ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΛΟΝΔΙΝΟ Νο 33

FRANCIS BACON: “HUMAN PRESENCE”

ΣΤΗ NATIONAL PORTRAIT GALLERY

Μια ελεγεία στην προσωπογραφία

Δεν ξέρω γιατί τελικά με συγκινούν ιδιίτερα οι δύο μεγάλοι εικαστικοί o Lucian Freud και ο Francis Bacon, αν και ανήκω στην γενιά που έχει γαλουχηθεί με έντονες εμπειρίες από την δεκαετία του ΄70, ιδιαίτερα από την σύγχρονη ελληνική τέχνη. Και το πρώτο σοκ το ένοιωσα το 2012, όταν είδα στο Λονδίνο την τελευταία αναδρομική έκθεση του εβραϊκής καταγωγής χαρισματικού καλλιτέχνη Lucian Freud στην National Portrait Gallery, λίγο μετά τον θάνατό του, όπου τα μοναδικά δραματικά του πορτραίτα, που με κάρφωναν με το βλέμμα τους, μου προκάλεσαν έντονη συγκίνηση, αναγκάζοντάς με, μετά από κάθε αίθουσα να χρειάζομαι αρκετό χρόνο για να αποσυμπιεστώ πριν περάσω στην επόμενη.

Lucian Freud, Girl with a white dog 1950-51, Oil paint on canvas

Δέκα χρόνια μετά, το 2022 στην Royal Academy είδα την μεγάλη επίσης αναδρομική έκθεση του Francis Bacon με τίτλο Man and Beast (Άνθρωπος και Τέρας). Μία συγκλονιστική έκθεση, με έργα από την 50χρονη διαδρομή του, επικεντρωμένη στην γοητεία του καλλιτέχνη για τα ζώα και το ανθρώπινο σώμα, που οι παραμορφωτικές τους απεικονίσεις μετά βίας είναι αναγνωρίσιμες είτε ως άνθρωποι είτε ως θηρία.

Το 2018, μεσολάβησε μια ακόμη έκθεση με τίτλο All Too Human, που είδα στην Tate Britain, με επιλεγμένα έργα των δύο αυτών εικαστικών.

Αυτή την φορά στην National Portrait Gallery, μία νέα συναρπαστική έκθεση με τίτλο "Francis Bacon: Human Presence", που θα διαρκέσει έως τις 19 Ιανουαρίου 2025, επικεντρώνεται στην παρουσίαση πορτρέτων και διαλογισμών του Βρετανο-Ιρλανδού ζωγράφου για την προσωπογραφία, με πάνω από 55 έργα του, από τη δεκαετία του 1940 και μετά, με επιρροές από πορτρέτα παλαιότερων καλλιτεχνών όπως ο Ρέμπραντ, ο Βελάσκεθ και ο Βαν Γκογκ.

Ένας ανοιχτά ομοφυλόφιλος άνδρας γεννημένος στο Δουβλίνο (1909-92), που μεγάλωσε με την ενθάρρυνση της γιαγιάς του, σε μια εποχή που η ομοφυλοφιλία ήταν ποινικό αδίκημα, εκδιώχθηκε από το συντηρητικό οικογενειακό του σπίτι από τον πατέρα του στα 16 του. Ο πατέρας του, σκληροτράχηλος στρατιωτικός, μέχρι τότε τον τιμωρούσε βάζοντας τους εργάτες στον σταύλο τους να τον μαστιγώνουν. Μετά από αυτό, ταξίδεψε στο Βερολίνο και το Παρίσι πριν εγκατασταθεί στο Λονδίνο την δεκαετία του ΄40, όπου συναντήθηκε με τον Lucian Freud και βρέθηκαν μαζί για ένα μεγάλο διάστημα.

Στην νέα αυτή έκθεση και μέσα σε θεματικές ενότητες: Το Αναδυόμενο Πορτραίτο (The Portrait Emerges), Πέρα από ό,τι φαίνεται (Beyond Appearance), Ζωγραφική από τους Δασκάλους (Painting from the Masters), Αυτοπροσωπογραφίες και Φίλοι και Εραστές (Friends and Lovers), ο Bacon εμβαθύνει σε διαφορετικές πτυχές της προσωπογραφίας, από την αφηρημένη επεξεργασία της εμφάνισης έως την επανερμηνεία των κλασικών αριστουργημάτων.

Σχεδίαζε τα πορτραίτα του κυρίως από φωτογραφίες γιατί όπως ο ίδιος δηλώνει ότι δεν μπορεί να παραποιήσει την προσωπογραφία των προσώπων που βρίσκονται στο ατελιέ του μπροστά του, κάτι που τον δυσκόλευε συναισθηματικά.

Παραθέτω στην συνέχεια επιλεγμένα έργα που κατέγραψα που κατανέμονται σε διαφορετικές ενότητες από αυτές της έκθεσης. Έργα, που αφορούν στις αυτοπροσωπογραφίες του, τις επιρροές του από κλασικά έργα, και τα πορτραίτα στενών φίλων και εραστών, συμπεριλαμβανομένων των Lucian Freud, Henrietta Moraes και George Dye και άλλων. Έργα που αποτυπώνουν μια οδύνη και προκαλούν μια απαράμιλλη ευαισθησία που συγκινεί.

Αυτοπροσωπογραφίες 

(κατά χρονολογική σειρά)

self-portrait, 1973

Self-portrait, 1973

Two studies for Self-portrait, 1977

Study for self-portrait, 1983

Study for self-portrait, 1983

Self-portrait, 1987,

Ζωγραφική από τους Δασκάλους,

• Eπιρροές με το έργο Pope Innocent X του του Diego Velazquez.

Head VI,1949, με επιρροές με το έργο Pope Innocent X του του Diego Velazquez (1650)

Study for a Pope I, 1961, με επιρροές με το έργο Pope Innocent X του του Diego Velazquez

Study for Portrait,1963

• Eπιρροές από τον Βαν Γκογκ.

Study for portrait of Van Gogh IV, 1957

Homage to Van Gogh, 1960

Φίλoι και εραστές

• George Dyer

Portrait of George Dyer Riding a Bicycle, 1966

Portrait of a Man walking down Steps, 1972, στην μνήμη του George Dyer

Triptych May- June 1973, στην μνήμη του George Dyer

• John Edwards

Portrait of John Edwards, 1988

Study of Portrait of John Edwards, 1989

• Peter Lacy (1916-62)

Seated Figure, 1961

Head III, 1961

Portrait, 1962

• Lucian Freud

Portrait of Lucian Freud, 1951

Study for Portrait of Lucian Freud, 1964,

 DETAIL 

Three Studies for Portrait of Lucian Freud, 1964

Double Portrait of Lucian Freud and Frank Auerbach, 1964

Κλείνω με το ακόλουθο μη ολοκληρωμένο του έργο, την αυτιπροσωπογραφια του,  που βρέθηκε στο ατελιέ του, μετά τον θάνατό του.

