ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΥ ΧΩΡΙΟΥ ΛΕΜΠΑΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ

Παρουσίαση του τρίτου Βραβείου

(και όχι μόνο)

Άποψη του οικισμού από ψηλά

Πριν παρουσιάσω την βραβευμένη μελέτη θα ήθελα να αναφερθώ στα ακόλουθα:

1. Σε σχέση με τον σκοπό του Διαγωνισμού η Αναθέτουσα Αρχή αναζητεί τη βέλτιστη από αρχιτεκτονικής, αισθητικής, λειτουργικής και περιβαλλοντικής πλευράς λύση στο έργο της δηµιουργίας του Πολιτιστικού Χωριού Λέµπας και επιδιώκει όπως οι κτηριακές υποδοµές του πολιτιστικού χωριού Λέµπας αποτελέσουν τον πυρήνα µίας σχολής καλών τεχνών και να προωθήσουν τις κοινωνικές επαφές και την ανταλλαγή εµπειριών των χρηστών. 
2. Οι διαγωνιζόµενοι θα πρέπει να αντιµετωπίσουν τον τόπο ως ένα πολυδύναµο κέντρο και τα εργαστήρια ως χώρους έµπνευσης και δηµιουργίας για την παραγωγή ιδεών και τέχνης. Τα υφιστάµενα διατηρητέα κτίρια, τα νέα κτίρια καθώς επίσης και οι υπαίθριοι χώροι να µπορούν να διαδραµατίσουν ρόλο στη διαµόρφωση του συγκροτήµατος για διαδραστικές ενέργειες ανάµειξης τεχνών και εµπειριών στη γλυπτική, στην εικαστική, στη μουσική και γενικά σε όλα τα φάσµατα της τέχνης και του πολιτισµού. 
3. Στην κοινότητα Λέµπας έχουν εντοπιστεί σπαράγµατα προϊστορικού οικισµού της Χαλκολιθικής περιόδου. ∆ίπλα από τον αρχαιολογικό χώρο έχει ανεγερθεί, από το Αρχαιολογικó Ερευνητικó Κέντρο Λέµπας (Lemba Archaeological Research Centre – LARC) του Πανεπιστηµίου του Εδιµβούργου, συστοιχία αντιγράφων των κυκλικών κατοικιών του προϊστορικού οικισµού, η οποία λειτουργεί ως χώρος πειραµατικής ερευνητικής αρχαιολογίας και µελέτης.
4.  Υπάρχει παράδοση στην Τέχνη της Κεραµικής: Κατά τους µεταγενέστερους χρόνους, η κοινότητα της Λέµπας υπήρξε ένα από τα σηµαντικά κέντρα παραγωγής βυζαντινής εφυαλωµένης κεραµικής στη µεσαιωνική Κύπρο. Η δραστηριότητα των εργαστηρίων της Λέµπας σηµειώνεται ήδη από τον 13ο - 14ο αιώνα. 
5. Στη Λέμπα εδρεύει το Κυπριακό Κολέγιο Τέχνης (Cyprus College of Art): και αποτελεί µετεξέλιξη της Καλοκαιρινής Σχολής η οποία λειτουργούσε στην Αµµόχωστο από το 1969. Πρόκειται για Ιδιωτική Σχολή Τριτοβάθµιας Εκπαίδευσης αναγνωρισµένη από το Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισµού. Το Κολέγιο αυτό λειτουργεί µε βάση την πλούσια παράδοση της εκπαίδευσης Καλών Τεχνών, ειδικεύεται στη ζωγραφική και τη γλυπτική και έχει αναπτύξει ένα µοναδικό ήθος που πηγάζει από την ιστορία, την κουλτούρα και το περιβάλλον της Κύπρου. Ο ιδρυτής του Κολεγίου, καλλιτέχνης Στας Παράσκος (1933 – 2014), θεωρείται ένας από τους σηµαντικότερους εκπροσώπους της δεύτερης γενιάς των Κύπριων καλλιτεχνών. 
6. Ο Τσαμπίκος Πετράς και η ομάδα του στον διαγωνισμό αυτό απομακρύνεται από την γνωστή μονολιθική προσέγγιση των προτάσεων τους στους διαγωνισμούς:  Ένα σκάφος για την Αργώ (Β΄ Βραβείο Πανελλήνιος Διαγωνισμός) και Αστική Προβλήτα (Πανευρωπάϊκος / Διαγωνισμός Αρχαιολογικό Μουσείο ΟΛΠ) 

Petrās Architecture 

Ένα σκάφος για την Αργώ (Β΄ Βραβείο Πανελλήνιος Διαγωνισμός) 

Petrās Architecture 

Αστική Προβλήτα (Πανευρωπάϊκος / Διαγωνισμός Αρχαιολογικό Μουσείο ΟΛΠ) 

Αυτή την φορά σεβόμενος την προ υπάρχουσα κατάσταση στην περιοχή επιδίδεται σε μια ευαίσθητη άσκηση, με την ένταξη μικρών διάσπαρτων όγκων, παραπέμποντας σε μια προσθετική ανώνυμη αρχιτεκτονική ως προς την γενική διάταξη, με ταυτόχρονα κομψές και λιτές επεξεργασίας των επί μέρους όγκων.

Ελάχιστη Δομή 

Ομάδα Μελέτης: 

Petrās Architecture 

Τσαμπίκος Πετράς, Γιώργος Χούσος 

Συνεργάτες: 

Θεοδόσης Δρίβας, Κωνσταντίνος Λάμπρου, 

Εμμανουήλ Συμιακάκης

01. Γενικό χωροταξικό σχέδιο 

Ο τόπος 

Οι αρχαίες οικιστικές δομές της Λέμπας και ο ίδιος ο οικισμός χαρακτηρίζονται από μονάδες κατοίκησης που επαναλαμβάνονται σε απόσταση ή επαφή μεταξύ τους, ανάλογα με τις ανάγκες, τις λειτουργίες και τις παραμέτρους του περιβάλλοντος, παράγοντας μια οργανωμένη πολυπλοκότητα ή αυτό που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως οργανική δομή. Η παρουσία του εικαστικού τείχους - το πιο κρίσιμο στοιχείο για την ταυτότητα όλης της περιοχής μελέτης - αποτελεί επιπρόσθετα ένα σύνολο αποσπασματικών και διαρκών επεμβάσεων σε δημόσια θέα που παράγουν μια ενιαία μορφή ως χρονικό και εκφραστικό κολλάζ και διαθέτει μια εγγενή οργανικότητα ως ένα σύνολο παραγόμενο από το επιμέρους. 

Πρόθεση της μελέτης είναι να διατηρηθεί χωροθετικά η μνήμη της δημιουργικής παραγωγής εκεί από όπου την ξεκίνησε ο ιδρυτής Σταςς Παράσκος. 

