ΤΟ ΝΕΟ ΚΑΖΙΝΟ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ 

ΚΑΙ Ο ΝΕΟΣ ΠΥΡΓΟΣ ΣΤΗΝ ΝΕΑ ΥΟΡΚΗ 

από τις Καρυάτιδες στον Μανδραγόρα 

ή

από την Σκύλα στην Χάρυβδη 

(αριστερά) Αρχιτεκτονικό Γραφείο Steelman Partners, 

Το Νέο Καζίνο στο Ελληνικό 

(δεξιά) Αρχιτεκτονικό Γραφείο Rescubika, αρχιτέκτων Patterlini Benoit, “The mandragora”, Ο ψηλότερος πύργος του κόσμου, στην Νέα Υόρκη 

Δεν θα μπορούσα να μην σχολιάσω την ουρανοκατέβατη αρχιτεκτονική πρόταση για το νέο Καζίνο στο Ελληνικό, που μοστράρει εδώ και καιρό στον τύπο και στα ηλεκτρονικά μέσα, προκαλώντας ποικίλες αντιδράσεις και σχόλια στα μέσα κυρίως της κοινωνικής δικτύωσης. Ομολογώ ότι αιφνιδιάστηκα όχι μόνο για το πρωτοφανές για τα ελληνικά δεδομένα ύφος και το μέγεθος αυτού του κτιρίου, αλλά και για τον παράδοξο συσχετισμό του. Οι αρχιτέκτονες του αρχιτεκτονικού γραφείου Steelman Partners με έδρα το Λας Βέγκας, ισχυρίζονται ότι εμπνευστήκαν για τον σχεδιασμό του, από το αρχιτεκτονικό παρελθόν της Ελλάδας και ειδικότερα από τις Καρυάτιδες. 

Εικόνες από το βίντεο προβολής του έργου με τίτλο «Το σχέδιο της Mohegan για το INSPIRE Athens, το καζίνο στο Ελληνικό» που μπορείτε να δείτε εδώ 

Έχουν βέβαια κάθε δικαίωμα να υπερασπίζονται αυτή την άποψη, αλλά θεωρώ ότι πρόκειται για μια αρχιτεκτονική που οι φαντασιώσεις αυτές των δημιουργών της δεν είναι αναγνωρίσιμες και δεν ανταποκρίνονται στο κοινό αίσθημα. Απλά φορτίζουν το κτίριο για λόγους γοήτρου και δίνουν την δυνατότητα στους υποστηρικτές να μιλούν για «Νέους Παρθενώνες» και άλλες βαρύγδουπες συσχετίσεις, με στόχο να παρασύρουν το κοινό αίσθημα για τη νέα μεγάλη επένδυση στο Ελληνικό, που αποτελεί μια πρωτόγνωρη επέμβαση στο αττικό τοπίο. Μπορεί μια τέτοια πρόταση να γίνεται για πρώτη φορά στον Ελληνικό χώρο, αλλά αντίστοιχα κτίρια μεγάλης κλίμακας και μιας αρχιτεκτονικής υπέρμετρου εντυπωσιασμού κυριαρχούν τα τελευταία χρόνια, κυρίως στις χώρες της ανατολής αλλά κι στην Αμέρική. 

Ο νέος Πύργος στην Νέα Υόρκη

Αποκορύφωμα αποτελεί η πρόσφατα δημοσιευμένη μελέτη για τον ψηλότερο πύργο στον κόσμο, σχεδιασμένο στο νησί Roosevelt στη Νέα Υόρκη, από το Αρχιτεκτονικό Γραφείο Rescubika, με αρχιτέκτονα τον Patterlini Benoit. Πρόκειται για τον επονομαζόμενο πύργο «Μandragore» που εμπνέεται από την παράξενη ανθρωποειδή μορφή της ρίζας του ομώνυμου φυτού. 