Self-portrait 1991-92

Mε εικόνες από την έκθεση.

Και επιλεγμένες φωτογραφίες του καλλιτέχνη από επωνύμους φωτογράφους.

Francis Bacon από τον Αμερικάνο φωτογράφο Irving Bacon

Francis Bacon στο ατελιέ του από τον Βρετανό φωτογράφο Cecil Beaton.

Francis Bacon από τον Άγγλο φωτογράφο Bill Brandt, 1963

 Κάντε ΚΛΙΚ στις εικόνες για μεγέθυνση και καλύτερη ανάλυση 

 

ΣΧΟΛΙΑΖΟΝΤΑΣ ΔΥΟ ΕΚΘΕΣΕΙΣ

ΣΥΓΧΡΟΝΗΣ ΤΕΧΝΗΣ ΚΑΙ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗΣ

Μία ακόμη έκθεση σύγχρονης τέχνης σε κενό και εγκαταλελειμμένο κτίριο στην Αθήνα και συγκεκριμένα στο υπό ανάπλαση μέγαρο Σλήμαν-Μελα, που επιμελήθηκε ο Κώστας Πράπογλου, καθώς  και μία έκθεση αρχιτεκτονικού έργου του γραφείου Pieris.Architects στο εμβληματικό κτίριο του Ωδείου Αθηνών, η πρώτη μετά από πολλά χρόνια, επισκέφτηκα πρόσφατα και θάθελα να μοιραστώ τις εντυπώσεις μου τις σκέψεις και τους προβληματισμούς μου.

1.

ΣΧΟΛΙΑ ΕΠΙΛΟΓΕΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ

“WANDERLUST/ALL PASSPORTS”

ΣΤΟ ΜΕΓΑΡΟ ΣΛΗΜΑΝ-ΜΕΛΑ

Επιμένοντας στην μη υποβάθμιση των έργων τέχνης

Έχω ήδη διατυπώσει τις επιφυλάξεις μου και τους προβληματισμούς μου για τις μεγάλες εκθέσεις που πραγματοποιούνται τα τελευταία χρόνια σε εγκαταλελειμμένα κτίρια, όπως στο Ψυχιατρικό Νοσοκομείο στο Δαφνί, στο Δρομοκαΐτειο, στο εργοστάσιο Πεταλούδας, στο παλιό εργοστάσιο της ΔΕΗ στο Φάληρο, στον Ελαιώνα, με χαμηλούς προϋπολογισμούς, ελάχιστη υποστήριξη από την πολιτεία και απουσία σημαντικών χορηγών. Αυτοσχέδιες εκθέσεις που στηρίζονται στην δίψα των καλλιτεχνών που δικαίως επιζητούν τρόπους να παρουσιάσουν την δουλειά τους, μια και οι δυνατότητες είναι περιορισμένες. Αποτέλεσμα να απουσιάζει η όποια αρχιτεκτονική- μουσειολογική προσέγγιση, για την καλύτερη δυνατή ανάδειξη των έργων και να διαπιστώνεται μια σχετική προχειρότητα στους χώρους.

Αυτή την φορά πρόκειται για την έκθεση με τον παράδοξο τίτλο “WANDERLUST (φιλαποδημία) /ALL PASSPORTS” που επιμελήθηκε ο Κώστας Πράπογλου σε ένα ένα κτίριο με αξιόλογες ζωγραφιστές οροφές και φρέσκα στους περιμετρικούς τοίχους, μαρμάρινα τζάκια και περίτεχνα πατώματα σε πλήρη εγκατάλειψη και φθορά στα πρόθυρα μιας νέας ανάπλασης και αποκατάστασης.

Ο Όμιλος Mitsis αναλαμβάνει την ανάδειξη του διατηρητέου νεοκλασικού Μεγάρου Σλήμαν – Μελά στο κέντρο της Αθήνας, ένα κτίριο που το 1880 ο Ερρίκος Σλήμαν ανέθεσε στον Ερνέστο Τσίλερ. Στόχος του Ομίλου είναι να στεγάσει ξενοδοχειακή μονάδα, το ιστορικό εστιατόριο Ιντεάλ και τον ομότιτλο κινηματογράφο, μία επένδυση 36 εκατομμυρίων ευρώ.

Η είσοδος του Μεγάρου

Φτάσαμε βράδυ, και μέσα από την είσοδο όπου απουσίαζε η όποια σήμανση, περάσαμε σε ένα υποφωτισμένο κτίριο το οποίο διέτρεχε μια σπιράλ πλαστική σωλήνα με καλώδιο ρεύματος, που τροφοδοτούσε όλους τους χώρους με κλασσικές χαμηλού βολτάζ λάμπες πυράκτωσης. Μια εικόνα μιζέρια! Ο ανελκυστήρες δεν λειτουργούσε και για άλλη μια φορά τα έργα είχαν απλά τοποθετηθεί στους χώρους των δωματίων, στον πρώτο και δεύτερο όροφο, χωρίς την παραμικρή επέμβαση ανάδειξής τους και τους κατάλληλους φωτισμούς εκτός από κάποια πρόσθετα πορτατίφ. Έστω κάποια βάση, πιθανόν κάποιο ουδέτερο φόντο που να διαφοροποιούσε κάπως το εκάστοτε περιβάλλον, με αποτέλεσμα κάποια έργα να «χάνονται», να υποβαθμίζονται και να είναι δυσανάγνωστα.

Αναρωτήθηκα. Καλά, το Υπουργείο και οι χορηγοί δεν μπόρεσαν να καλύψουν το κόστος μιας αξιοπρεπούς ανάδειξης των έργων, αλλά οι επενδυτές των 36 εκατομμυρίων που παραχώρησαν το κτίριο δεν θα μπορούσαν να συμβάλλουν οικονομικά για μια αξιοπρεπή παρουσία των έργων αυτής της έκθεσης; Άραγε τους ζητήθηκε; Και δεν εννοώ να γίνουν σοβαρές οικοδομικές επεμβάσεις στο κτίριο, αλλά έχοντας την εμπειρία της εμβληματικής έκθεσης της Βάνας Ξένου το 2004 με τίτλο «Έλευσις -Πέρασμα» που συμμετείχα στην όλη επιμέλεια, κάποιοι θα θυμούνται με ποιούς τρόπους αναδείχθηκαν τότε τα έργα στο εγκαταλελειμμένο εργοστάσιο «Κρόνος» σεβόμενοι τους επισκέπτες και τα έργα.

Παραθέτω στην συνέχεια ενδεικτικά και για την ενημέρωση των αναγνωστών, κάποια από τα έργα που κατέγραψα, δίνοντας μεγαλύτερη έμφαση στο έργο του Γιώργου Κοντονικολάου, που κατάφερε με την επιλογή του να ξεφύγει, από το δυσμενές περιβάλλον.