Προτείνεται στο νότιο οικόπεδο να χωροθετηθούν όλες οι εκπαιδευτικές διαδικασίες και τα εργαστήρια των καλλιτεχνών και να οριστεί έτσι ένας νέος δημιουργικός πυρήνας ανάμεσα σε σπουδαστές, δασκάλους, φιλοξενούμενους καλλιτέχνες αλλά και τους ίδιους τους επισκέπτες. 

Στο βόρειο οικόπεδο προτείνεται να χωροθετηθούν όλοι οι χώροι διαμονής, σε διακριτική απόσταση από την παραγωγή του δημιουργικού έργου και να ορίσουν έναν νέο πυρήνα κατοίκησης, πιο ήσυχο και εσωστρεφή και σε άμεση σχέση με το φυσικό τοπίο που θεάται το οικόπεδο. 

Συνθετική Δομή 

Διαγράμματα 

Το νέο κτίριο συγκροτεί την ενιαία του μορφή ως μια δομική σύνθεση από το επιμέρους προς το όλο. Με αυτό τον τρόπο συνδιαλέγεται με την οργανική δομή και την κλίμακα του οικισμού αλλά και με το ίδιο το εικαστικό τείχος που έχει δημιουργηθεί ως σύνολο από αποσπασματικές επεμβάσεις. Η πρόταση λαμβάνει ως γενέτειρα την διάσταση των υπαρχόντων εργαστηρίων, ως χωρικό εμβάτη και ορίζει την ελάχιστη χωρική δομή καθαρού χώρου 6Χ6 μ. Η ελάχιστη δομή επαναλαμβάνεται στο χώρο ανάλογα με τις ανάγκες του υπαίθριου χώρου, του κτιριολογικού προγράμματος και στρέφεται αναφορικά με τις παραμέτρους των ορίων του οικοπέδου, τον σκιασμό και τις επιθυμητές ροές.

Διαγράμματα 

Η σύνθεση στο νότιο οικόπεδο αναπτύσσεται ως συνέχεια των υπαρχόντων εργαστηρίων και του εικαστικού τείχους, ενοποιείται με το πλευρικό δρόμο ήπιας κυκλοφορίας και ορίζει ένα ενιαίο επίπεδο δημόσιων κινήσεων για τον επισκέπτη ανάμεσα σε κτίσματα, φυτεύσεις και πλατώματα, αναπαράγοντας τη δομή ενός μικρού πολιτιστικού “χωριού”. Η κτηριακή μάζα στρέφεται άλλοτε προς τον δυτικό όριο του οικοπέδου δημιουργώντας ανατολικές αυλές για υπαίθρια εργασία και άλλοτε προς το ανατολικό, δημιουργώντας συνδέσεις με τον πλευρικό δρόμο και ένα πλάτωμα στη διασταύρωση των πλευρικών οδών. 

 Ογκομετρική κατανομή λειτουργιών 

Κάτοψη των χώρων εκπαίδευσης και των εργαστηρίων 

Η συνθετική διαδικασία πραγματοποιείται μέσα από το τρίπτυχο τοποθέτηση, προσαρμογή, διαφοροποίηση. 

Δημιουργείται ένα νέο πλάτωμα στη διασταύρωση των δύο οδών, ως κατώφλι ανάμεσα στην κεντρική είσοδο και την είσοδο προς τον αρχαιολογικό χώρο και ανατολικές αυλές εργασίας που αυτοσκιάζονται από τα κτίσματα και προστατεύονται από τον νοτιοδυτικό ήλιο. Οι δομές περιστρέφονται ανάλογα με τις ροές κινήσεων, δημιουργούν πλαστικότητα και προσαρμόζονται στο ακανόνιστο σχήμα του οικοπέδου. Συγκροτούν έτσι μια περίοπτη οργανική δομή που διατηρεί την ταυτότητα της τόσο από την δυτική πλευρά όσο και από την ανατολική, με πλευρικά κατακόρυφα ανοίγματα για βόρειο σταθερό φως. 

 

Εξωτερική άποψη των εργαστηρίων 

 Εξωτερική άποψη από τη σκιασμένη αυλή 

Συγκεκριμένες δομές λειτουργούν ως ενδιάμεσοι χώροι: Διαθέτουν πτυσσόμενα υαλοστάσια που όταν είναι κλειστά επιτρέπουν οπτική διαμπερότητα - ως βιτρίνες των χώρων δημιουργικής παραγωγής - και όταν είναι ανοιχτά μετασχηματίζουν το χώρο σε ένα ενιαίο επίπεδο κινήσεων δίδοντας την αίσθηση της εργασίας σε ένα εκτεταμένο ημιυπαίθριο δημόσιο χώρο. Οι ροές διαβαθμίζονται σε ελεύθερες και ελεγχόμενες. 

Εσωτερική άποψη του χώρου γλυπτικής 

Απογευματινή λήψη των εργαστηρίων 

 εγκάρσια τομή των χώρων εκπαίδευσης 

Η εμπλοκή και η αλληλοεπικάλυψη των δομών στο εσωτερικό παράγει τόσο ένα συλλογικό χώρο όσο και διαβαθμισμένες προσωπικές γωνίες εργασίας, δημιουργώντας ποιότητες για την παραγωγική διαδικασία: Οι σπουδαστές μπορούν να συμμετέχουν σε συλλογικές δημιουργικές διαδικασίες αλλά να οικειοποιηθούν και την «δική τους» γωνιά για να δημιουργήσουν προσωπικά και απομονωμένα πάντα σε αναφορά με το σύνολο. 

Εξωτερική άποψη των χώρων εκπαίδευσης 

Οι περιστροφές των δομών σε κάτοψη παράγουν σε προοπτική αντίληψη μια τεθλασμένη επικλινής κορυφογραμμή που συνδιαλέγεται με τις στέγες των κτισμάτων του οικισμού και δεν διαταράσσον την εικόνα του οικισμού στο βλέμμα του επισκέπτη. 

Αντίστοιχα στο βόρειο οικόπεδο, οι δομές τοποθετούνται ώστε να οργανώσουν ομάδες κατοίκησης που εμπλέκονται με τα υπάρχοντα κτήρια και επιτρέπουν απρόσκοπτη θέα και νότιο προσανατολισμό. Οι δομές προσαρμόζονται ανάλογα με το ακανόνιστο σχήμα του οικοπέδου, τα υπάρχοντα κτήρια, τη θέα προς το φυσικό τοπίο και τις ροές κίνησης. 