Το φυτό Μανδραγόρας 

 Rescubika, αρχιτέκτων Patterlini Benoit, “The mandragora”, Νέα Υόρκη 

Πηγή: https://www.designboom.com/architecture/escubika-worlds-tallest-carbon-sink-tower-new-york-09-15-2020/ 

Άλλη μία παράδοξη έμπνευση, για ένα κτίριο ύψους 737 μέτρων, με 160 ορόφους και με συνολικό εμβαδόν 24.500 m2, που θα φέρει 1600 δέντρα, 24.500 m2 κατακόρυφους κήπους και 7.000 m2 φωτοβολταϊκών. Με όλα αυτά ο πύργος απορροφά μεγαλύτερη ποσότητα διοξειδίου του άνθρακα από ότι απελευθερώνει και επομένως είναι λιγότερο ρυπογόνος για το οικοσύστημα. Σημαντικά τα επιτεύγματα αυτά της τεχνολογίας για αυτό το τεράστιας κλίμακας παράδοξο κτίριο κατοικιών, μας βάζει όμως σε σκέψεις και ανησυχίες.

Το καζίνο στο Ελληνικό 

Steelman Partners, Το Νέο Καζίνο στο Ελληνικό,  πηγή:από το βίντεο προβολής του έργου με τίτλο «Το σχέδιο της Mohegan για το INSPIRE Athens, το καζίνο στο Ελληνικό»

Ανάλογα πλεονεκτήματα συνοδεύουν και την νέα «εμβληματική» επένδυση στο Ελληνικό. Ένα κτίριο 45 ορόφων, 200 μέτρων ύψους, με casino resort 15.000 τ.μ., ξενοδοχείο 5 αστέρων, 120.000 τ.μ., συνεδριακό και εκθεσιακό κέντρο 24.000 τ.μ. και αθλητική-συναυλιακή "αρένα" 10.000 θεατών, με στόχο την εκκίνηση μιας νέας εποχής τουριστικής ανάπτυξης και οικονομικής ευημερίας.

Βλέποντας τις φωτογραφίες των δύο αυτών κτιρίων τη μια δίπλα στην άλλη, έγραψα αυθόρμητα τον υπότιτλο «από την Σκύλα στην Χάρυβδη», τα δύο αυτά τέρατα από όπου πέρασε ο Οδυσσέας και κατάφερε να επιβιώσει και να επιστρέψει στην Ιθάκη. Είναι βέβαιο ότι και οι νέες αυτές προκλητικές αρχιτεκτονικές επεμβάσεις που διαχέονται σε όλο τον πλανήτη δεν θα τον καταστρέψουν. Η ζωή θα συνεχιστεί, η τεχνολογία και τα «εμβληματικά» επενδυτικά σχέδια θα κυριαρχήσουν, ο άνθρωπος όμως και η ποιότητα ζωής του σταδιακά θα περάσουν σε μια άλλη φάση. Οι νέες υπερμεγέθεις κλίμακες και οι εξεζητημένες φόρμες, εκτιμώ ότι θα αποδειχθούν εξοντωτικές και θα ισοπεδώσουν ακόμη περισσότερο την προσωπικότητα των ατόμων που θα βρεθούν μπροστά ή μέσα σε αυτά τα μεγαθήρια. Πέρα από την ήδη υπάρχουσα αποξένωση, οι χρήστες θα προσαρμοστούν σε μια νέα απρόσωπη πραγματικότητα με υπέρμετρες αστικές πυκνότητες μαζικής κατοίκησης, εργασίας και αναψυχής. Μία πραγματικότητα που απομακρύνεται από την έννοια του οικείου και ίσως αποδειχθεί, εφιαλτική ειδικά σε συνθήκες πανδημίας όπως αυτές που βιώνουμε. 

Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι απορρίπτονται συλλήβδην τα ψηλά κτίρια στον Ελληνικό χώρο. Είναι καλοδεχούμενα όταν εντάσσονται σωστά στον αστικό ίστό ή στο φυσικό τοπίο και χαρακτηρίζονται από μια αρχιτεκτονική οικεία στον τόπο. 

