ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΔΙΕΞΟΔΟ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ

 ΜΕΣΑ ΣΤΟ ΑΔΙΕΞΟΔΟ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΜΑΣ ΠΕΝΘΟΥΣ

περιπλανώμενοι στις εκθέσεις στο ΕΜΣΤ 

και στον Ατμο-Ηλεκτρικό Σταθμό της ΔΕΗ

Ένα παράξενο συναίσθημα, μεταξύ φόβου, αγωνίας, πανικού, θυμού, και αγανάκτησης με κυρίευσε αυτές τις μέρες του τραγικού δυστυχήματος, γιατί ακαριαία ήρθαν στην μνήμη μου τα ατελείωτα ταξίδια με τα ταλαίπωρα τραίνα του ΟΣΕ την δεκαετία του ΄70, ανεβοκατεβαίνοντας σαν φοιτητής της Αρχιτεκτονικής, Αθήνα-Θεσσαλονίκη, σε κατάμεστα με φοιτητές βαγόνια, συχνά χωρίς θέρμανση, κυρίως τις γιορτές των Χριστουγέννων, του Πάσχα, της Καθαράς Δευτέρας, και ιδιαίτερα εκείνα με την μελαγχολία της επιστροφής μέσα στην νύχτα. Ταξίδια 8 έως και 10 ωρών, με αλλεπάλληλες καθυστερήσεις, σε μια μονή τότε γραμμή, με την ευθύνη του εκάστοτε σταθμάρχη, περιμένοντας το ένα τραίνο να έρθει από την άλλη κατεύθυνση στον σταθμό για να φύγει το επόμενο. Και ασυναίσθητα έβαλα τον εαυτό μου, ως επιβάτη αυτής της καταραμένης αμαξοστοιχίας, μέσα στην δίνη και τον εφιάλτη της σύγκρουσης, της φωτιάς και του θανάτου. Και ένοιωσα τρόμο, ότι θα μπορούσε να μου είχε συμβεί, διαπιστώνοντας ότι τίποτα τελικά δεν έχει επί της ουσίας βελτιωθεί σε αυτόν τον τόπο, στο βαθμό που η σχέση πολιτειακών αποφάσεων και ιδιωτικών συμφερόντων παραμένει εξακολουθητικά διάτρητη.

Και σήμερα βιώνοντας ένα κλίμα πόνου και θλίψης, σε μια ιδιότυπη αίσθηση Μεγάλης Παρασκευής, μέσα στην ασφυκτική ατμόσφαιρα αυτού του αδιέξοδου και βαθύτατου πένθους που εκτός από εθνικό είναι τελικά και προσωπικό, το μόνο που μου μένει είναι να αναζητήσω διέξοδο στην τέχνη. Όχι μόνο στην γνωστή «Κραυγή» του Μουνκ, αλλά ευρύτερα σε έργα που μέσα από την διατύπωση κρίσιμων στιγμών, δημιουργούν μια ελπίδα. Συγκεκριμένα μάλιστα αναφέρομαι στα έργα του Μιχαήλ Καρίκη που εκτίθενται σήμερα σε δύο χώρους στην Αθήνα.

 Ξεκινώ με την ρετροσπεκτίβα με έργα του εικαστικού Μιχαήλ Καρίκη μιας έκθεσης που επιμελήθηκε ο Σταμάτης Σχιζάκης και τον αρχιτεκτονικό σχεδιασμό ανέλαβε η αρχιτέκτων Ηρώ Νικολακέα στο Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, με τίτλο WE ARE TOGETHER BECAUSE… (Γιατί ζούμε μαζί…) που συγκροτούν κατά τον καλλιτέχνη: Ένα βήμα προς την συγκρότηση ενός συλλογικού υποκειμένου. Είμαστε μαζί, σημειώνει, γιατί νοιαζόμαστε ο ένας για τον άλλον, γιατί δεν έχουμε άλλη επιλογή. Μια προτροπή, επίκαιρη αυτές τις ημέρες, μέσα από τα οπτικοακουστικά έργα του, τις φωτογραφίες και τις εγκαταστάσεις του σε δύο διαφορετικές εκθέσεις.

Μιχαήλ Καρίκης, , φωτό Felicity Crawshaw 2015

Μία έκθεση που θεωρώ επίκαιρη, γιατί μέσα στην αίσθηση ντροπής που βιώνω αυτές τις ημέρες, η αυτοθυσία, η αλληλεγγύη και η αγάπη που ξεχειλίζει όχι μόνο από τους συνεπιβαίνοντες στην μοιραία αμαξοστοιχία, και τους διασώστες, αλλά και μέχρι τους απλούς ανθρώπους σε όλη την επικράτεια, είναι κάτι που αποτελεί την μοναδική ελπίδα και το αισιόδοξο μήνυμα. Μία πράξη αντίστασης, απέναντι σε αυτή την απρόσμενη λαίλαπα της διαφθοράς και της αδιαφορίας, όπως αποτυπώνονται μέσω των μηχανισμών συμφερόντων και συμπράξεων, που αγνοούν την ανθρώπινη παρουσία και ασφάλεια και προχωρούν σε αποφάσεις και έργα μέσα από πολιτικές επιλογές, ανάμεσα στην πολιτεία και των εκάστοτε εργολάβων, και με δραματικές συνέπειες στο ανθρώπινο δυναμικό. Χωρίς βέβαια να αγνοούμε και τις όποιες ατομικές ευθύνες.