Κάτοψη των ξενώνων κατοίκησης 

Εξωτερική άποψη των ξενώνων κατοίκησης 

Δημιουργούνται κοινόχρηστοι υπαίθριοι χώροι - αυλές σε αναφορά με τα υπάρχοντα κτήρια που αντιστοιχούν στους καλλιτέχνες, στους καθηγητές και στους μαθητές. Η πρόσβαση και σε αυτή την περίπτωση διαβαθμίζεται σε ελεύθερη και ελεγχόμενη μέσα από μια δευτερεύουσα ροή – σοκάκι- που διατρέχει τα κτίσματα. 

Υλικότητα 

Προτείνεται η επιλογή φυσικών και οικολογικών υλικών σε συνέχεια με τα υλικά του τόπου. Ο ενοποιημένος ελεύθερος χώρος κατασκευάζεται από συμπιεσμένο χώμα (stabilizer) ανάλογο των αρχαιολογικών διαδρομών ώστε να συνδιαλέγεται με τον αρχαιολογικό οικισμό αλλά ταυτόχρονα να επιτρέπει σε κάθε σημείο του την ελεύθερη πρόσβαση και την υπαίθρια εργασία. To υλικό είναι φυσικό, υδατοπερατό και συνεχές και ενοποιείται χρωματικά με τους πλευρικούς δρόμους που προτείνεται να χαρακτηριστούν ως δρόμοι ήπιας κυκλοφορίας ή πεζόδρομοι με κυβόλιθο. Μια λεπτή λευκή γραμμή από σκυρόδεμα αποτυπώνει το ίχνος του οικοπέδου σαν μονοκοντιλιά και επιτρέπει τη συμπίεση του χώματος. Χρωματικά δημιουργείται μια διαβάθμιση από την δημόσια περιοχή στην περιοχή του κτηρίου και στην ουσία ο δημόσιος χώρος αποτελεί τμήμα του οικοπέδου. Η αίσθηση του ελεύθερου χώρου του οικοπέδου μεγιστοποιείται και αποδίδεται στον επισκέπτη ένας ενιαίος χώρος κινήσεων και διάδρασης. 

 Κατασκευαστική δομή 

Το φως στο εσωτερικό έχει μελετηθεί ώστε να καταγράφονται οι ποιότητες του στον εσωτερικό χώρο. Η ανάπτυξη του συγκρότηματος στον άξονα βορρά-νότου καταγράφει στο εσωτερικό την κίνηση του ηλίου και αποτυπώνει την αίσθηση του χρόνου κατά την διαμονή. Σχισμές που εισάγουν το βόρειο και το νότιο φως χρωματίζουν το εσωτερικό άλλοτε με θερμά και άλλοτε με ψυχρά χρώματα, ώστε να δημιουργήσουν μια δραματική ατμόσφαιρα που θα εμπνέει τους δημιουργούς. Προτείνεται σύμμικτη κατασκευή των κτηριακών μονάδων από τυποποιημένες μονάδες μετάλλου και πάνελ αχυροπηλού. Η κατασκευή μπορεί να αποσυναρμολογηθεί και να ανακυκλωθεί ενώ τα μεταλλικά στοιχεία να ξαναχρησιμοποιηθούν. Για τα υπάρχοντα κτίσματα προτείνεται αποκατάσταση στα υπάρχοντα φυσικά υλικά με ανάδειξη της λιθοδομής και αρμολόγημα με ενισχυτικό τσιμέντο για πρόσθετη στήριξη. 

Ενεργειακός Σχεδιασμός 

Η βιοκλιματική λειτουργία του κτηρίου πραγματοποιείται μέσα από δύο βασικές αρχές: Την υψηλή θερμομόνωση του κελύφους από τα πανέλα με αχυροπηλό και τον διαμπερή αερισμό του χώρου κατά πλάτος και κατά ύψος. Τα χαμηλά ανοίγματα στους ενδιάμεσους χώρους βρίσκονται σε εσοχή για να προστατέψουν την πρόσπτωση του ηλίου κατά το καλοκαιρινό ηλιοστάσιο ενώ από πάνω τους βρίσκονται οι πρόσθετες μονάδες ψύξης θέρμανσης. Η διαμπερότητα σε κάτοψη αλλά και σε τομή επιτρέπει τη φυσική κυκλοφορία του αέρα στο εσωτερικό που ενεργοποιείται από τα ανοίγματα οροφής στο επίπεδο του δώματος τα οποία λειτουργούν ως ηλιακές καμινάδες. 

1ο Βραβείο: Αρ. 97143

Ομάδα Μελέτης:
Σπύρος Σπύρου, Χάρης Χριστοδούλου, Αγγέλα Ζησιμοπούλου, Χάρης Σολωμού

Για περισσότερα κέντε ΚΛΙΚ εδώ

2ο Βραβείο: Αρ. 25337

Κωνσταντίνος Πυλιώτης 

Για περισσότερα κέντε ΚΛΙΚ εδώ

Έπαινος: Αρ. 62529
Μαρία Χατζησωτηρίου
Μαργαρίτα Δανού
Αγγέλα Πέτρου
Σεβίνα Φλωρίδου

Έπαινος: Αρ. 39847
Γεώργιος Ψωμάς
Γιάννος Τσιόλης
Χρυστάλλα Ψαθίτη
Μαριλένα Κασκάνη

Εύφημος Μνεία: Αρ. 75326
Αλέξανδρος Ζώμας
Μαρία Παπαβασιλείου
Fabiano Micocci

Εύφημος Μνεία: Αρ. 17101
Γιώργος Γεωργίου
Μαρία Χατζηβασίλη

Κάντε ΚΛΙΚ στις εικόνες για μεγέθυνση

ΤΟ ΞΑΦΝΙΑΣΜΑ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ

της Λέτης Αρβανίτη – Κρόκου

αρχιτέκτονος

από το αφιέρωμα στο περιοδικό "Θεσσαλονικέων Πόλις" 

με τίτλο "Κυριάκος Κρόκος Ίχνος Ανεξίτηλο" 21/6/2016

Είναι νομίζω η πρώτη φορά, από ότι θυμάμαι, που αποκαλύπτονται μικρές αλλά σημαντικές λεπτομέρειες από την ζωή και την καθημερινότητα του Αρχιτέκτονα Κυριάκου Κρόκου, με κέντρο αναφοράς την μελέτη και επίβλεψη του Βυζαντινού Μουσείου Θεσσαλονίκης. Η Λέτη Αρβανίτη - Κρόκου, σύντροφος και συνεργάτης του Κυριάκου, αποκαλύπτει μετά από πολλά χρόνια μια σπάνια, για τα ελληνικά δεδομένα, αντιμετώπιση πραγματοποίησης ενός δημόσιου έργου  από τον δημιουργό του. Πρόκειται ακριβώς για αυτό που θα έπρεπε να έχει θεσμοθετηθεί σε αυτόν τον τόπο, όπου δυστυχώς στο όνομα της διαπλοκής, απομακρύνεται ο μελετητής από το έργο του και τον υποκαθιστούν απρόσωπες τεχνικές υπηρεσίες   και οι εργολάβοι εν χορώ.