Νίκος Τρανός, Χειμερία Νάρκη, 2024

Ένα «παραμύθι», στον ημιυπόγειο μελαγχολικό χώρο του μεγάρου με αφετηρία τον εγκλωβισμό μιας μικρής αρκούδας - ενός προστατευόμενου είδους- στην Εγνατία οδό στην Βόρεια Ελλάδα.

Μαριάννα Στραπατσάκη, Μνημείο Ψιθύρων, (2024),

Μία σύνθεση με αποσυναρμολογημένα καθίσματα του κινηματογράφου Ιντεάλ, ως ένα τοτέμ ενταγμένο στο κτίριο το οποίο και ανήκε.

Κλαίρη Τσαλουχίδου-Χατζημηνά, Check In, 2004

Σωρός από βαλίτσες ως σύμβολα ταξιδιών που έχουν χαραχτεί στην μνήμη.

Suzan Daboll, A Journey to Presence, 2024,

Εγκατάσταση σε πέντε δωμάτια με ευρεθέντα αντικείμενα

Γιώργος Κοντονικολάου, Πέρασμα, 2024

Ένα επιμελώς κατασκευασμένο περιβάλλον, όπου το δάπεδο καλύπτεται εξ ολοκλήρου με μία περίτεχνη σύνθεση μαρμάρινων θραυσμάτων, με κενά που γεμίζουν με χώμα και φέρουν ίχνη από εγχάρακτες ετερόκλητες ευαίσθητες γλυπτικές χειρονομίες του καλλιτέχνη.

Γνωρίζοντας τον καλλιτέχνη και την διαδρομή του από την εποχή που δούλευε με όλη την οικογένεια του, εξαιρετικοί μαρμαράδες από την Τήνο, από τους επιλεγμένους συνεργάτες του γραφείου μας, θα παραθέσω ένα κριτικό σημείωμα που δημοσίευσε στο F/B η Marelle Danslacour, που μεταξύ άλλων αναφέρει:

Πέρασμα / Passage

Mια αίσθηση μετάβασης σ έναν κόσμο που θέλει να μας αποκαλυφθεί.

Ένα δωμάτιο-ανασκαφή είναι το έργο με το αριθμό 31, στο δεύτερο όροφο του Μεγάρου Σλήμαν-Μελά. Ο δημιουργός του, Γιώργος Κοντονικολάου ενθαρρύνει τους επισκέπτες να το πατήσουν και να το εξετάσουν από κοντά.

Σκαμμένο χώμα λοιπόν, με τα φτυάρια να ξαποσταίνουν στον τοίχο και τα "ευρήματα" στο φως. Μαρμάρινες πλάκες, ακανόνιστες με χαράξεις και ανάγλυφα, καταλαμβάνουν όλο το πάτωμα σαν τα κομμάτια ενός παζλ που περιμένει να συναρμολογηθεί. Πατάς πάνω τους διστακτικά και προσπαθείς να τις αποκρυπτογραφήσεις. Νομίζεις ότι τούτα τα σύμβολα κρύβουν τρομερά μυστήρια κι όμως ...όσα μαρτυρούν είναι πληροφορίες για το κτίριο και τον διάσημο ιδιοκτήτη του.

Ο Σλήμαν, έμπορος κι ερασιτέχνης αρχαιολόγος, με μια ζωή εξωστρεφή, γεμάτη ταξίδια, περιπέτεια κι επιτεύγματα. Το Μέγαρο πάλι, με τη δική του ιστορία , στην αρχή συνυφασμένη με τη ζωή της οικογένειας κι αργότερα, μ όλες τις αλλαγές χρήσης που του επιφύλασσε η μοίρα : Σχολείο στην κατοχή, μετά ... κατακερματισμένο σε γραφεία και πάσης φύσεως εμπορικές επιχειρήσεις.

Ο Γιώργος Κοντονικολάου έχει μελετήσει ενδελεχώς και τις δυο θεματικές που δουλεύει στο Πέρασμα. Συλλέγει τις πληροφορίες, τις συμπυκνώνει σ ένα λιτό προσωπικό κώδικα και τις εκθέτει μέσα απ την υπέροχη τέχνη του στα ελάχιστα τετραγωνικά του δωματίου.

Σ ένα μάρμαρο διαβάζουμε χαραγμένες τις συντεταγμένες του Μεγάρου Σλήμαν-Μελά , εδώ που μέσα απ την Τέχνη γράφεται σήμερα ένα τέλος εποχής. Ένα άλλο μάρμαρο, με το σύμβολο του θήλεως είναι για τα δύσκολα χρόνια που φιλοξένησε τάξεις του Αρσακείου. Το κουτάλι και το μαχαιροπήρουνο για το εμβληματικό αστικό εστιατόριο Ιντεάλ στο ισόγειο του κτιρίου...

Ο Ερρίκος Σλήμαν, ειν' ένας πλούσιος κοσμοπολίτης και ταξιδευτής. Μια τεθλασμένη γραμμή-χάρτης στην πέτρα απαριθμεί τις χώρες που βρέθηκε στη ζωή του, μια άλλη εγχάραξη αποκαλύπτει την συστηματική ικανότητά του να μαθαίνει ταχύτατα ξένες γλώσσες, ένα ανάγλυφο αυτί θυμίζει τις οδυνηρές ωταλγίες απ τις οποίες υπέφερε (όχι άσχετες με το θάνατό του), η λιτή απεικόνιση του θησαυρού του Ατρέα είναι αντιστρόφως ανάλογη με την αίγλη της σπουδαίας ανακάλυψης. Και, το μοναδικό αξιοποιημένο σημείο που δεν βρίσκεται στο δάπεδο ...αλλά φωλιάζει σε μια μικρή εσοχή στον τοίχο, σαν εικονοστάσι, ... ο Όμηρος ο εμπνευστής των οραμάτων του ... ο μικρός θεός που ένιωθε να τον καθοδηγεί και να τον ενθαρρύνει στις ανασκαφικές του απόπειρες.

Εργο εύγλωττο μα όχι εύκολο.

Ο Κοντονικολάου, γλύπτης-εξαιρετικό ταλέντο στην ΑΣΚΤ (μαθήτευσε στον Γ.Λάππα και την Α.Λίτη) αλλά και έμπειρος καλοτεχνίτης του μαρμάρου, απόφοιτος της σχολής της πατρίδας του της Τήνου, εργάζεται στο εργαστήριό του αλλά και στο ύπαιθρο καθώς συμβάλλει στην αποκατάσταση των αρχαίων μνημείων στη νησίδα Δεσποτικό , δίπλα στην Αντίπαρο. Γνωρίζει πέρα απ το να δίνει μορφή στην ύλη , να μπαίνει στις ατραπούς του χωροχρόνου και να αναζητά στοιχεία, συνάφειες, ιστορίες.