Sounds from beneath (Χθόνιοι ήχοι), ψηφιακό βίντεο διάρκειας 6΄44΄

Οι βιντεοεγκαταστάσεις του Καρίκη στο ΕΜΣΤ αναφέρονται άλλοτε στις εγκαταλελειμμένες εγκαταστάσεις του ορυχείου του Τίλμανστον στο Κέντ της Αγγλίας, όπου χορωδία ανθρακωρύχων, φτωχοποιημένοι πλέον από την στυγνή πολιτική της Θάτσερ επιστρέφουν και περιπλανιούνται τραγουδώντας και αναπαράγοντας φωνητικά τους ήχους που ακούγονταν εκεί, ψηφιακό βίντεο διάρκειας 6΄44΄με τίτλο Sounds from beneath (Χθόνιοι ήχοι).

Surging Seas (Αναδυόμενες Θάλασσες) 2022-2023

Ferocious Love (Σφορδή αγάπη), ψηφιακό βίντεο διάρκειας 10΄15΄΄

Και άλλοτε, με αφετηρία την από πολιτικές ολιγωρίες καταστροφή του περιβάλλοντος στο παρόν και στο μέλλον ο Καρίκης παρουσιάζει μια εγκατάσταση διαμαρτυρίας με πλακάτ διαδηλώσεων με τίτλο Surging Seas (Αναδυόμενες Θάλασσες) 2022-2023 καθώς και δύο εκδοχές του μέλλοντος μετά την κλιματική καταστροφή στο ψηφιακό βίντεο διάρκειας 10΄15΄΄, με τίτλο Ferocious Love (Σφορδή αγάπη). Και στις δύο, νέοι και νέες συγκεντρώνονται για να διαβάσουν και να εξετάσουν κριτικά το παρελθόν της ανθρωπότητας, με σκοπό, την ενίσχυση της περιβαλλοντικής ενσυναίσθησης.

Children of Unquiet, (Τα παιδιά της ανησυχίας), βιντεοεγκατάσταση) διάρκειας 15΄40΄΄

Και τέλος στην επονομαζόμενη «Κοιλάδα του Διαβόλου» στον ερειπωμένο εργατικό οικισμό που εγκαταλείφθηκε λόγω της αιφνίδιας απόφασης για την αυτοματοποίηση του εργοστασίου γεωθερμικής ενέργειας στην περιοχή Λαρντερέλο της Τοσκάνης, όπου τα παιδιά πρώην εργαζομένων και απολυμένων του εργοστασίου τον επισκέπτονται και δίνουν ξανά ζωή στον χώρο, με τραγούδια και διαβάζοντας αποσπάσματα βιβλίου για την φύση και την λειτουργία της αγάπης, όπως αποτυπώνεται στην βιντεοεγκατάσταση με τίτλο Children of Unquite, (Τα παιδιά της ανησυχίας) διάρκειας 15΄40΄΄.

Φωτό: Πάνος Κοκκινιάς, 2019 άνω, Γιώργος Τριανταφύλλου, 2023 κάτω

Και όλα αυτά στο Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης που επισκέφτηκα δύο φορές για να τα κατανοήσω και να απολαύσω την σημαντική αυτήν έκθεση αλλά και τις θεαματικές αλλαγές στο Μουσείο. Αρχικά την βραδιά των εγκαινίων των 6 εκθέσεων στις 28 Ιανουαρίου 2023, με τις ουρές από κόσμο να περιμένει στο πεζοδρόμιο, όπου εισέπραξα τα πρώτα θετικά σχόλια, τους πρώτους ψίθυρους για τα τεκταινόμενα στον τέταρτο όροφο.

Άποψεις του   4ου ορόφου

Ήξερα ότι η Κατερίνα Γρέγου είχε αποφασίσει να αλλάξει πλήρως την μόνιμη έκθεση απομακρύνοντας σημαντικά έργα, ακόμη και το καράβι του Καμπακόφ που ασφυκτιούσε και αναρωτιόμουν ποιο θα ήταν το νέο αποτέλεσμα. Κι ομολογώ ότι ήταν εξαιρετικό, πλήρως διαφοροποιημένο με τον καλύτερο τρόπο για να υποδεχθεί τις βιντεοεγκαταστάσεις του Καρίκη.

Μαζί και με τις άλλες επεμβάσεις τόσο στον Υπόγειο χώρο των περιοδικών εκθέσεων όσο και στο Ισόγειο, το άχαρο και προβληματικό ΕΜΣΤ αποκτά έναν άλλο αέρα που τελικά προσεγγίζει την δυναμική αξιόλογων εκθεσιακών χώρων της Ευρώπης. Αισιοδοξώ ότι και οι αναμενόμενες επεμβάσεις και στην υπόλοιπη ιδιαίτερα πυκνή μόνιμη συλλογή, αποτέλεσμα της παραποιημένης και πιθανώς ξεπερασμένης μετά από τόσα χρόνια αρχικής μουσειολογικής μελέτης της Άννας Καφέτση, θα δώσει μια νέα πνοή τουλάχιστον στο εσωτερικό του κτιρίου, αφήνοντας ως μοναδικά και μη αναστρέψιμα τραύματα την όψη του ΕΜΣΤ στην οδό Καλλιρόης και βέβαια τον άδικο ακρωτηριασμό του κτιρίου.

“The current Between Us” στην ΔΕΗ 

Πολυβραβευμένος και υπερδραστήριος ο Μιχαήλ Καρίκης με μία διεθνή παρουσία σε σημαντικά μουσεία σύγχρονης τέχνης, συμμετέχει και με ένα ακόμη έργο στην επίσης πολύ σημαντική έκθεση στο πρώτο ιστορικό ατμοηλεκτρικό εργοστάσιο στην Ελλάδα, τον Ατμο-Ηλεκτρικό Σταθμό της ΔΕΗ στο παλαιό Φάληρο, με τίτλο “The current Between Us”.