Γ.Τ.

Ο Κυριάκος Κρόκος στο εργαστήριο του σιδερά 

Δ. Χατζηορφανού με την πόρτα του Μουσείου. 

Φωτογραφία Χ. Λουιζίδης1993 

« Την Θεσσαλονίκη την ήξερα από παλιά, είχα ζήσει σ’ αυτήν πολύ νέος, το φθινόπωρο του ’60. Στη μνήμη μου η παραλία της όριο του Θερμαϊκού, που όταν η «κρουστή καταχνιά» τον τυλίγει κάνοντας ένα ουρανό και θάλασσα, με μια γραμμή θερμή να μαρτυράει το νότιο άνοιγμα του κόλπου, τότε μαύρες κουκίδες τα πλεούμενα ταξιδεύουν μυστικά το δικό τους ταξείδι. Πίσω από αυτή τη διάφανη γκρίζα απλωσιά, οι μεγάλοι παράλληλοι δρόμοι και πιο πίσω οι ανηφόρες για την πάνω πόλη με τους μαχαλάδες και τα κάστρα. Ξάφνιασμα τα Βυζαντινά μνημεία που ξεπροβάλλουν, μέσα από τις πρόχειρες πολυκατοικίες. (...) 

Εκεί έμελλε να σχεδιάσω ένα κτίριο που θα έκλεινε πίσω απ’ τους τοίχους του κομμάτια απ’ την παλιά της δόξα που είχαν μαρτυρήσει τότε στα έκπληκτα μάτια μου τα μνημεία της προβάλλοντας μέσα απ’ τις άχρωμες πολυκατοικίες. » Κ.Κρόκος, Τεύχος, αρ.2/1989 

Αυτή την έκπληξη που δημιουργεί χαρά, όταν ανάμεσα σε αδιάφορα κτίρια ξεπροβάλλει μπροστά σου ένα πολύ ξεχωριστό, αυτό το ξάφνιασμα που τόσο συγκινούσε και τον ίδιο, αυτό δημιούργησε ο Κυριάκος Κρόκος με το Βυζαντινό του Μουσείο στη Θεσσαλονίκη.

Θα περιγράψω σύντομα, τη ροή των πραγμάτων και αυτά που μένουν στη θύμηση, από την αρχή μέχρι την ολοκλήρωση του κτιρίου, μιας και βρέθηκα τόσο κοντά. 

Γνώρισα τον Κυριάκο Κρόκο το 1981 και η μελέτη του Βυζαντινού Μουσείου βρισκόταν σε ‘στάση’. Από το 1977 που είχε κερδίσει το βραβείο στον αρχιτεκτονικό διαγωνισμό, είχε ήδη προσαρμόσει τη μελέτη σε δύο διαφορετικά οικόπεδα. Σίγουρη θέση δεν είχε εντέλει βρεθεί και τίποτα δεν προμήνυε πως το Μουσείο θα χτιστεί. Ένα απογευματινό τηλεφώνημα όμως σήμανε το καινούριο ξεκίνημα και το 1985 άρχισε η τελική πια μελέτη που παραδόθηκε τον Δεκέμβριο του 1987 ενώ το κτίριο εγκαινιάστηκε το 1994. 

Μέσα σ’ αυτό το ίδιο διάστημα γεννήθηκαν και τα τρία μας παιδιά. 

Οι παλιές ιδέες έπρεπε να μετουσιωθούν σε νέες οκτώ χρόνια αργότερα και να εξελιχθούν σε επίπεδο εφαρμογής. Ο Κυριάκος ‘οραματιζόταν’ τους χώρους του Μουσείου, τον εσωτερικό του δρόμο, τα αίθρια, τα εργαστήρια , τις εκθέσεις, την αίσθηση, τις φυγές, τις λεπτομέρειες, τα σημεία, κάνοντας σκίτσα με μολύβια με μελάνια με χρώματα! Ήταν χαρακτηριστικό το μισοκλείσιμο των ματιών του όταν με τη φαντασία του έπλαθε χώρους ζωής. Δεν ήταν λίγες οι φορές που τον έβρισκε το ξημέρωμα. 

Αυτή όλη η μετουσίωση των ιδεών έπρεπε να τοποθετηθεί στο χαρτί σε γραμμικά σχέδια εφαρμογής. Πολύτιμη ήταν η συμβολή του συνεργάτη αρχιτέκτονα Γιώργου Μακρή σε αυτό. Νέοι αρχιτέκτονες έρχονταν να βοηθήσουν την όλη διαδικασία κοντά στους παλιούς και στην σπουδαία σχεδιάστρια Τασία Παπανικολάου. Στο γραφείο υπήρχε μεγάλη κινητικότητα, κλίμα ευφορίας και δημιουργικότητας. Ο Κυριάκος ήταν ο διευθυντής της ορχήστρας! Στο ίδιο διάστημα ξεκίνησε και το χτίσιμο της περίφημης μακέτας από τους Γ. Μαυρίδη και Θ. Ξάνθη, σε άλλο χώρο. Συχνές ήταν οι πολύωρες επισκέψεις του εκεί για να συμβουλεύσει, να διορθώσει και να δει την πρόοδο της μακέτας η οποία κοσμεί το χωλ εισόδου του Μουσείου. 

Τον Δεκέμβριο του 1987 παραδόθηκε η μελέτη και μέσα στο 1989 άρχισαν οι εργασίες. Η επίβλεψη της κατασκευής του Μουσείου δεν είχε ακόμη ανατεθεί στον αρχιτέκτονα από την αρμόδια αρχή και το εργοτάξιο ξεκίνησε απόντος του Κυριάκου! 