Όταν τον συναντήσετε, δίπλα στο έργο 31 του Μεγάρου, ζητείστε να σας μυήσει στον υπέροχο κόσμο που θα συναντήσετε πατώντας στην ανασκαφή του.

Απόστολος Φ. Βέττας, Ερείπια από Χαρτί και Ατελεύτητες Ιστορίες, 2024,

Μία εγκατάσταση από γλυπτά φτιαγμένα από χαρτί, με έναν υποβλητικό φωτισμό, που παραπέμπουν σε αρχιτεκτονικές μακέτες, συνομιλούν με ζωγραφικά έργα και τις απρόσμενες σκιές τους, και σχετίζονται με την διαδρομή του καλλιτέχνη με την σκηνογραφία.

Δήμητρα Σκανδάλη, Ναυτικές Ιστορίες, λεπτομέρεια, 2024 

Υπολείμματα παραδοσιακών ξύλινων αλιευτικών σκαφών, από καΐκια που συλλέχθηκαν από τον βυθό του παραθαλάσσιου χωριού της Αλυκής στην Πάρο, και καταστράφηκαν το 2018, ως συνέπεια χρηματοδοτικών κινήτρων που επέβαλε η Ευρώπη.

Το κοινό ανταποκρίνεται και η προσέλευση και σε αυτή την έκθεση είναι μεγάλη. Έχουμε δυστυχώς αρχίσει να εξοικειωνόμαστε σε τέτοιου είδους εκθέσεις, που παραβλέπονται οι στοιχειώδεις απαιτήσεις για την ανάδειξη των έργων τέχνης. Και αυτό με ανησυχεί. Εύχομαι και ελπίζω ότι μέσα στον χρόνο θα αναδειχθούν διέξοδοι για την όποια βελτίωση. Δεν είναι εύκολο το γνωρίζω αλλά ας το προσπαθήσουμε. «Λεφτά υπάρχουν»! Ας τα αναζητήσουμε, με προσεκτικές βέβαια επιλογές διερευνώντας και τις προθέσεις των χορηγών.

2.

 ΕΚΘΕΣΗ ΤΩΝ PIERIS.ARCHITECTS:

 “2ND NATURE” ΣΤΟ ΩΔΕΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

Αναζητώντας την οικο-συναισθηματική διάσταση της αρχιτεκτονικής

Δέχθηκα μια ευγενική πρόσκληση από την δημοσιογράφο Ιωάννα Γκουμούζα για να παρευρεθώ στην συνέντευξη τύπου της νέας αυτής έκθεσης του αρχιτεκτονικού γραφείου Pieris.Architects. Έσπευσα στον Πολυχώρο Ω12 του Ωδείου Αθηνών γεμάτος περιέργεια, μια και χρόνια έχουμε να δούμε εκθέσεις με το έργο αρχιτεκτονικών γραφείων, που στο παρελθόν ήταν μια τακτική υπόθεση ειδικά στο Μουσείο Μπενάκη.

Μία έκθεση που πραγματοποιήθηκε σε συνεπιμέλεια με τον επί χρόνια συνεργάτη τους designer και δημιουργικό διευθυντή της DpS Athens Δημήτρη Παπάζογλου και είχε σαν στόχο να παρουσιάσει τις δραστηριότητες του γραφείου στα 50 χρόνια συνεχούς παρουσίας στα αρχιτεκτονικά δρώμενα. Αφετηρία το πρώτο γραφείο στην Κύπρο που ίδρυσε ο Κωνσταντίνος Πιερής, πατέρας της Στέλλας και του Πιέρου Πιερή που μετά την ακαδημαϊκή και επαγγελματική τους θητεία στο Λονδίνο, συνεχίζουν την πορεία του γραφείου, ανοίγοντας καινούργιους δρόμους, με βραβεία και διακρίσεις.

Άποψη του κήπου από την ενότητα με τίτλο «Αγκαλιάζοντας το απροσδόκητο» Φωτο: Gavriil Papadiotis

Διασχίζοντας μετά την είσοδο έναν στενό υποβαθμισμένο διάδρομο και κατεβαίνοντας μέσα σε ένα υποφωτισμένο ανελκυστήρα, βρέθηκα μπροστά σε έναν παράδοξο, μεγάλο υπόγειο νυχτερινό τεχνητό κήπο, με ατμοσφαιρικό φωτισμό που επιμελήθηκε ο Γιώργος Σαμολαδόπουλος, που με έβαλε σε σκέψεις και προβληματισμούς για το τί θα ακολουθούσε. Μια ενότητα με τίτλο «Αγκαλιάζοντας το απροσδόκητο» που πραγματοποιήθηκε σε συνεργασία με τον αρχιτέκτονα τοπίου Κάρολο Χανικιάν. Ομολογώ ότι με αιφνιδίασε ως μία απρόσμενη χειρονομία, που προφανώς επιδιώκει να μας βάλει στο κλίμα της βιώσιμης ανάπτυξης και της οικο-συναισθηματικής διάστασης της αρχιτεκτονικής που όπως σημειώνουν οι μελετητές, βρίσκονται στον πυρήνα της δουλειάς του γραφείου.

Στέλλα Πιερή

Αν και γνώριζα σε γενικές γραμμές τα έργα του γραφείου, έχοντας παρακολουθήσει σειρά παρουσιάσεων από την Στέλλα Πιερή σε εκδηλώσεις κυρίως του Βασίλη Μπαρτζώκα, περίμενα μετά το πέρασμα από τον κήπο να βρεθώ απέναντι σε έργα με έμφαση κυρίως σε αυτό το πνεύμα, έργα με περιορισμένο ενεργειακό αποτύπωμα. Έργα, όπως οι ίδιοι υποστηρίζουν στο πλαίσιο του όρου Eco-emotion, ένος όρου που εφευρέθηκε από τους Pieris. Architects για να περιγράψει το συναίσθημα που ξυπνά όταν οι άνθρωποι έρχονται ελεύθερα σε επαφή με τη φύση υποστηρίζοντας ότι παράλληλα σημαίνει οικολογικο-συναισθηματική αρχιτεκτονική και σχεδιασμό με γνώμονα την ενσυναίσθηση.

María José Guitierrez, μονάδα φιλοξενίας Zeuhary Hospedaje Campestre στο Μεξικό 

Μάλιστα την προηγούμενη ημέρα είχα διαβάσει και ένα ενδιαφέρον άρθρο του Νίκου Πατσαβού, στο τελευταίο τεύχος του περιοδικού ek, που πραγματοποίησε η αρχιτέκτων María José Guitierrez για την μονάδα φιλοξενίας Zeuhary Hospedaje Campestre στο Μεξικό, που με γοήτευσε όχι μόνο για τις προσφερόμενες εμπειρίες αλλά και την οικολογική προσέγγιση, την ελαχιστοποίηση του αποτυπώματος και τις χειροποίητες κατασκευές, έχοντας παράλληλα και μια προσωπική βιωματική ενασχόληση εδώ και χρόνια με τα δικά μου «αρχέτυπα». Συσχέτισα αυτό το έργο με την μελέτη των Pieris. Architects, με τίτλο Posidonia Energy Zero Glamping, στην Χαλκιδική, μια πρώτη τουριστική ανάπτυξη Glamping (Glam + Camping) που σχεδιάστηκε ποτέ στην Ελλάδα, όπου τα πολυτελή καταλύματα συνδυάζονται με τον χαλαρό χαρακτήρα του camping, αναδεικνύοντας τη μοναδικότητα της μεσογειακής φύσης και τη διαχρονική γοητεία της Χαλκιδικής.