Σε αυτό τον τόπο που ζούμε, κυριάρχησε και κυριαρχεί η ανθρώπινη κλίμακα και το μέτρο. Επικρατεί ακόμη μια ανθρωποκεντρική αρχιτεκτονική, αποτέλεσμα μιας εδραιωμένης κριτικής σκέψης, που υπηρετεί ανθρώπινες ανάγκες και υπαγορεύεται από το ελληνικό τοπίο και το φως. Μπορεί να μην διακρίθηκε ευρύτερα διεθνώς, αλλά τα έργα πολλών Ελλήνων αρχιτεκτόνων, από την δεκαετία του ΄50 μέχρι και σήμερα, έχουν ξεχωρίσει και αναγνωριστεί. 

Δημήτρης Φατούρος, πολυκατοικία στην Πατησιών 109 στο ύψος της στάσης Αγγελοπούλου (1957) φωτ. Δημήτρης Χαρισιάδης 

AREA, Στυλιανή Δαούτη, Γιώργος Μητρούλιας. Μιχάλης Ραφτόπουλος, Πολυκατοικία στην οδό Χάνσεν 49 στα Πατήσια,(2017) φωτ. Βασίλης Μακρής 

Θεωρώ δε πολύ σημαντικό, ότι ακόμη και η τόσο υποτιμημένη ελληνική πολυκατοικία της αντιπαροχής, που διατηρεί επί δεκαετίες την ανθρώπινη κλίμακα, έχει πρόσφατα κινήσει το διεθνές ενδιαφέρον και εξελίσσεται δυναμικά. Πολλοί ξένοι συρρέουν στην Ελλάδα για να την ανακαλύψουν και παράλληλα υπάρχουν σημαντικές μελέτες και σχετικές εκδόσεις. Ευτυχώς μέχρι σήμερα, παρά τις όποιες αδεξιότητες, εξακολουθούμε εδώ να κρατάμε αποστάσεις από αυτήν την ιδιάζουσα και προκλητική αρχιτεκτονική της παγκοσμιοποίησης. 

Αναρωτιέμαι σε μια εποχή, που φαίνεται να ξεκινά η από-παγκοσμιοποίηση, πώς θα υποδεχθούμε τέτοια υπερφίαλα κτίρια  με αναφορές περισσότερο  από το Λας Βέγκας και όχι βέβαια από τις καρυάτιδες.

Κάντε ΚΛΙΚ στις εικόνες για μεγέθυνση.

Από την αρχιτεκτόνισα Κωνσταντίνα - Αλίκη Καλαμίτση έλαβα το ακόλουθο ενδιαφέρον σχόλιο για τις ιδιότητες του φυτού μανδραγόρα! :

Δεν θα αναφερθώ στην ατυχή δήλωση έμπνευσης της Mohegan από τις Καρυάτιδες, η οποία είναι και προσβλητική για όποιον δηλώνει "αρχιτέκτων".

Αυτό που με ξενίζει περισσότερο είναι, ότι το κτίριο, το εμπνευσμένο από τον μανδραγόρα, θα στεγάσει κατοικίες!! Σίγουρα οι εμπνευστές δεν έχουν εντρυφίσειστην ελληνική (ίσως όχι μόνον) παράδοση και τις δοξασίες γύρω από τον μανδραγόρα.Φυτό που προκαλεί παραισθήσεις σε όποιον το γευτεί και προκαλεί μέχρι και θάνατο ανάλογα με την ποσότητα, που κάποιος ίσως καταναλώσει. (Δεν πρόκειται για απλές δοξασίες, πρόσφατα διεκομίσθη ζευγάρι επειγόντως από τα Κύθηρα στο νοσοκομείο Χανίων, γιατι έβαλαν κατά λάθος μανδραγόρα σε πίτα μαζί με άλλα χόρτα).  Αν μάλιστα έχεις εικόνα του φυτού, καταλαβαίνεις πόσο εύκολο είναι να ξεγελαστείς και να νομίσεις ότι είναι κοινό βρώσιμο χόρτο!

Κατά τα άλλα, ....αν θελήσεις να ξερριζώσεις το φυτό, πρέπει να βάλεις μαύρο σκύλο να το τραβήξει...  και όταν το φυτό ξερριζώνεται, βγάζει φωνή...