Όλγα Μηλιαρέση Φωκά. Έργο στην πρόσοψη του παλιού εργοστασίου της ΔΕΗ, με αναφορά στην γραμματοσειρά του «Apocalypse Now»

Μια έκθεση σε ένα βιομηχανικό μνημείο που επιμελήθηκαν επάξια δύο νέοι άνθρωποι,  η Γεωργία Λιάπη και o Πάνος Γιαννικόπουλος, όπου συμμετέχουν 42 Καλλιτέχνες και τα περισσότερα έργα είναι νέες παραγωγές, που συνδιαλέγονται, με τα απομεινάρια του βιομηχανικού μνημείου, σε χώρους που άνοιξαν για πρώτη φορά.

Η Γεωργία Λιάπη και o Πάνος Γιαννικόπουλος. Φωτό 'Υρια Τάμαρη

Μία έκθεση που στήθηκε με την αρχή της ανακύκλωσης επαναχρησιμοποιημένων υλικών προηγούμενων εκθέσεων και στο πλαίσιο μιας σειράς μικροθεματικών, όπως η ισότητα, οι έμφυλες σχέσεις κλπ. Ο Μιχαήλ Καρίκης εκθέτει εδώ στην αίθουσα ΤΑΦ, όπου φιλοξενείται παράλληλα, ανάμεσα στους τεράστιους Στρεφόμενους Μετατροπείς και το ευαίσθητο έργο του Νίκου Αλεξίου, με τίτλο Ηλιακό Σπίτι.

Νίκος Αλεξίου, Ηλιακό Σπίτι, 1989-1991, Εγκατάσταση Καλάμι, κόλλα, μεταβλητές διαστάσεις 65x65

Μιχαήλ Καρίκης, 102 Years Out of Synch, 2013-2015, Πολυμεσική εγκατάσταση, εκτύπωση σε βινύλιο, στερεοφωνική ήχου, προβολή βίντεο

Η λιτή πολυμεσική εγκατάσταση του Καρίκη περιλαμβάνει και μία τεράστια εικόνα ενός απροσδιόριστου χώρου, ελκυστικού αλλά δύσκολα να αντιληφθείς αν πρόκειται για δάπεδο ή το πάνω μέρος μιας παράξενης οροφής, φωτογραφημένη με την ματιά αρχιτέκτονα, που όπως διαπίστωσα αργότερα ο δημιουργός του έργου, ο έλληνας καλλιτέχνης Μιχαήλ Καρίκης, μεγαλωμένος στην Θεσσαλονίκη έχει σπουδάσει μεταξύ άλλων και αρχιτεκτονική στο Λονδίνο. Τελικά πρόκειται για εικόνα από το εργοστασίου γεωθερμικής ενέργειας στην τοποθεσία της Κοιλάδας του Διαβόλου, στην περιοχή Λαρντερέλο της Τοσκάνης, που παρουσιάζεται στην σχετική βιντεοεγκατάσταση στο ΕΜΣΤ, με τίτλο Children of Unquite, (Τα παιδιά της ανησυχίας).

Εδώ εξερευνώνται λογοτεχνικές και κινηματογραφικές συνδέσεις, που σχετίζονται με την Κόλαση του Δάντη και σύμφωνα με τον τοπικό μύθο τον 14ο αιώνα ο Δάντης είχε επισκεφτεί την συγκεκριμένη τοποθεσία της Κοιλάδας του Διαβόλου και άντλησε έμπνευση από την συναρπαστική γεωλογία της για το διάσημο επικό του ποίημα.

Επίσης ξεχώρισα στην έκθεση την εγκατάσταση του Δημήτρη Παπαϊωάννου με τίτλο «ενός λεπτού σιγή» από την παράσταση του 1995 στον ίδιο χώρο με μουσική Γιώργου Κουμεντάκη.

Παναγιώτης Ευαγγελίδης, Σίβυλλα, Μονοκάναλο βίντεο 9΄,

Ενδιαφέρον και το εξαιρετικό βίντεο 9΄ του Παναγιώτη Ευαγγελίδη, με τίτλο Σίβυλλα, με εικόνες από εγκαταλελειμμένους εργασιακούς χώρους της ΔΕΗ, που προβαλλόταν σε ένα χώρο στοιβαγμένων αρχείων της επιχείρησης. Στην προβολή διαφαίνεται η σχολαστικότητα της Επιχείρησης για την προστασία των εργαζομένων ακόμη και για τα προεξέχοντα καρφιά!

Δέσποινα Βαξεβανίδη, High Voltage, 2022, Γύψος, φόρμες εργασίας, σύρμα χρώμα, Powered by DEH

Τέλος, κλείνω με το χαμόγελο και το έργο της νέας εικαστικού Δέσποινας Βαξεβανίδη, που έγινε δεκτή στην Σχολή Καλών Τεχνών του ΑΠΘ ως σπουδάστρια με “ιδιαίτερη καλλιτεχνική προδιάθεση” (2016) και από το 2017 φοιτά στην Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών (Αθήνα). Η Βαξεβανίδη επεξεργάζεται και παρουσιάζει μια εικαστική εγκατάσταση με τίτλο High Voltage, όπου οι στολές των εργατών της ΔΕΗ καταλαμβάνουν τον χώρο και μένοντας άδειες επισημαίνουν την «απουσία» του σώματος των εργατών. Ένα εμβληματικό έργο μέσα στο εκπαιδευτικό κέντρο της ΔΕΗ, που φέρνει ευχάριστα στην μνήμη, ανάλογες προσεγγίσεις του Γιώργου Λάππα.