«Τα σχέδια τελείωσαν κι απ’ ότι ακούω το Μουσείο χτίζεται. Θα ήθελα να πω εδώ ότι τα σχέδια δεν είναι δυνατόν να προδιαγράψουν την πραγματικότητα μιας κατασκευής. Απλώς και μόνο είναι τα ίδια μια πραγματικότητα και αυτό που κάνουν είναι να δίνουν μια κατεύθυνση. Η ύλη μόνο με την «αρκετή» επεξεργασία της μπορεί να δώσει πρόσωπο στο έργο. Ένα πρόσωπο που μ’ αυτό θα υπάρξει μέσα στο φως που θα το κρίνει.» Κ.Κρόκος Τεύχος, αρ.2/1989 

Όταν το θέμα τακτοποιήθηκε ο Κυριάκος ταξίδεψε στη Θεσσαλονίκη να επιβλέψει τις οικοδομικές εργασίες που είχαν ήδη λίγο προχωρήσει. Έφυγε ιδιαίτερα επιφυλακτικός και γύρισε χαρούμενος και από την γνωριμία του με τον αρχιτέκτονα Γιώργο Γεωργιάδη που είχε αναλάβει την κατασκευή. Το εργοτάξιο λειτουργούσε πολύ ικανοποιητικά! Τα πράγματα πήραν το δρόμο τους! Πήγαινε στη Θεσσαλονίκη πάντα με το τραίνο όσο πιο συχνά μπορούσε, το λιγότερο δυο φορές το μήνα. Το ταξίδι ήταν ωφέλιμος χρόνος για να σχεδιάζει και να λύνει λεπτομέρειες στο μπλοκ του. Μοιραζόταν μαζί μας το κλίμα συνεννόησης και συνεργασίας που υπήρχε στο γιαπί, την καλή οργάνωση, το γραφείο των μηχανικών που μέσα ήταν και η μακέτα καλός οδηγός, το διάλειμμα για κολατσιό και άλλα πολλά. Πράγματα τόσο σπάνια για δημόσιο έργο, που σε προέτρεπαν να δίνεις τον καλύτερο εαυτό σου. 

Η θέα προς τη θάλασσα από την ταράτσα του Μουσείου, μολύβι, σινική μελάνη, χαρτί 25x24 εκ. 

Κάθε φορά που ήταν να φύγει για τη Θεσσαλονίκη, δημιουργούσε άθελά του μεγάλη ένταση στο γραφείο, μέχρι την τελευταία στιγμή έδινε οδηγίες για τις άλλες του δουλειές και μάζευε τα απαραίτητα σχέδια για την επίβλεψη, μετά τρέχαμε με αγωνία για να προλάβει το τραίνο. 

Θυμάμαι την ικανοποίησή του όταν τελειοποιήθηκε το σχήμα – χρώμα του χειροποίητου τούβλου με το οποίο θα χτίζονταν οι εξωτερικοί τοίχοι και τη στιγμή που βρέθηκε ο τρόπος τοποθέτησής του για τα στηθαία. 

Θυμάμαι τους μαστόρους του να ανηφορίζουν στη Θεσσαλονίκη για να ‘δείξουν’ στους μαστόρους του Μουσείου ειδικές τεχνικές για τα εμφανή τούβλα και τους χρωματιστούς πατητούς σοβάδες. 

Θυμάμαι που εκνευριζόταν όταν το γιαπί προχωρούσε γρήγορα, χρειαζόταν χρόνο για να συνειδητοποιεί αυτό που είχε χτιστεί ώστε να μπορεί να προχωρήσει παρακάτω. 

Θυμάμαι που του χάλαγε το κέφι γιατί μια λεπτομέρεια δεν έγινε όπως την είχε υποδείξει, ένα συνεργείο δεν ήταν καλό ή ένα υλικό δεν ήταν ικανοποιητικό. 

Θυμάμαι την ορειχάλκινη πόρτα της εισόδου έτοιμη, στημένη όρθια στο εργαστήριο του σιδερά Χατζηορφανού για να ελέγξουν ότι τα φύλλα ανοιγοκλείνουν τέλεια. 

Θυμάμαι τη χαρά του, πως φωτιζόταν το πρόσωπό του, όταν άκουγε επαινετικά λόγια για το κτίριο ιδιαίτερα από καλλιτέχνες. 

Το Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού είναι το μόνο δημόσιο κτίριο που μας άφησε ο Κυριάκος Κρόκος. Ξέρω πόσο πολύ θα ήθελε να είχε χτίσει και ένα άλλο μουσείο στην Αθήνα για το οποίο δούλεψε πολύ και άφησε τα ωραιότερα σχέδια, η επιθυμία όμως αυτή δεν ‘εκπληρώθηκε’. 

 ακουαρέλα του Κυριάκου Κρόκου  από την μελέτη του Μουσείου της Ακρόπολης

Εγώ πάντως όταν περνώ καμμιά φορά από την πίσω πλευρά του λόφου του Φιλοπάππου κοντά στην Ακρόπολη, το ‘οραματίζομαι’, μισοκλείνοντας τα μάτια το φαντάζομαι εκεί και νιώθω αυτό το γλυκό ξάφνιασμα να με περιτυλίγει. 

Λέτη Αρβανίτη Κρόκου 

Αρχιτέκτων,

Αρχεία Νεοελληνικής Αρχιτεκτονικής Μουσείου Μπενάκη 

Μάιος 2016 

ΝΕΡΟΜΥΛΟΣ ΑΓ. ΓΕΡΜΑΝΟΥ ΠΡΕΣΠΩΝ

ΒΡΑΒΕΙΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ 

ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ

ΒΡΑΒΕΙΑ EUROPA NOSTRA

αναλυτική παρουσίαση 

μίας ακόμη σημαντικής Ελληνικής διάκρισης

+ ένα video

Η Αγγέλα Γεωργαντά βραβεύεται από τον  Πρόεδρος της Europa Nostra 
τον διάσημο Placido Domingo 

Και να λοιπόν άλλη μια αύρα αισιοδοξίας, που εκπέμπει αυτή η εικόνα, όπου ο Προέδρος της Europa Nostra, Maestro Placido Domingo, ο διάσημος Ισπανός τενόρος, αγκαλιάζει με ευγένεια την Ελληνίδα αρχιτέκτονα Αγγέλα Γεωργαντά, αφού της παρέδωσε το βραβείο για το έργο της "Αποκατάστασης και Ανάδειξης του Νερόμυλου του Αγ. Γερμανού Πρεσπών" που συγκαταλέχθηκε στους 7 Grand Prix Νικητές. Η τελετή πραγματοποιήθηκε στις 24 Μαϊου 2016, στο περίφημο Zarzuela Theatre στην Μαδρίτη. 

Γνωρίζω ότι εδώ και καιρό ότι η Αγγέλα  Γεωργαντά και ο σύντροφός της Νίκος Γιαννάκης, γιός του αγαπητού συναδέλφου Βασίλη Γιαννάκη, με τον οποίο είχαμε συνεργαστεί στο παρελθόν με αντικείμενο τις περιβαλλοντικές μελέτες, εγκατέλειψαν την Αθήνα και έχουν εγκατασταθεί στις Πρέσπες σε ένα φιλόξενο σπίτι με αγαπημένες γάτες και δύο άλογα. Σε ένα τόπο που έχω επισκεφτεί και έχω καταγράψει σπάνιες εικόνες μιας ανώνυμης αρχιτεκτονικής. 