Pieris. Architects, Posidonia Energy Zero Glamping,στην Χαλκιδική

Ομολογώ ότι μπαίνοντας στους εκθεσιακούς χώρους σε μια ατμόσφαιρα προετοιμασίας και έντασης λίγο πριν τα εγκαίνια, βρέθηκα σε μία τυπική εκθεσιακή αφήγηση που αναπτύσσεται μέσα σε μια δαιδαλώδη διαδρομή, με επιλεγμένα έργα του γραφείου σε διαφορετικές αλληλένδετες θεματικές ενότητες. Έργα υλοποιημένα αλλά και μη, που στόχο έχουν, όπως σημειώνουν οι μελετητές, «να διασφαλίσουν ότι οι πόλεις και οι κοινωνίες μας θα παραμείνουν βιώσιμες».

Φωτο: Gavriil Papadiotis

Μακέτες και πανό με σχέδια και φωτογραφίες των έργων, ακουμπισμένα στις κάθετες επιφάνειες του χώρου. Ψηφιακές προβολές, γλυπτικές συνθέσεις, και μια ενότητα με τίτλο «Πνοή» με δημιουργίες διεθνών καλλιτεχνών που σχετίζονται με θέματα κλιματικής αλλαγής, ενέργειας καθώς και αρχιτεκτονικής.

Φωτο: Gavriil Papadiotis

Η πλειονότητα των έργων όμως, εκτιμώ ότι δεν ανταποκρίνονται με έμφαση σε αυτό το πνεύμα, όσο και αν υποστηρίζεται ότι συνοδεύονται από μια σειρά επιστημονικά βασισμένων επιλογών, τόσο σε επίπεδο υλικών και τεχνολογίας όσο και βιοκλιματικού σχεδιασμού, με χρήση παθητικών και ενεργητικών συστημάτων που απαιτούνται για να δημιουργηθεί ένα ολοκληρωμένο βιώσιμο περιβάλλον. Υπάρχει θα έλεγα μία επίφαση προς αυτή την κατεύθυνση σε επίπεδο στόχων και αρχών που δύσκολα βέβαια μπορούν να υλοποιηθούν στην ελληνική πραγματικότητα.

Φωτο: Gavriil Papadiotis

Σε κάθε περίπτωση βρίσκω εξαιρετικά θετικό ότι μετά από τόσα χρόνια επανεκκινούν εκθέσεις με τα έργα ελλήνων αρχιτεκτόνων και με την ουσιαστική συμβολή των εταιρειών με σοβαρές χορηγίες. Μας έχουν λείψει αυτές οι εκθέσεις και δεν έχω παρά να χαιρετίσω θετικά την νέα αυτή φιλόδοξη πρωτοβουλία του γραφείου Pieris.Architects, έστω και αν θεωρώ ότι υπήρξε μια όχι τόσο ξεκάθαρη στόχευση, μέσα από τα εκθέματα, και παρόλο που η βραδιά των εγκαινίων κατέληξε σε ένα κοσμικό γεγονός με την παρουσία υπουργών και δημόσιων προσώπων, με έντονη την απουσία αρχιτεκτόνων σε αντίθεση με τις ανάλογες εκθέσεις που πραγματοποιήθηκαν συστηματικά στο μουσείο Μπενάκη πριν από τα χρόνια της κρίσης. Τότε πέρα από το ευρύ κοινό, αρχιτέκτονες, φοιτητές και πανεπιστημιακοί δάσκαλοι συνέρρεαν στα εγκαίνια, έχοντας την δυνατότητα να σχολιάσουν και να συζητήσουν επί της ουσίας και να ακολουθήσουν άρθρα και δημοσιεύματα. Αναρωτιέμαι ακόμη, γιατί και στις δύο συζητήσεις που οργανώθηκαν παράλληλα με την έκθεση στις 9 και 13 Νοεμβρίου απουσίαζαν οι αρχιτέκτονες στο πάνελ των ομιλητών, και πραγματοποιήθηκαν με εκπροσώπους εταιρειών και άλλων οργανισμών.

Τέλος με προβλημάτισε ο αρχιτεκτονικός χειρισμός της έκθεσης μέσα στον εμβληματικό χώρο του Δεσποτόπουλου. Είναι η πρώτη φορά μετά από σειρά εκθέσεων, εκδηλώσεων και συναυλιών που έχω δει σε αυτόν των χώρο, που τελικά ένοιωσα ότι με τις επεμβάσεις που πραγματοποιήθηκαν, και κυρίως με την ενταξη του κήπου με τα πλευρικά διαχωριστικά, στο κεντρικό υποβαθμισμένο τμημα της αίθουσας, αλλοιώθηκε πλήρως ο χαρακτήρας του. Στην ουσία αποδομήθηκε και αντιμετωπίστηκε σαν ένα αδιάφορα εκθεσιακό κέντρο, ενώ θα έπρεπε να υπάρχει μια αξιοπρεπής συνομιλία.

Έχω την εντύπωση ότι τα πράγματα έχουν αλλάξει από την εποχή προ κρίσης και των εκθέσεων που πραγματοποιούντο στο μουσείο Μπενάκη. Διαφαίνεται ένας διαφορετικός τρόπος προβολής των αρχιτεκτονικών γραφείων.

Οι συντελεστές της έκθεσης και οι καλλιτέχνες που συμμετείχαν με έργα τους

Συμπληρωματικά το γραφείο Pieris.Architects επισημαίνει ότι πληροί ήδη 8 από τους 17 Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης του ΟΗΕ και εφαρμόζει στρατηγικές ESG, τις οποίες προτίθεται να δημοσιοποιήσει στο άμεσο μέλλον, παρόλο που δεν απαιτείται από την ελληνική νομοθεσία.

Επίσης ότι το προβαλλόμενο στην έκθεση SPOT στο Campus του πανεπιστημίου στην Πάτρα, αποτελεί το πρώτο κτίριο στην Ελλάδα που κατασκευάζεται εξ ολοκλήρου με τρισδιάστατη εκτύπωση, αξιοποιώντας την τεχνολογία της πληροφορίας ώστε να διαχειρίζονται ακόμα πιο σύνθετες γεωμετρίες με ακόμα πιο οικολογικά υλικά. Είναι το πρώτο κτίριο στην Ελλάδα που χρησιμοποιεί τεχνολογίες τρισδιάστατης εκτύπωσης, συμπεριλαμβανομένης της εκτύπωσης Gantry Concrete 3D και Robotic Arm.