«Η καρδιά που χτυπούσε τον χρόνο» έργο του Δημήτρη Καμαρωτού στο Εργοστάσιο

Ξεχωριστή πινελιά η ενδιαφέρουσα επιμέλεια του έγχρωμου γενικού και ειδικού φωτισμού σε ολόκληρο το συγκρότημα του εργοστασίου και κυρίως στα εσωτερικά που πραγματοποίησε ο Χάρρης Δάλλας, σε συνεργασία με τo αρχιτεκτονικό γραφείο TRAIL-Architects and designer Practice, που επιμελήθηκε τον αρχιτεκτονικό σχεδιασμό.

Αλέξανδρος Τζάννης, Vices and Camps, a working spiral,

Έτσι, δίπλα στους καλλιτέχνες που αντιδρούν, όλοι εμείς περιεργαζόμενοι, προβληματιζόμενοι και σε ένα βαθμό απολαμβάνοντας τις δημιουργίες τους, που σχολιάζουν ζοφερές πραγματικότητες, διαφαίνεται μια ελπίδα, μια διέξοδος, μία μικρή, ελάχιστη αισιοδοξία.

Αλέξανδρος Τζάννης, Vices and Camps, a working spiral.

Όταν κάποιοι ευαισθητοποιούνται και λειτουργούν με τον δικό τους τρόπο, ευαισθητοποιούν και αφυπνίζουν και εμάς, περισσότερο δυστυχώς σαν μια παρηγοριά. Και σε ένα μικρό βαθμό ελπίζουμε να δημιουργηθεί μια ισχυρότερη δυναμική για να ανατρέψει αυτή την κακοδαιμονία των αλλεπάλληλων λαθών, των ανεξέλεγκτων καταστροφών, με ενίοτε εκατόμβες νεκρών, από επιλογές και αδεξιότητες προσώπων, που πέρα από τις όποιες ατομικές ευθύνες, αποτελούν μέρος μια ολόκληρης προβληματικής δομής στα χαμηλά της πυραμίδας, ενώ τελικά άλλοι έχουν την πλήρη πολιτική, ηθική και ουσιαστική ευθύνη και βρίσκονται στην κορυφή της.

 

Κάντε ΚΛΙΚ στις εικόνες για μεγέθυνση

ΔΥΟ ΔΙΑΛΕΞΕΙΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗΣ

ΣΤΑ ΧΑΝΙΑ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΑΘΗΝΑ

του Δημήτρη Αντωνακάκη και της Μυρτώς Κιούρτη

Επέλεξα  σήμερα να παρουσιάσω δύο διαλέξεις,  μέσα από τις πυκνές μετά την πανδημία εκδηλώσεις, για την αρχιτεκτονική. Η πρώτη πραγματοποιήθηκε στις 3 Δεκεμβρίου 2022 στα Χανιά, στο Κέντρο Αρχιτεκτονικής Μεσογείου, στο πλαίσιο της τιμητικής εκδήλωσης με τίτλο «Διάλεξη της Χρονιάς 2022», από τον αρχιτέκτονα, Δημήτρη Αντωνακάκη.

φωτο Πέτρος Παττακός

Σε μια κατάμεστη από κόσμο αίθουσα, στον χώρο, όπου ό ίδιος ως καλλιτεχνικός διευθυντής του ΚΑΜ από το 1997 έως το 2011, άφησε την σφραγίδα του και έδωσε ζωή, ο Δημήτρης Αντωνακάκης παρουσίασε την διάλεξή του με τίτλο "Αφήσετε τους Αρχιτέκτονες να αναπνεύσουν".

Από αριστερά: Χαλβατζόγλου Θοδωρής, Παναγιωτόπουλος Παναγής, Κώστας Τσιαμπάος, Παναγιώτης Τουρνικιώτης, Μυρτώ Κιούρτη

Την δεύτερη διάλεξη της Μυρτώς Κιούρτη με τίτλο "Πολεοδομώντας από το διαμέρισμα"  επέλεξα από το διήμερο Συνέδριο με τίτλο ΠΟΛΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ 1974-2004, που πραγματοποιήθηκε στην Αίθουσα Τελετών "Λύσανδρος Καυταντζόγλου" του ΕΜΠ, στις 20 & 21 Ιανουαρίου 2023. Οργανώθηκε από το Εργαστήριο Ιστορίας & Θεωρίας της Αρχιτεκτονικής της Σχολής Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του ΕΜΠ στο πλαίσιο του Προγράμματος Ενίσχυσης Βασικής Έρευνας 2020.  (βλέπε Πρόγραμμα εδώ)

.........................................................

1.

Δημήτρης Αντωνακάκης

Αφήσετε τους Αρχιτέκτονες να αναπνεύσουν

φωτο Πέτρος Παττακός

Πριν από όλα θα ήθελα να ευχαριστήσω εκείνους που πήραν την πρωτοβουλία να μου απευθύνουν αυτή την τιμητική πρόσκληση και να φροντίσουν για όλα τα πρακτικά θέματα που την συνοδεύουν, καθώς και για τα καλά τους λόγια που με φέρνουν σε πολύ δύσκολη θέση.