Πρέσπες, 26 03 2005 

Γνωρίζω επίσης ότι ασχολούνται με την αρχιτεκτονική παλαιών και νέων κτισμάτων, τις αποκαταστάσεις και με θέματα περιβάλλοντος, ενταγμένοι σε ομάδες που δραστηριοποιούνται δυναμικά και αποτελεσματικά, ακόμη και στα Βαλκάνια. Είχα λοιπόν εδώ και καιρό μια θετική αίσθηση για τις επιλογές των νέων αυτών ανθρώπων, ομολογώ όμως ότι με ξάφνιασε η συγκεκριμένη διάκριση. 

Η Αγγέλα Γεωργαντά στο βήμα

Ζήτησα λοιπόν από την Αγγέλα, μετά την μεγάλη αυτή βράβευση και την ένταση των πολλαπλών δημοσιεύσεων, να προετοιμάσει μια αναλυτική παρουσίαση αυτής της αποκατάστασης, όπου σε ένα απλό κτίσμα κρύβονται σημαντικά μυστικά που αναβίωσαν με την συμμετοχή και βοήθεια ανθρώπων της περιοχής, νεότερων και παλαιότερων και όλα αυτά τα παραθέτω στην συνέχεια. 

ΝΕΡΟΜΥΛΟΣ ΑΓ. ΓΕΡΜΑΝΟΥ ΠΡΕΣΠΩΝ

κείμενο και φωτογραφίες 

Αγγέλα Γεωργαντά, αρχιτέκτων 

Το έργο της "Αποκατάστασης και Ανάδειξης του Νερόμυλου του Αγ. Γερμανού Πρεσπών" κέρδισε Βραβείο της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την Πολιτιστική Κληρονομιά για το 2016 / Βραβεία Europa Nostra - τη μεγαλύτερη Ευρωπαϊκή βράβευση στο χώρο της πολιτιστικής κληρονομιάς. Οι 28 βραβευθέντες από 16 χώρες επιλέχθηκαν για το υποδειγματικό τους έργο στους τομείς της αποκατάστασης, έρευνας, μακροχρόνιας προσφοράς στον πολιτισμό καθώς και της εκπαίδευσης, κατάρτισης και ευαισθητοποίησης. Επιπλέον, το έργο συγκαταλέχθηκε στους 7 Grand Prix Νικητές, με χρηματική επιβράβευση 10.000€. 

Φάση κατασκευής-1 

Ο νερόμυλος του Αγ. Γερμανού βρίσκεται στην ορεινή περιοχή του Εθνικού Πάρκου Πρεσπών, σε υψόμετρο 1.100 m και σε απόσταση περίπου 400 m βόρεια του ομώνυμου οικισμού. Υδροδοτείται από τον ποταμό του Αγ. Γερμανού, που αποτελεί ένα φυσικό προστατευόμενο οικοσύστημα, που εξασφαλίζει άφθονο νερό στο μύλο καθ' όλη τη διάρκεια του χρόνου. 

Γενική διάταξη του νερόμυλου σε κάτοψη με τις τρείς χρήσεις

Ο νερόμυλος αποτελεί συγκρότημα τριών χρήσεων και διαθέτει τρεις ανεξάρτητους μηχανισμούς. Το μηχανισμό του αλευρόμυλου για το άλεσμα των σιτηρών, το μηχανισμό της νεροτριβής για το πλύσιμο των υφασμάτων, χαλιών κλπ. και το μηχανισμό του μαντανιού για την τελική επεξεργασία των αργαλίσιων υφασμάτων, των μάλλινων υφαντών. 

Κατασκευάστηκε το 1930, ημερομηνία χαραγμένη στο "κλειδί" του υπέρθυρου της κεντρικής εισόδου και κάλυπτε πρώτιστα τις ανάγκες των περίπου 2.500 κατοίκων του οικισμού (1940), κεφαλοχωρίου τότε της περιοχής. Σήμερα ο οικισμός αριθμεί μόνο 180 κατοίκους. 

Άποψη Νερόμυλου

Στην τριεθνή Πρέσπα, πριν το 1912, λειτουργούσαν 92 νερόμυλοι με 126 μηχανισμούς. Απ' αυτούς τους μύλους 20 βρισκόντουσαν στο ελληνικό τμήμα. Μετά το 1949, το τέλος του εμφυλίου πολέμου, ο μύλος βρίσκεται χωρίς ιδιοκτήτη, σταματά να λειτουργεί και περιστασιακά χρησιμοποιείται ως αποθηκευτικός χώρος, κυρίως ζωοτροφών από τους κτηνοτρόφους της περιοχής. Οι μηχανισμοί του, ξύλινοι στο μεγαλύτερο τμήμα τους, σταδιακά καταστρέφονται και τα μεταλλικά τους τμήματα χρησιμοποιούνται για άλλες χρήσεις. Η ιδιοκτησία του μύλου μεταφέρεται στο Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων. 

Άποψη Νερόμυλου

Η αποκατάσταση και ανάδειξη του παραδοσιακού νερόμυλου είχε ως στόχο τη διατήρηση της πολιτιστικής και ιστορικής κληρονομιάς της περιοχής και παράλληλα, την προβολή του μοναδικού οικολογικού περιβάλλοντος του Εθνικού Πάρκου Πρεσπών. Το έργο αποσκοπούσε αφενός στην πλήρη επαναλειτουργία και των τριών μηχανισμών του και αφετέρου στη δημιουργία ενός επισκέψιμου χώρου, όπου οι επισκέπτες δέχονται γενικές πληροφορίες για τη λειτουργία των μύλων, την ιστορία και τη χρήση του συγκεκριμένου, για το πώς ο μύλος αυτός συνδέεται με το ιδιαίτερο φυσικό οικοσύστημα του υδροδότη ποταμού του Αγ. Γερμανού και μπορούν να περιηγηθούν και να παρατηρήσουν το "σύστημα" του νερού που δίνει ζωή στο μύλο. 

Υλοποίηση έργου 

Το 2012, εκπονήθηκε η Μελέτη Αποκατάστασης και Ανάδειξης του Νερόμυλου του Αγ. Γερμανού, το κόστος εκπόνησης της οποίας ανέλαβε η Εταιρεία Προστασίας Πρεσπών, με την άδεια του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων. 

Πρόταση, όψεις 

Την υλοποίηση του έργου επέλεξαν να συγχρηματοδοτήσουν το Ίδρυμα Α.Γ. Λεβέντης και το Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος. Οι εργασίες ξεκινάνε τον Αύγουστο 2013 και ολοκληρώνονται τον Αύγουστο 2015. Η μελέτη και η κατασκευή του έργου κόστισε συνολικά 112.500 €. Την εκτέλεση και την οικονομική διαχείριση του έργου είχε η Εταιρεία Προστασίας Πρεσπών. Τη μελέτη, την οργάνωση και την επίβλεψη των εργασιών εκτέλεσαν οι αρχιτέκτονες μηχανικοί Αγγελική Γεωργαντά και Αχιλλέας Στόιος. 