Το κτίριο γραφείων SPOT στο Campus του πανεπιστημίου στην Πάτρα,

Το κτίριο ενσωματώνει πράσινες στέγες, στρατηγικά ανοίγματα και περιβάλλοντα εξωραϊσμό για να βελτιώσει τόσο την περιβαλλοντική ποιότητα όσο και την αισθητική. Η τρισδιάστατη εκτύπωση μειώνει σημαντικά τη χρήση υλικών και την παραγωγή απορριμμάτων. Κατασκευασμένο με το οικολογικό τσιμέντο της Lafarge, το οποίο διαθέτει έως και 90% χαμηλότερες εκπομπές CO₂ σε σύγκριση με το παραδοσιακό σκυρόδεμα CEM I, το SPOT υπογραμμίζει τον κρίσιμο ρόλο των προηγμένων τεχνολογιών στην αντιμετώπιση των περιβαλλοντικών προκλήσεων και στον καθορισμό νέων προτύπων στη βιώσιμη αρχιτεκτονική.

Η έκθεση ολοκληρώθηκε στις 16 ΝΟΕ 2024.

 Κάντε ΚΛΙΚ στις εικόνες για μεγέθυνση

 

1. ΚΑΤΑΓΓΕΛΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΕΥΔΑΠ

2. ΣΥΖΗΤΩΝΤΑΣ 

«ΓΙΑ ΤΟ ΑΤΤΙΚΟ ΤΟΠΙΟ ΣΗΜΕΡΑ»

Δύο σημαντικά θέματα θα μας απασχολήσουν σήμερα, που σχετίζονται αφενός με την συνεχή υποβάθμιση του θεσμού των αρχιτεκτονικών διαγωνισμών και την απαξίωση των διακριθέντων μελετητών, με αφορμή μια παράδοξη και παράτυπη επιλογή της ΕΥΔΑΠ για την υλοποίηση της βραβευμένης μελέτης, όπως οι νικητές του διαγωνισμού υποστηρίζουν.  Aφετέρου με την πρόσφατη παρουσίαση του νέου βιβλίου του Δημήτρη Φιλιππίδη με τίτλο «Για το Αττικό τοπίο σήμερα», με ένα απρόσμενο και ευαίσθητο εξώφυλλο, που αναδεικνύει την επιβίωση της ταπεινής βλάστησης στα πεζοδρόμια του σκληρού αστικού τοπίου της Αθήνας, ως ένα ενδεικτικό παράδειγμα μιας άλλης προσέγγισης του τοπίου στην πόλη.

1.

ΚΑΤΑΓΓΕΛΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΕΥΔΑΠ

που επιλέγει έναν παράδοξο και παράτυπο δρόμο υλοποίησης του αρχιτεκτονικού διαγωνισμού ιδεών για τα Νέα Γραφεία Διοίκησης στο Γαλάτσι

Είναι γνωστή εδώ και χρόνια η διαδρομή του γραφείου xza-architects, με πολλά υλοποιημένα κτίρια και με πολλές διακρίσεις σε ελληνικούς και διεθνείς αρχιτεκτονικούς διαγωνισμούς, έχοντας ήδη λάβει 32 βραβεία. Ένα γραφείο που ξεκίνησε το 1989 από την Θεώνη Ξάνθη τον Γεράσιμο Ζακυνθινό και το Θοδωρή Ανδρουλάκη, και συνεχίζει μέχρι σήμερα με την ένταξή νεότερων αρχιτεκτόνων που έχουν εισβάλει δυναμικά, όπως η Μαργαρίτα Ζακυνθινού-Ξάνθη, ο Γιώργος Λάριος και ο Σπύρος Γιωτάκης, συνεχίζοντας την πετυχημένη πορεία του γραφείου. Ενός γραφείου, που παρά τις αντίξοες συνθήκες εξακολουθεί να μάχεται για την αρχιτεκτονική, μέσα από τους ελάχιστους πια αρχιτεκτονικούς διαγωνισμούς, διατυπώνοντας την δική τους άποψη και συγκροτώντας μια ενδιαφέρουσα διαδρομή, έχοντας παράλληλα να αντιμετωπίσουν και την απρόσμενη απαξίωση, από όσους αντιμάχονται τον υγιή αυτό θεσμό επιδιώκοντας διαδικασίες που τον παρακάμπτουν.

Στο πλαίσιο αυτό κινείται και το υλικό που μου εμπιστεύτηκε πρόσφατα η Θεώνη Ξάνθη που παράλληλα είναι και Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Τμήματος Αρχιτεκτόνων Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης, στον Τομέα των Αρχιτεκτονικών Συνθέσεων, και αφορά τις παράτυπες διαδικασίες που ακολουθήθηκαν για τον αρχιτεκτονικό διαγωνισμό που προκήρυξε ως όφειλε η ΕΥΔΑΠ το 2022, με θέμα τα Νέα Γραφεία Διοίκησης στο Γαλάτσι και με επίσημο τίτλο: ΑΝΕΓΕΡΣΗ ΚΤΗΡΙΑΚΩΝ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΣΤΕΓΑΣΗ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΗΣ ΕΥΔΑΠ Α.Ε. ΚΑΙ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Το πρώτο βραβείο που έτυχε εξαιρετικής αποδοχής από τον κόσμο της ΕΥΔΑΠ, το κοινό και τον τύπο, το έλαβαν οι αρχιτέκτονες Θ. Ξάνθη, Μ. Ζακυνθινού-Ξάνθη, Γ. Λάριος, Σ. Γιωτάκης.

Σύμφωνα με την νομοθεσία για τους αρχιτεκτονικούς διαγωνισμούς, η οποία μάλιστα τροποποιήθηκε μόλις τον περασμένο Μάρτιο ( ΦΕΚ 1785Β/24), για την υλοποίηση του έργου, η Εταιρεία ή εκπονεί η ίδια τη μελέτη με τη δική της τεχνική υπηρεσία και με υποχρεωτικό σύμβουλο τον βραβευθέντα αρχιτέκτονα, ή αναθέτει τη μελέτη στο βραβευθέντα αρχιτέκτονα.

Αντ΄ αυτού όμως η ΕΥΔΑΠ, δεν ακολουθεί τις διαδικασίες ανάθεσης της μελέτης στην βραβευθείσα ομάδα, όπως προβλέπεται από τη νομοθεσία. Επιλέγει να χρησιμοποιήσει τη βραβευθείσα πρόταση για να προκηρύξει νέο μειοδοτικό διαγωνισμό προσφορών για την εκπόνηση της προμελέτης και των τευχών, με προτεινόμενη αμοιβή 1.170.000 ευρώ, εκχωρώντας σε άλλους μελετητές-προσφοροδότες και όχι τους πνευματικούς δημιουργούς, το σύνολο της βραβευθείσας μελέτης (αναλυτικά σχέδια, τεχνική έκθεση, περιγραφές, ιδέα κλπ.), χωρίς την άδεια των βραβευθέντων. Παράλληλα λόγω τού μεγάλου μεγέθους του εργου ζητούνται από τους υποψηφίους ετήσιοι κύκλοι εργασιών 1 εκατ. ευρώ και ίδια κεφάλαια 300.000 ευρώ, καθώς και προηγούμενη εμπειρία σε κτίρια γραφείων επιφάνειας 5.000 τ.μ. εντός της τελευταίας πενταετίας. Προδιαγραφές που περιορίζουν τη συμμετοχή μόνο για  ελάχιστα πολύ μεγάλα– μελετητικά γραφεία.

Προσκαλεί δηλαδή άλλους (τρίτους) μελετητές να δώσουν προσφορά προμελέτης πάνω στην βραβευθείσα μελέτη. Χωρίς ο βραβευμένος μελετητής να έχει εκχωρήσει σε τρίτους/ιδιώτες/άλλους μελετητές το δικαίωμα να επεξεργαστούν περαιτέρω την ιδέα του, η ΕΥΔΑΠ παραδίδει συνημμένα όλα τα σχέδια, όπως παρουσιάστηκαν στο διαγωνισμό ιδεών και την τεχνική έκθεση που επίσης κατατέθηκε. Πλειστηριάζει δηλαδή την ιδέα τους και προσβάλλει τα ηθικά, πνευματικά και περιουσιακά δικαιώματα των κατόχων του έργου. Δεν μπαίνει καν στον κόπο να αναφέρει τα ονόματα των βραβευθέντων αρχιτεκτόνων.

Μέσα από την προσεκτική παρατήρηση των σχεδίων και των ψηφιακών απεικονίσεων της μελέτης που μπορείτε να δείτε εδώ,  και κυρίως  το βίντεο εδώ, διαπιστώνεται μια πολύ ενδιαφέρουσα και εξαιρετικά επεξεργασμένη λύση, ιδιαίτερα προωθημένη αρχιτεκτονικά σε σχέση με την συνήθη εικόνα των δημοσίων υπηρεσιών. Και θεωρώ ότι είναι μια εξαιρετική ευκαιρία να περάσουμε σε πιο ελκυστικά δημόσια κτίρια ξεπερνώντας την γνωστή θλιβερή εικόνα που εισπράττουμε συνήθως. Βασική όμως προϋπόθεση είναι η εκπόνηση της όλης μελέτης αλλά και η επίβλεψη να γίνει από τους μελετητές που μόνο αυτοί μπορούν να δώσουν πνοή στην μελέτη τους. Γιατί είναι γνωστό ότι η αλλαγή μελετητών αποφορτίζει το πνεύμα της μελέτης και οδηγεί σε συμβατικές και άτολμες επιλογές, παραφράζοντας και απλουστεύοντας τις αρχικές προθέσεις.

Έτσι η ΕΥΔΑΠ καταπατά κάθε επαγγελματικό και πνευματικό δικαίωμα των συνδημιουργών, και παράλληλα απαξιώνει την παραγωγή δημόσιας αρχιτεκτονικής μέσα από αρχιτεκτονικούς αξιοκρατικούς, διαγωνισμούς καταφεύγοντας σε πρακτικές δημοπρασίας ιδεών. Μάλιστα καθώς ο νέος διαγωνισμός είναι μειοδοτικός προσφορών, η κρίση θα γίνει με βάση τυπικά προσόντα και θα αναδειχθεί η οικονομικότερη προσφορά.

Η Θεώνη Ξάνθη καταλήγει στο σημείωμά της:

Ας αναλογιστεί η ΕΥΔΑΠ ότι αποτελεί στη συνείδηση του κόσμου έναν σπουδαίο κοινωφελή οργανισμό, που με αυτή την κίνηση εκτίθεται, εξυπηρετώντας άλλα συμφέροντα. Η κοινωνία, ο κόσμος των Αρχιτεκτόνων και των Μηχανικών δεν περιμένει ειδικά από την ΕΥΔΑΠ να καταστρατηγεί κάθε νομοθεσία και, καθώς επιθυμεί να πραγματοποιήσει το συγκεκριμένο κτίριο, να προχωρά αυθαίρετα και παράνομα χωρίς τους αρχιτέκτονες του έργου, προσφέροντάς το σε άλλους μειοδότες. Σε ποιους άραγε και γιατί;

2.

ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ 

ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗ ΦΙΛΙΠΠΙΔΗ: 

«ΓΙΑ ΤΟ ΑΤΤΙΚΟ ΤΟΠΙΟ ΣΗΜΕΡΑ»

Αναζητώντας μία άμυνα που να μας λυτρώνει από τις δεσμεύσεις του παρελθόντος

Όλα ξεκίνησαν από το ευρηματικό εξώφυλλο, που αντίκρυσα μόλις μου προσέφερε το βιβλίο φρεσκοτυπωμένο από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, με αυτή την παράξενη και ελκυστική φωτογραφία του Δημήτρη Φιλιππίδη, που όσα χρόνια τον γνωρίζω καταγράφει αδιακόπως ό,τι παράδοξο, αναπάντεχο, ασήμαντο ή ταπεινό, ό,τι τελικά, διαφεύγει της προσοχής του μέσου περιπατητή. Και δεν ήταν μόνο το εξώφυλλο με την ταπεινή βλάστηση στους αρμούς των πλακών πεζοδρομίου που μου τράβηξε την προσοχή, γιατί με το που άνοιξα το βιβλίο έπεσα επάνω σε αμέτρητες εικόνες από αποκόμματα εφημερίδων, από την αξιοζήλευτη συλλογή του, που επί χρόνια συμπληρώνει και κατακλύζει ασφυκτικά τους χώρους του.

Φύλαξα το βιβλίο για τις καλοκαιρινές διακοπές και ξεκίνησα να το διαβάζω καθημερινά στην παραλία, αμέσως μετά το μπάνιο στην θάλασσα, που συχνά αναζητώ την συνέχεια της απόλαυσης, υπογραμμίζοντας με το μολύβι τα σημεία που μου κινούσαν το ενδιαφέρον, βάζοντας θαυμαστικά και ερωτηματικά και κρατώντας σημειώσεις, στα περιθώρια των σελίδων και στα οπισθόφυλλα.