Ακόμα ήθελα να ευχαριστήσω τον αγαπημένο φίλο Κωστή Μαυρακάκη για όλα όσα κάνει για τον πολιτισμό αυτής της πόλης, πάντα διακριτικά και ουσιαστικά. Τα φιλικά του λόγια σήμερα για το δικό μας έργο, γνωρίζει πολύ καλα ότι στη πραγματικότητα απευθύνονται σε μια μικρή ομάδα ανθρώπων που πίστεψαν ότι αυτές οι μικρές ανταρσίες από τα στερεότυπα που μας καταπιέζουν έχουν νόημα; ίσως όχι για να αλλάξουνε τον κόσμο αλλά έστω και μόνο για να κλονίσουν μια σειρά από βεβαιότητες... 

Για την συνέχεια κάντε ΚΛΙΚ εδώ

2.

Μυρτώ Κιούρτη

Πολεοδομώντας από το διαμέρισμα

Πολύ συχνά οι αρχιτέκτονες νιώθουμε ότι στην Αθήνα υπάρχει έλλειμμα δημόσιας αρχιτεκτονικής και πολεοδομικού σχεδιασμού.

Στην εισήγησή μου σήμερα θα υποστηρίξω ότι αυτό δεν ισχύει αναγκαστικά και πως αντιθέτως η αρχιτεκτονική του δημόσιου βίου στην Αθήνα είναι ιδιαίτερη, πρωτοποριακή και γι' αυτό αξίζει να την αναδείξουμε ως τέτοια.

Σύμφωνα με το λεξικό του Τριανταφυλλίδη διαμέρισμα σημαίνει ενιαίο σύνολο από επιμέρους χώρους που ανήκουν σε ευρύτερη οικοδομή και ταυτόχρονα υποδιαίρεση μιας χώρας, περιοχής, επαρχίας ή πόλης.

Το ρήμα διαμερίζω αντίστοιχα σημαίνει...

Για την συνέχεια κάντε ΚΛΙΚ εδώ

Κάντε ΚΛΙΚ στις εικόνες για μεγέθυνση

EΝΑ ΝΕΟ ΥΠΟΓΕΙΟ ΜΟΥΣΕΙΟ

ΣΤΑ ΕΓΚΑΤΑ ΤΟΥ ΜΕΤΡΟ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

εν μέσω παραιτήσεων στο μεταπτυχιακό

«ΜΟΥΣΕΙΟΛΟΓΙΑ-ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ»

Εκτός από το Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο και το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο στην Αθήνα που έχουν δεχθεί ή πρόκειται να δεχθούν υπόγειες επεκτάσεις, ένα ακόμη νέο μουσείο γεννιέται από τα έγκατα του ΜΕΤΡΟ της Θεσσαλονίκης και συγκεκριμένα στον χώρο κατασκευής υπόγειου σταθμού (όχι επιβατικού) για την διασταύρωση τροχιογραμμών («CROSSOVER”) σε βάθος ~25 μ. που βρίσκεται απέναντι από την βόρεια είσοδο της ΔΕΘ και νοτίως της πανεπιστημιακής βιβλιοθήκης, στο επίπεδο και σε επαφή με την Εγνατία.

Ένα Μουσείο στο οποίο εμπλέκονται ως μελετητές και δύο από τους βασικούς διδάσκοντες  του μεταπτυχιακού «Μουσειολογία - Διαχείριση Πολιτισμού» του Α.Π.Θ. και του Πανεπιστήμιου Δυτικής Μακεδονίας, που παραιτήθηκαν μαζικά μαζί με όλους σχεδόν τους αξιόλογους και έμπειρους συναδέλφους τους, μη θέλοντας να συναινέσουν στην υποβάθμισή του, μετά από είκοσι χρόνια πετυχημένη και αξιόπιστη διαδρομή. Μία σοβαρή εμπλοκή που θα σχολιαστεί στην συνέχεια.

Το όρυγμα για την κατασκευή τοου υπόγειου σταθμού μπροστά από το κτίριο της Βιβλιοθήκης 

Για την κατασκευή του υπόγειου σταθμού, κατασκευάστηκε όρυγμα διαστάσεων ~ 100 Χ 24 μ., με πλευρικά διαφράγματα αντιστήριξης και οριζόντια διαφράγματα για την στήριξη των πλευρικών. Οι οριζόντιες αυτές πλάκες από μπετόν ικανού πάχους φέρουν μεγάλες οπές για την εξυπηρέτηση του κάτω εργοταξίου καθώς και κλίμακες διαφυγής.

Μετά την ολοκλήρωση της κατασκευής του υπόγειου σταθμού, έκλεισε η επικοινωνία του με το επάνω από αυτό βοηθητικό κατασκεύασμα, και τα τρία υπόγεια επίπεδα συνολικού εμβαδού 6.000 μ², ήταν διαθέσιμα για κάθε άλλη ενδεχόμενη χρήση.

Τοπογραφικό διάγραμμα υπάρχουσας κατάστασης

Αρχικά προτάθηκε να διατεθούν αυτοί οι χώροι για την αποθήκευση των αρχαιολογικών ευρημάτων από τις ανασκαφές, που είτε δεν θα επανατοποθετούνταν στις θέσεις τους στους υπόγειους σταθμούς επιβίβασης-αποβίβασης κοινού, είτε δεν θα περιλαμβάνονταν στην συλλογή που θα εκτεθεί στο Μουσείο στο πρώην Στρατόπεδο Παύλου Μελά.