Πρόταση, τομές 

Ο προϋπολογισμός του έργου ήταν χαμηλός, γεγονός που πίεσε προς την κατεύθυνση όσο το δυνατόν οικονομικότερων λύσεων. Παρ' όλα αυτά, στο τέλος του έργου επιτεύχθηκε επιπρόσθετα η κατασκευή ενός παραδοσιακού "γερανού" για το σήκωμα της επάνω μυλόπετρας, για την οποία αρχικά προβλεπόταν μια παραδοσιακή αλλά δύσκολη τεχνική με ξύλινες σφήνες, και τριών βάσεων για το στράγγισμα των πλυμένων υφασμάτων - στοιχεία που κρίθηκαν απαραίτητα για την ευκολότερη λειτουργία του μύλου. 

Σχεδιασμός αποκατάστασης 

Πρόταση, τομές 

σκίτσο ξυλοκατασκευής αλευρόμυλου τελικό

Στο σχεδιασμό του έργου βασικός κανόνας ήταν η αποκατάσταση του κτιρίου και των μηχανισμών του με τη χρήση και εφαρμογή φυσικών υλικών και παραδοσιακών τεχνικών, ώστε να μην υπάρξει μορφολογική αλλοίωση στα χαρακτηριστικά του και να αποκατασταθούν οι μεταγενέστερες επεμβάσεις στο κτίσμα. Αρχή του σχεδιασμού ήταν οι επεμβάσεις να είναι όσο το δυνατόν πιο διακριτικές, σαν κάποιος απλά να το "ξεσκόνισε", σαν όλα να ήταν πάντα εκεί. 

σκίτσο μαντανιού

Μόνο οι εργασίες ανάδειξης του έργου απαιτούσαν νέες παρεμβάσεις, ξένες σε σχέση την αρχική μορφή του μύλου. Στα στοιχεία πληροφόρησης (πινακίδες ενημέρωσης, επιγραφές κλπ.) χρησιμοποιήθηκαν σύγχρονα υλικά, ώστε η παρουσία τους να είναι σαφής και διακριτή. 

 

το σύστημα υδροδότησης 

Για το σχεδιασμό των νέων οικοδομικών στοιχείων, που κυρίως αφορούσαν την πρόσβαση στο μύλο (καλντερίμι) και την πρόσβαση στο σύστημα υδροδότησης (κλίμακα) αποφασίστηκε ο σχεδιασμός λιτών και καθαρών μορφών με τη χρήση μόνο φυσικών υλικών - υλικών που ήδη υπήρχαν στο μύλο: πέτρα, σίδερο και ξύλο, χωρίς επενδύσεις και χρωματισμούς και όσο αυτό ήταν δυνατό υλικών ήδη χρησιμοποιημένων, με κοντινό βαθμό γήρανσης. 

Ο μύλος επιλέχθηκε να παραμείνει χωρίς ηλεκτροδότηση. Η εγκατάσταση "φωτοσωλήνων" στη στέγη του μύλου, που οδηγούν το ηλιακό φως στον εσωτερικό χώρο, βελτίωσε ικανοποιητικά τη στάθμη φωτός. 

Δυσκολίες 

σκίτσο νεροτριβής - τελικό 

Ο σχεδιασμός των μηχανισμών του μύλου δημιούργησε το βασικότερο προβληματισμό σχεδιασμού, καθώς έχει εκλείψει παρόμοια εμπειρία και απαιτήθηκε συστηματική έρευνα, αποτύπωση και προσαρμογή των χαρακτηριστικών άλλων διασωθέντων μηχανισμών στα δεδομένα του νερόμυλου του Αγ. Γερμανού. 

σκίτσο μηχανισμού αλευρόμυλου τελικό

Η επόμενη σημαντική δυσκολία που αντιμετωπίστηκε ήταν η επίτευξη της σωστής λειτουργίας του αλευρόμυλου. Καθώς ο προϋπολογισμός του έργου ήταν περιορισμένος αποφασίστηκε η χρήση παλιών μυλόπετρων. Η διαδικασία ανεύρεσής τους υπήρξε ιδιαίτερα δύσκολη και χρονοβόρα. Συμφωνήθηκε να μην χρησιμοποιηθούν μυλόπετρες από μύλο που δυνητικά θα μπορούσε να αποκατασταθεί, καθώς αυτό ουσιαστικά θα του ακυρώνεται τη δυνατότητα αυτή. 

Φάση κατασκευής 

Έτσι ξεκίνησε μια διαδικασία ανεύρεσης μυλόπετρων από μύλους που βρίσκονταν σε κακή κατάσταση και δεν είχαν περιθώριο αποκατάστασης, μύλοι που όμως παρουσίαζαν μικρή πιθανότητα να διασώζουν μυλόπετρες καλής ποιότητας. Η έρευνα αυτή διήρκησε περίπου ένα χρόνο ώσπου τελικά, μια τοπική οικογένεια δώρισε τις μυλόπετρες από τον οικογενειακό τους μύλο που πλέον κατέρρεε. Στη φάση αυτή έγινε συνειδητό το μέγεθος της απώλειας αυτής της ιστορικής μας κληρονομιάς, καθώς ψάχτηκαν τα ερείπια 30 μύλων και πλέον, στην ευρύτερη του Εθνικού Πάρκου Πρεσπών περιοχή. Ερείπια μύλων και παλιών μηχανισμών χάνονταν μέσα στην πυκνή βλάστηση και είναι σχεδόν αδύνατο να φανταστεί κανείς όλα αυτά τα κτίσματα ενεργά, με ανθρώπους και ζώα, μια χαμένη ιστορία ξεχασμένη για πάντα από την οποία έμενε μόνο μια τελευταία εικόνα ανάμεσα στις φυλλωσιές. 

Τεχνικές & Υλικά 

Εσωτερικό-1 αλευρόμυλος 

Εκτός από το τσιμέντο που χρησιμοποιήθηκε ως συνδετικό κονίαμα στις λιθοδομές, χωρίς να είναι ορατό, στις θέσεις που χρειαζόντουσαν στατική ενίσχυση, χρησιμοποιήθηκαν φυσικά τοπικά υλικά: άμμος ποταμίσια, χώμα με πηλό της περιοχής, ξυλεία δασική τοπική για τη στέγη, υλικά που είχαν χρησιμοποιήσει και οι αρχικοί τεχνίτες του μύλου. Εφαρμόστηκαν ίδιοι τύποι αρμολογημάτων με τους παλιούς, υδραυλικά ασβεστοκονιάματα και χωμάτινα. Οι νέες λιθοδομές ακολούθησαν την ίδια τεχνική κτισίματος, με χρήση τοπικής πέτρα γρανίτη, που μας πρόσφεραν κάτοικοί του χωριού. 