Ο Φιλιππίδης επί μέρες κάτω από τον καυτό ήλιο, με προβλημάτιζε, με γοήτευε με τις αναλύσεις και τις διαπιστώσεις του, μα και με δυσκόλευε με τις απρόσμενες τοποθετήσεις του σε σχέση με τις καθιερωμένες απόψεις μας για το τοπίο. Ορισμένες φορές αναρωτήθηκα τι θέλει να πει ο ποιητής, που από την μια μέσω των ελκυστικών αποκομμάτων των εφημερίδων και περιοδικών μας παρέπεμπε σε οικείους δρόμους, προκαλώντας μάλιστα τον θαυμασμό μας για τους εύστοχους συσχετισμούς εικόνων και κειμένων, κάτι που αποκαλύπτει μία σπάνια αποδελτίωση, και από την άλλη οι ανατρεπτικές του τοποθετήσεις με έβαζαν σε σκέψεις και αμφιβολίες. Περιεργαζόμουν και απολάμβανα πανοράματα της Αθήνας, χάρτες, σπάνια τοπογραφικά σχέδια και ιστορικές φωτογραφίες, ώσπου φτάνοντας στο κεφάλαιο για την διατύπωση της καταληκτικής «πρότασης», αισθάνθηκα, ότι δεν ήθελα να συνεχίσω.

Γιατί συνειδητοποίησα ότι τα μέχρι τότε απολαυστικά αλλά και αιρετικά διαβάσματά μου, σε σχέση μάλιστα με τον παραπλανητικό τίτλο του βιβλίου, δεν είχαν κατασταλάξει για να μπορέσω να περάσω στην εξ αυτών διατύπωση της πρότασης. Έκλεισα το βιβλίο και το φύλαξα για καιρό, όπως συνήθως κάνω, ώσπου να ξεκαθαρίσουν οι καινούργιοι προβληματισμοί, μέχρι το πρόσφατο αεροπορικό ταξίδι μου στο Λονδίνο, όπου κάθε φορά μέσα στην ηρεμία της πτήσης απολαμβάνω την ανάγνωση βιβλίων. Και αυτή την φορά το ξαναδιάβασα από την αρχή απνευστί, με την βοήθεια των υπογραμμίσεων και σημειώσεων, και εκεί στα 32 000 πόδια συνειδητοποίησα τί πάλι επιδιώκει να μας αποκαλύψει ο συγγραφέας.

Αφού μας αποκάλυψε κάποια άλλα και διαφορετικά στοιχεία του τοπίου, που είναι ξεχασμένα σήμερα, ξεκινώντας από το παρελθόν όπου το αττικό τοπίο δεν είχε καθόλου πράσινο και στην πορεία πρασίνισε από κάποιους που ήρθαν από άλλα μέρη και ήθελαν να το εξωραΐσουν, ο Φιλιππίδης προχωρεί σε μια διαφορετική ανατρεπτική ανάγνωση του αστικού τοπίου υποδεικνύοντας μας να επικεντρωθούμε στην παρατήρηση και την απόλαυση των τριών βασικών χαρακτηριστικών που το συγκροτούν, τις αρχαιολογικές ανασκαφές, τα νταμάρια, και τα άδεια οικόπεδα και τις εκσκαφές για την εγκατάσταση των δικτύων στην πόλη, που συνήθως προσπερνούμε αδιάφορα, και φέρουν στο φως ετερόκλητα κομμάτια της ιστορίας μας.

Στέλιος Γιαμαρέλος, Δημήτρης Φιλιππίδης, Μυρτώ Κιούρτη,  Ασπασία Κουζούπη στο βιβλιοπωλείο «Επί λέξει»

Ο Φιλιππίδης, τόνισε η Μυρτώ Κιούρτη στην παρουσίαση του βιβλίου κοιτάζει την πραγματικότητα του τόπου που τον απασχολεί και σε αυτό το ταξίδι ανακάλυψης επιδιώκει να δει την αλήθεια, τις συνέχειες και ασυνέχειες της ιστορίας, τα παράδοξα, τις αντιφάσεις, τα ανερμήνευτα, τα καλά και τα κακά, τα ωραία και τα άσχημα αυτού του τόπου. Και μας καλεί να μπούμε σε αυτό το ταξίδι της εξερεύνησης γιατί είναι τρομερά απολαυστικό από μόνο του.

Μερική άποψη του κοινού από την παρουσίαση του βιβλίου

Στην πρόσφατη παρουσίαση του βιβλίου στο βιβλιοπωλείο «Επί λέξει», παρουσία πολλών παλαιότερων και νεότερων φίλων, μίλησαν εκτός από την Μυρτώ Κιούρτη, αρχιτέκτονας, διδάκτωρ ΕΜΠ, η Ασπασία Κουζούπη, επίκουρη καθηγήτρια στο Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, διδάκτωρ αρχιτέκτων ΑΠΘ, αρχιτέκτων Αστικού Τοπίου MAS.ETH, και ο συγγραφέας του βιβλίου. Συντόνισε ο Στέλιος Γιαμαρέλος, αναπληρωτής καθηγητής Ιστορίας & Θεωρίας της Αρχιτεκτονικής, The Bartlett School of Architecture, University College London.

Μυρτώ Κιούρτη, Ασπασία Κουζούπη

Στέλιος Γιαμαρέλος, Δημήτρης Φιλιππίδης

Ακολούθησε ενδιαφέρουσα συζήτηση, με άμεσες και ουσιαστικές τοποθετήσεις και προσωπικές αναφορές του συγγραφέα, όσο ο Ηλίας Κωνσταντόπουλος φιλοτεχνούσε το πορτραίτο του.

Ηλίας Κωνσταντόπουλος, Σκίτσο με τίτλο: Ο Δημήτρης Φιλιππίδης ανάμεσα σε βιβλία από το βάθος της αίθουσας

Ο Φιλιππίδης μας διευκρίνισε ότι μια και για αυτόν δεν υπάρχουν όλα αυτά περί ιστορίας και παράδοσης, και με χαρακτηρισμούς του αττικού τοπίου με ρομαντισμούς, είχε μια ακραία πρόθεση, να προσπαθήσει να διαλύσει και να ισοπεδώσει την ιστορία που είναι το παρελθόν, και να αντιμετωπίσει το παρόν προτρέποντας να ασχοληθούμε με αυτά που είναι μπροστά μας. Επεδίωξε να στήσει μια άμυνα, να δημιουργήσει ένα φάρμακο που να μας λυτρώνει από αυτού του είδους τις δεσμεύσεις, έτσι ώστε να μπορούμε να απολαύσουμε όλα αυτά που συχνά προσπερνούμε αδιάφορα στις περιπλανήσεις μας. Να μπούμε σε αυτό το ταξίδι της εξερεύνησης γιατί είναι τρομερά απολαυστικό από μόνο του θαυμάζοντας και απολαμβάνοντας όλα αυτά τα ετερόκλητα κομμάτια της ιστορίας μας, που δεν συνάδουν με το κυρίαρχο αφήγημα.

Κάντε ΚΛΙΚ στις εικόνες για μεγέθυνση