Τελικά μετά από σειρά συσκέψεων αποφασίστηκε η διάθεση του κεντρικού και πολύτιμου αυτού χώρου για την δημιουργία δεύτερου και αυτοτελούς αρχαιολογικού μουσείου για μεγάλων διαστάσεων, πολύ βαριά και ογκώδη ευρήματα του ΜΕΤΡΟ στο κέντρο της πόλης. Ενός μουσείου που θα αξιοποιούσε ευρήματα που δεν θα παρουσιάζονταν πουθενά αλλού, για να δημιουργήσει μια, σύμφωνα με την Εφορεία Αρχαιοτήτων Πόλης Θεσσαλονίκης, θεματική έκθεση μοναδικού ενδιαφέροντος: Δηλαδή ένα μουσείο της ιστορίας της δημόσιας οικοδομικής τέχνης και τεχνικής μιας διαχρονικής μητρόπολης.

Στις συσκέψεις των αρμόδιων φορέων, υπό τον συντονισμό των υπηρεσιών του ΥΠΠΟ και τη συμμετοχή της Εφορείας Αρχαιοτήτων Πόλης Θεσσαλονίκης, από το τέλος Ιουλίου μέχρι τα μέσα Σεπτεμβρίου 2022 προσκλήθηκαν να συμμετάσχουν οι καθηγητές Πάνος Τζώνος και Ματούλα Σκαλτσά, οι πιο ειδικευμένοι ίσως στην Θεσσαλονίκη σε θέματα Μουσείων, μια και επί εικοσαετία ανήκουν στους βασικούς διδάσκοντες του μεταπτυχιακού «Μουσειολογία - Διαχείριση Πολιτισμού», και πρόσφατα παραιτήθηκαν μαζικά με όλους σχεδόν τους συναδέλφους τους.

Από αυτούς ζητήθηκε αρχικά η σύνταξη του λειτουργικού προγράμματος του μουσείου, που τελικά εγκρίθηκε ως κτιριολογικό πρόγραμμα από το ΚΑΣ.

Σε συνέχεια η ανάδοχος εταιρεία του ΜΕΤΡΟ «ΑΚΤΩΡ Α.Τ.Ε.», ανέθεσε, όπως έκανε και για την διαμόρφωση των άλλων σταθμών ΜΕΤΡΟ Θεσσαλονίκης, την προωθημένη προμελέτη της διαμόρφωσης των υπόγειων χώρων, του ισόγειου κτίσματος για την πρόσβαση στους υπόγειους χώρους και της διαμόρφωσης του περιβάλλοντος χώρου, ως μέρος των συμβατικών της υποχρεώσεων εν όψει της ολοκλήρωσης και παράδοσης του έργου του ΜΕΤΡΟ το 2023. Στην περίπτωση αυτή και σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία δεν υφίσταται θέμα υποχρέωσης για την προκήρυξη αρχιτεκτονικού διαγωνισμού.

Η προωθημένη προμελέτη 

Το αντικείμενο της  Αρχιτεκτονικής - Μουσειολογικής (Μουσειογραφικής) Προωθημένης Προμελέτης είναι:

α. η αρχιτεκτονική διαμόρφωση του υπέργειου κτίσματος εισόδου και του περιβάλλοντα χώρου, με την μεταφορά και τοποθέτηση δύο μεγάλων αρχαιολογικών ευρημάτων -ενός ταφικού υπόγειου συγκροτήματος και ενός συνόλου οικοδομικών μελών μιας μονόχωρης βασιλικής 5ου αι.- (μελετητές: MEAmuse A.E., Π. Τζώνος, Μ. Σκαλτσά και ΣΑΜΑΡΑΣ & ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ Α.Ε. )

ΣΤΑΘΜΗ Ο

ΧΩΡΟΣ ΕΙΣΟΔΟΥ 280 Τ.Μ.

CAFÉ AΑΝΑΨΥΚΤΗΡΙΟ 120τ.μ.

Γενική διάταξη περιβάλλοντος χώρου

Κάτοψη Ισογείου εισόδου

Προοπτικό εισόδου

Προοπτικό χώρου υποδοχής κοινού

Σημειώνεται ότι, σύμφωνα με το εγκεκριμένο κτιριολογικό πρόγραμμα για το μουσείο, η διαφορά στην έκταση του υπέργειου κτίσματος, έναντι εκείνου που προβλεπόταν για την εξυπηρέτηση των αρχικά υπόγειων αποθηκευτικών χώρων (κατασκευή κτίσματος γύρω από την κεντρική οπή 10Χ12 μ., με γερανογέφυρα και είσοδο οχημάτων, καθώς και τρείς κατακόρυφους πυρήνες με κλιμακοστάσια και ανελκυστήρες κατανεμημένους, σύμφωνα με τις απαιτήσεις της πυρασφάλειας για έξοδο σε τρία σημεία του περιβάλλοντα χώρου), έγκειται στους ελάχιστους χώρους για είσοδο-υποδοχή κοινού, για πωλητήριο και καφετέρια 100 μ2.

β. Η αρχιτεκτονική-μουσειολογική («μουσειογραφική») διαμόρφωση των υπόγειων εκθεσιακών, αποθηκευτικών και λοιπών λειτουργικών χώρων του μουσείου (μελετητής: MEAmuse A.E., Π. Τζώνος, Μ. Σκαλτσά). Όπως οφείλει να γίνεται στις μελέτες μουσείων, οι δύο μελέτες είναι αλληλένδετες, καθώς οι εκθεσιακές απαιτήσεις καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό την χωροκατανομή, τις προσβάσεις και τις απαιτούμενες διαμορφώσεις ενός δεδομένου κελύφους που προορίζεται για μουσειακή χρήση.