Εσωτερικό-3 νεροτριβή 

Στους μηχανισμούς επιλέχθηκε, για τα τμήματα που διαβρέχονται ξυλεία ρόμπολου (πχ. νεροτριβή και μαντάνι), για τα τμήματα που απαιτούσαν αυξημένες μηχανικές αντοχές καστανιά (πχ. γερανός μυλόπετρας) και για τα υπόλοιπα έλατο, υλικά που παραδοσιακά χρησιμοποιούσαν στις ξυλοκατασκευές των νερόμυλων. 

Στην αποκατάσταση του εσωτερικού δαπέδου εφαρμόστηκε κεραμικό σταθεροποιημένο δάπεδο, ένα απόλυτα οικολογικό και βιοκλιματικό υλικό, με δυνατότητα να απορροφά τα νερά χωρίς να λασπώνει, έχοντας την όψη χώματος όπως ήταν αρχικά. Μόνο γύρω από τη νεροτριβή κατασκευάστηκε λιθόστρωτο. 

Στην επικάλυψη της στέγης, ως καλυπτήρες χρησιμοποιήθηκαν τα παλιά, μετά από διαλογή, χειροποίητα κεραμίδια του μύλου και μόνο οι στρωτήρες ήταν νέοι βυζαντινού τύπου. 

Τα σιδερένια κιγκλιδώματα της σκάλας και του μονοπατιού περιήγησης στο σύστημα υδροδότησης κατασκευάστηκαν χειροποίητα με παραδοσιακό τρόπο σε καμίνι. Όλες οι νέες μεταλλικές κατασκευές αφέθηκαν να οξειδωθούν φυσικά και στη συνέχεια επαλείφθηκαν με κεραλοιφή ώστε να σταματήσει η περαιτέρω διάβρωσή τους. 

Στα πατήματα της εξωτερικής σκάλας χρησιμοποιήθηκαν παλιά ξύλα σιδηροτροχιών, που παρέμειναν ανεπεξέργαστα. 

Οι οικοδομικές εργασίες πραγματοποιήθηκαν από τοπικούς τεχνίτες με εμπειρία σε παραδοσιακές τεχνικές, κυρίως πετράδες, που ασχολούνται συστηματικά και γνωρίζουν τα παλιά παραδοσιακά κτίσματα της περιοχής των Πρεσπών. 

Παραγωγή αλευριού 

Εσωτερικά, αλευρόμυλος

Η παραγωγή λεπτού βρώσιμου αλευριού με μυλόπετρες απαιτεί πολύ εξειδικευμένη τεχνική. Οι παλιές χειροποίητες μυλόπετρες δεν έχουν ομοιόμορφα κατανεμημένο βάρος και είναι πολύ δύσκολο να τις "ζυγίσεις" κατά την περιστροφή τους. Η επιφάνεια τριβής τους απαιτεί ειδικό πελέκημα. Μικρές διαφοροποιήσεις στη ταχύτητα του νερού, τη θέση και την γωνία που θα κτυπήσει τη φτερωτή, η ταχύτητα και ποσότητα του καρπού που πέφτει, παίζουν σημαντικό ρόλο στην ποιότητα του παραγόμενου αλευριού. Όλη αυτή την τεχνογνωσία διέθετε μόνο ο παλιός μυλωνάς μπάρμπα Νάσος Μίνος, από τη Φιλιππιάδα. Οργανώθηκαν τρία εργαστήρια, που εκτός των τεχνικών συμμετείχαν και νέοι της περιοχής, ώστε μέσα από τη διαδικασία επίλυσης της λειτουργίας του αλευρόμυλου να μεταδοθεί και η γνώση σε αυτούς που μελλοντικά θα το λειτουργήσουν. 

Φάση κατασκευής-3 κυρ Νάσος_ 

Ο μπάρμπα Νάσος κατάφερε όχι μόνο να λειτουργήσει το μύλο αλλά, μέσα από δικής του έμπνευσης μικρές μετατροπές και προσαρμογές, να φτιάξει ένα σύστημα που θα μπορούν εύκολα να δουλέψουν λιγότερο έμπειροι μυλωνάδες. 

Αποτελέσματα 

Η υλοποίηση της μελέτης του νερόμυλου κάλυψε τους προβλεπόμενους στόχους του έργου και στα τρία επίπεδα: αποκατάστασης, λειτουργίας και ανάδειξης, δημιουργώντας ένα "ζωντανό" μνημείο της προβιομηχανικής ιστορίας της περιοχής. Σημαντική και ενθαρρυντική υπήρξε η αποδοχή από την τοπική κοινωνία και η επιθυμία συμμετοχής στην κατασκευή και λειτουργία του. Η επαναλειτουργία του μύλου έχει συμβάλει στην ανάδειξη παραδοσιακών ασχολιών και πρακτικών με την ενασχόληση νέων ανθρώπων με παραδοσιακές τεχνικές, έχει επαναφέρει την παραδοσιακή παραγωγή αλεύρων και σταδιακά προωθεί την καλλιέργεια βιολογικών σιτηρών. Τρεις νέοι που κατοικούν στην περιοχή είναι οι σημερινοί μυλωνάδες. Επιπλέον, η αποκατάσταση και λειτουργία του νερόμυλου αποτελεί σημαντικό πόλο έλξης των επισκεπτών που θέλουν να γνωρίσουν καλύτερα αυτή τη σημαντική πτυχή της πολιτισμικής κληρονομιάς της Πρέσπας.

Εσωτερικό, το μαντάνι 

Επίσης, στο πλαίσιο του Διασυνοριακού Πάρκου μεταξύ Ελλάδας, Αλβανίας και ΠΓΔΜ, ο νερόμυλος του Αγ. Γερμανού μπορεί να αποτελέσει μέρος ενός δικτύου με σκοπό την ανάδειξη των κοινών πολιτιστικών αξιών των υγροτόπων. 

Ο νερόμυλος του Αγ. Γερμανού, με χρήση στενά δεμένη με την καθημερινή ζωή των χωριών, εκφράζει την ιστορική μνήμη μιας κοινωνίας που μετά τον εμφύλιο διασπάστηκε και η επαναλειτουργία του δηλώνει ότι οι κοινωνίες, όσο και αν κάποτε αποδιοργανώνονται, πάντα θα αναβιώνουν. 

Αγγέλα Γεωργαντά, αρχιτέκτων μηχανικός / Ιούνιος 2016.

Κάντε ΚΛΙΚ στις εικόνες για μεγέθυνση

Δείτε στην συνέχεια το σχετικό βίντεο για το σημαντικό αυτό προβιομηχανικό μνημείο τον Νερόμυλο Αγίου Γερμανού, μια παραγωγή της Εταιρείας Προστασίας Πρεσπών: