘΗΣ

Στο χωριό Rukomo, Nyagatare, στην Ρουάντα

Βραβείο Πίστης και Μορφής, Τιμής

στην κατηγορία Ανεκτίμητο Έργο.

Ένα γλυπτικό έργο που μελετήθηκε το 2019, μέσα στο πλαίσιο των διαχρονικών αναζητήσεων του αρχιτέκτονα και καθηγητή στην Σχολή Αρχιτεκτονικής στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Θεοκλή Καναρέλη και της ομάδας του, της Αναστασίας Καναρέλη, και της Μαρένα Κωνσταντινίδη Μάνεση, φοιτήτριες τότε αρχιτεκτονικής.

Πρόκειται για έναν «ταξιδευτή αρχιτέκτονα που διεισδύει στη φύση του ιερού χώρου και του χώρου μνήμης» όπως έχω ήδη σημειώσει σε προηγούμενη ανάρτηση (εδώ). Δεν μιλάει συχνά για το έργο του, και είναι από τους λίγους πανεπιστημιακούς, που χωρίς να έχει πελάτες κάθεται με τους φοιτητές του και ασχολείται συστηματικά με διαγωνισμούς, που γίνονται στo πλαίσιo και παράλληλα με την ενασχόλησή του στο Πανεπιστήμιο. Αυτό εκπέμπει ένα πολύ μεγάλο κέφι και μια  αγάπη για την αρχιτεκτονική.

Πριν την παρουσίαση του έργου παραθέτω τα σχόλια της κριτικής επιτροπής: 

Ως απάντηση στο καυτό κλίμα, αυτό το καταφύγιο σκότους και σκιάς προσφέρει ένα δροσερό μέρος για περισυλλογή. Χειρίζεται το φως με πολύ ώριμο τρόπο κατά τη διάρκεια της ημέρας. Είναι βαριά βιωματικό, με μη παραδοσιακά σχήματα, αλλά έχουν ταυτόχρονα διαχρονική ποιότητα. Δεν υπάρχει «μπροστά» ή «πίσω» σε αυτή την εκκλησία, είναι πολύ γλυπτική.

Αυτή την φορά το Παρεκκλήσι της Αγίας Αγάθας, κέρδισε Βραβείο Πίστης και Μορφής, Τιμής στην κατηγορία Ανεκτίμητο Έργο.

Πρόκειται για ένα καθολικό ναό, εμβαδού 420 τ.μ. που βρίσκεται στις όχθες του ποταμού κοντά στο χωριό Rukomo, στη βορειοανατολική Ρουάντα, στην περιοχή Nyagatare.

Είναι ένα παραλληλόγραμμο, σημειώνει η μελετητική ομάδα, κατασκευασμένο από σκυρόδεμα, διαστάσεων 14 X 30 μέτρα με ύψος 9,2 μέτρων και μπορεί να φιλοξενήσει περισσότερα από 200 άτομα. Η εξωτερική του τοιχοποιία υλοποιείται σε δύο ορόφους. Πλάγιες, λοξές εγκοπές στεγάζουν προσευχές και δάκρυα.

Η διάταξη των τοίχων εμποδίζει την είσοδο της εξωτερικής εφήμερης εικόνας στη θέση της Αγίας Αγάθας. Κατά τη διάρκεια της ημέρας, το τσιμεντένιο «στεφάνι» που συγκρατεί τους τοίχους προβάλλει μια σκιά πάνω τους. Οι σκιές που προβάλλονται στο σώμα του κτιρίου δημιουργούν ακατανόητα γράμματα από τη γλώσσα των πιστών.

Αν ο χώρος είναι αυτό που το όριο προσδιορίζει και αποκόπτει από το χάος, ο ιερός χώρος είναι ο χώρος του αχώρετου… του εξωλογικού περισσεύματος αυτού που δεν συμπεριλαμβάνεται και δεν εμπεριέχεται στην κοσμική κανονικότητα.

Ο αέρας και η πίστη είναι τα απαραίτητα στοιχεία χωρίς τα οποία ο άνθρωπος δεν μπορεί να ζήσει.

Ο αέρας γεμίζει τα κενά και η πίστη θεμελιώνεται στην ικανότητα του ανθρώπου να συλλαμβάνει το άπειρο και να μιλάει για πράγματα που δεν γνωρίζει και ενδεχομένως δεν θα γνωρίσει ποτέ.

Ο χώρος της πίστης είναι άδειος από νοήματα, ιδέες και συγκυριακές σκέψεις.

Είναι ένα κενό, αποκομμένο και μακριά από την εκκοσμίκευση.

Η αποκοπή του επιτυγχάνεται με τοιχία-κατώφλια μεταξύ του ιερού και του κοσμικού.

Ο τοίχος δεν είναι ένα απλό οικοδομικό στοιχείο αλλά μία υπόσταση από διαφορετικά ετερογενή τεμάχια. Οι τοίχοι είναι οντότητες από τμήματα και γεωμετρίες, υπολείμματα του ακαθόριστου παρελθόντος.

Φωτογραφία: Αργύρης Μπαλατσούκας, φοιτητής αρχιτεκτονικής

Τρισδιάστατες απεικονίσεις: Κωνσταντίνος Κοντοκώστας, αρχιτέκτων, Δημήτρης Μολώνης φοιτητής αρχιτεκτονικής

Κάντε ΚΛΙΚ στις εικόνες για μεγέθυνση