Αξονομετρική τομή με τις χρήσεις ανά στάθμη

Κατά μήκος Τομή

  

Κατόψεις όλων των επιπέδων 

Για την εκπόνηση της αρχιτεκτονικής μουσειολογικής (μουσειογραφικής) μελέτης εφαρμογής, είναι απαραίτητες τρισδιάστατες σχεδιαστικές αρχαιολογικές απεικονίσεις των εκθεμάτων, ώστε να προκύπτουν τόσο η συνολική γεωμετρία του κάθε εκθέματος, όσο και οι τοπικές και γενικές διαστάσεις, για να μπορεί να ενσωματωθεί, με τις σχετικές τεχνικές λεπτομέρειες, στα μουσειογραφικά γενικά σχέδια και σχέδια λεπτομερειών.

Τα εκθέματα, μεγάλα οικοδομικά τμήματα, βάρους μέχρι και 40 τόνους, που αποσπάστηκαν και δεν μπορούν να εκτεθούν αλλού: Δύο μεγάλες κλίμακες υπόγειου κτίσματος, τάφοι και συγκροτήματα τάφων, κλίβανοι, στέρνες, πηγάδι, λουτρικό οίκημα περισσότερων χρονικών φάσεων, πεσσοστοιχία οικήματος, στρωματογραφίες, τοιχοποιίες, τμήματα δαπέδων, κτλ. καθώς και ένα τμήμα 72, 80 μ.Χ3,65μ. (4ος αι.) και ένα 9,80μ.Χ5,30μ. (5ου – 6ου αι.) του decumanus maximus αποσπασθέν κατά τα έργα στον σταθμό Αγ. Σοφίας, το οποίο, καθώς δεν είχε ποτέ προβλεφθεί να επανατοποθετηθεί, όπως έγινε με το τμήμα του decumanus στον σταθμό Βενιζέλου, θα αποθηκευόταν συσκευασμένο. 

Από τον χώρο υποδοχής κοινού ξεκινά κλιμακοστάσιο προς τους εκθεσιακούς χώρους που φωτίζονται μέσω κεντρικής οπής που διαπερνά όλα τα επίπεδα του μουσείου.

Προοπτικό κλιμακοστασίου από τον χώρο υποδοχής κοινού

Η κεντρική οπή από το επίπεδο -2

ΕΚΘΕΣΙΑΚΕΣ ΕΝΟΤΗΤΕΣ ΕΠΙΠΕΔΟΥ -1

Κάτοψη εκθεσιακού χώρου επιπέδου -1

Προοπτικά εκθεσιακού χώρου επιπέδου -1

ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΕΩΝ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ –

Η ΠΟΛΙΣ ΕΝΤΟΣ ΤΩΝ ΤΟΙΧΩΝ

Ε2. ΟΙΚΟΔΟΜΩΝΤΑΣ ΤΗΝ ΠΟΛΗ ΣΤΟΝ ΧΡΟΝΟ

Ε3. ΛΟΥΤΡΑ

Ε4. ΒΙΟΤΕΧΝΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ

ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΕΩΝ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ –

Η ΠΟΛΙΣ ΕΚΤΟΣ ΤΩΝ ΤΟΙΧΩΝ

Ε5. ΤΑΦΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΚΕΥΕΣ ΑΠΌ ΤΑ ΝΕΚΡΟΤΑΦΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ

ΕΚΘΕΣΙΑΚΕΣ ΕΝΟΤΗΤΕΣ ΕΠΙΠΕΔΟΥ -2

Κάτοψη εκθεσιακού χώρου επιπέδου -2

Προοπτικά εκθεσιακού χώρου επιπέδου -2

ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΕΩΝ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ –

Η ΠΟΛΙΣ ΕΝΤΟΣ ΤΩΝ ΤΟΙΧΩΝ

Ε1. ΟΙ ΥΠΟΔΟΜΕΣ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ

Decumanus Maximus

 

Φωτορεαλιστικές απεικονίσεις  του επιπέδου -2

Τέλος στους πλευρικούς τοίχους των εκθεσιακών χώρων -1 και -2, θα τοποθερηθούν οθόνες LED WALL, από πάνελ 50Χ50 εκ., Τα πάνελ θα συναρμολογούνταιι σε οθόνες ορθογωνικού ακανόνιστου σχήματος, όπως στα σχέδια και θα τοποθετηθούν σε τρία επίπεδα, με μεταξύ τους διαφορά επιπέδου περίπου 3-4 εκ.

Κάθε προβολή εικόνας θα καταλαμβάνει μία ή περισσότερες οθόνες, σύμφωνα με την γραφιστική μελέτη του σταδίου της μελέτης εφαρμογής. 

ΜΟΥΣΕΙΟΛΟΓΙΚΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ (ΜΟΥΣΕΙΟΓΡΑΦΙΚΗ) ΠΡΟΩΘΗΜΕΝΗ ΠΡΟΜΕΛΕΤΗ 

ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ

ΠΑΝΟΣ ΤΖΩΝΟΣ, αρχιτέκτων μηχανικός, ομ. καθηγητής Α.Π.Θ.

ΜΑΤΟΥΛΑ ΣΚΑΛΤΣΑ, αρχαιολόγος, ιστορικός της τέχνης, μουσειολόγος, ομ. καθηγήτρια Α.Π.Θ.

ΕΛΙΣΑΒΕΤ ΦΟΥΤΣΙΤΖΟΓΛΟΥ, αρχιτέκτων μηχανικός, ΜΑ Μουσειολογία-Διαχείριση Πολιτισμού, Α.Π.Θ.

ΙΩΑΝΝΗΣ ΣΑΓΓΟΣ, αρχιτέκτων μηχανικός, ΜSC Περιβαλλοντικός, Αστικός και Αρχιτεκτονικός Σχεδιασμός, Α.Π.Θ.

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΤΣΟΤΙΝΟΥ, αρχαιολόγος, ΜΑ Μουσειολογία-Διαχείριση Πολιτισμού, υποψ. δρΜουσειολογίαςΑ.Π.Θ.

ΕΙΡΗΝΗ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΤΖΕΜΟΠΟΥΛΟΥ, αρχαιολόγος ΜΑ Μουσειολογία-Διαχείριση Πολιτισμού, Α.Π.Θ.

ΣΟΦΙΑ ΑΜΑΡΑΝΤΙΔΟΥ, ιστορικός, κοινωνικός ανθρωπολόγος, ΜΑ Μουσειολογία-Διαχείριση Πολιτισμού, Α.Π.Θ.

ΜΥΡΤΩ ΖΕΓΓΙΝΗ, αρχιτέκτωνμηχανικός, τελειόφοιτος ΜΑ Μουσειολογία-Διαχείριση Πολιτισμού, Α.Π.Θ.

ΤΙΤΛΟΙ ΤΕΛΟΥΣ ;

για το μεταπτυχιακό «Μουσειολογία - Διαχείριση Πολιτισμού»

Δυσκολεύομαι να κατανοήσω πως είναι δυνατόν μέσα στην πανεπιστημιακή κοινότητα, να επανεμφανίζονται τακτικές άλλων εποχών, που οδηγούν στην αποδόμηση καθιερωμένων και καταξιωμένων μεταπτυχιακών τμημάτων και στην μαζική παραίτηση των διδασκόντων. Παραιτήθηκαν μαζικά και εγγράφως σχεδόν όλοι οι συντονιστές και οι βασικοί διδάσκοντες του Διαϊδρυματικού μεταπτυχιακού «Μουσειολογία - Διαχείριση Πολιτισμού» του Α.Π.Θ., ειδικευμένοι στο συγκεκριμένο αντικείμενο, οι περισσότεροι μάλιστα απασχολούντο χωρίς καμμία επιπλέον αμοιβή.

Είχα την τύχη να συμμετάσχω δύο φορές με διαλέξεις μου στα μαθήματα του Διαιδρυματικού αυτού Μεταπτυχιακού για την Μουσειολογία, εισπράττοντας το υψηλό επίπεδο των μαθημάτων που επιβεβαιώνεται άλλωστε και από την καταξιωμένη επαγγελματική αποκατάσταση των αποφοίτων του, που μετά από είκοσι χρόνια συνεχούς ανοδικής πορείας οι φοιτητές και απόφοιτοί του εργάστηκαν κσι εργάζονται σε σημαντικά μουσεία, κέντρα πολιτισμού στην Ελλάδα και το εξωτερικό, όπου διακρίνονται και βραβεύονται.

Πληροφορούμε ότι ενδοπανεπιστημιακές συναλλαγές οδήγησαν τα πράγματα σε ένα αδιέξοδο και δεν μπορώ να φανταστώ ότι ένας τόσο πετυχημένος και μοναδικός στο είδος του θεσμός θα ανήκει πιά στην ιστορία, με την απομάκρυνση των έμπειρων συντελεστών του. Εκτιμώ ότι ίσως θα πρέπει να το ξανασκεφτούν όλοι αυτοί που το προκάλεσαν, πιστεύοντας ότι οι μαζικές παραιτήσεις διδασκόντων που κυριαρχούν στις ημέρες μας και σε άλλους χώρους είναι ανησυχητικά δείγματα για τον πολιτισμό και την παιδεία μας.

______________________

Πιό αναλυτικά παραιτήθηκαν οι οι: Ανδρέας Ανδρέου, καθηγητής, Πάτροκλος Γεωργιάδης, καθηγητής, Λία Γυιόκα, αν. καθηγήτρια, Ιωάννης Θωίδης, αν. καθηγητής, Νίκος Καλογήρου, ομ. καθηγητής, Κώστας Κασβίκης, αν. καθηγητής, Γιώργος Κόκκινος, καθηγητής, Κώστας Κωτσάκης, ομ. καθηγητής, Αντώνης Λενακάκης, αν. καθηγητής, Άνη Λεφάκη, αν. καθηγήτρια, Νινέτα Παπαντωνίου, δτλ. επ. καθηγήτρια, Ματούλα Σκαλτσά, ομ. καθηγήτρια και Πάνος Τζώνος, ομ. καθηγητής.

Όσο και για τους αποφοίτους ενδεικτικά εργάζονται από το Βρετανικό Μουσείο και το Μουσείο του Λούβρου ως το Getty και την Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ελευσίνας, από το Ευρωπαϊκό Πολιτιστικό Κέντρο στη Βενετία ως τη Δημοτική Πινακοθήκη της Γάνδης, από το Εθνικό Κέντρο ‘Ερευνας και Τεχνολογίας και το Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού ως το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης και το Guggenheim στη Βενετία, από το Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης και νυν ΜOMus ως το Μουσείο Ιστορίας της Ευρώπης και την Bozar στις Βρυξέλλες, από τη Γαλλική Σχολή της Αθήνας ως το νέο Μεγάλο Αιγυπτιακό Μουσείο στο Κάιρο, από το Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος ως τις Εφορείες Αρχαιοτήτων της χώρας και τα αρχαιολογικά μουσεία, από τα πανεπιστήμια ως την εγχώρια μουσειακή αγορά, με μουσεία και εκθέσεις.

Κάντε ΚΛΙΚ στις εικόνες για μεγέθυνση