Προσωπικά γνωρίζοντας τα χαρακτηριστικά του Μανδραγόρα (παραισθησιογόνο, δηλητηριώδες), δεν θα αποφάσιζα ποτέ να κατοικήσω σε ένα τέτοιο κτίριο! Γνωρίζουμε δε πόσο προληπτικοί και πουριτανοί είναι οι Αμερικανοί, κυρίως όταν πρόκειται για τους ίδιους και την οικογένεια τους! Άραγε το έχουν σκεφτεί ή απλά έδωσαν ένα πρωτότυπο και άκουστικά ελκυστικό όνομα στο κτίριο τους;

Η ΠΑΡΕΑ ΤΟΥ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ 

ΣΧΟΛΙΑΖΕΙ ΤΑ ΠΕΡΙ «ΕΚΤΟΣ ΣΧΕΔΙΟΥ ΔΟΜΗΣΗΣ»

Το κείμενο που ακολουθεί είναι αποτέλεσμα μιας ακόμη διαδικτυακής σύναξης των αρχιτεκτόνων, της γνωστής «Παρέας του Οικονόμου» που πραγματοποιήθηκε την Τετάρτη 02 12 2020. Αφορμή το πολύ σοβαρό  θέμα της εκτός σχεδίου δόμησης που περιλαμβάνεται στο προς ψήφιση  πολυνομοσχέδιο του Υπουργείου Περιβάλλοντος. 

Το κείμενο αυτό συντάχθηκε και υπογράφεται από τα μέλη της «Παρέας» που συμμετείχαν και δημοσιεύεται σήμερα την ημέρα που ψηφίζεται στην Βουλή αυτό το πολυνομοσχέδιο, μετά από αλλεπάλληλες συζητήσεις που έχουν προηγηθεί. Το νόημα αυτής της δημοσίευσης είναι όχι να ανατρέψει μια ψηφοφορία που είναι σήμερα εν εξελίξει, αλλά να θέσει επί της αρχής στο ευρύτερο κοινό, το επίμαχο θέμα της εκτός σχεδίου δόμησης, ένα θέμα ουσιαστικό που δεν κλείνει με την ψήφιση αυτού του νομοσχεδίου και απαιτεί ένα διαρκή διάλογο με βασικό στόχο την προστασία του περιβάλλοντος και του φυσικού τοπίου αυτού του τόπου. 

Στην συζήτηση συμμετείχαν οι Αγγέλα Γεωργαντά, Βασίλης Γιαννάκης, Νίκος Γιαννάκης Βασίλης Γρηγοριάδης, Δημήτρης Διαμαντόπουλος, Ράνια Κλουτσινιώτη, Μάκης Κωστίκας, Γιώργος Μαδεμοχωρίτης, Μάνος Περράκης και Γιώργος Τριανταφύλλου. 

Ένα βήμα μπροστά, 

δυο βήματα πίσω 

Το νομοσχέδιο του Υπουργείου Περιβάλλοντος είχε πρόθεση να ταράξει τα νερά σε ένα τέλμα που λιμνάζει χρόνια τώρα. Αναμφίβολα πολύ καλή η πρόθεση, αφού όλοι γνωρίζουμε ότι την κυριότερη απειλή κατά της φυσικής και της πολιτιστικής μας κληρονομιάς αποτελεί η κατανάλωση χώρου από την άναρχη οικιστική ανάπτυξη και ότι επομένως οι εκάστοτε ασκούμενες χωρικές πολιτικές οφείλουν να επικεντρώνονται στον δραστικό περιορισμό έως και την κατάργηση της ‘εκτός σχεδίου’ δόμησης, που αποτελεί και τον τελικώς επιδιωκόμενο στόχο. 

Η προσπάθεια δεν είναι καινοφανής. Έχει ιστορία 40 χρόνων. 

Στο χρονικό διάστημα από το 1979 και εντεύθεν: πρώτος ο Στέφανος Μάνος στην Αττική, από το 1983 στην Επιχείρηση Πολεοδομική Ανασυγκρότηση και στη συνέχεια σε όλες τις Ζώνες Οικιστικού Ελέγχου και στα Γενικά Πολεοδομικά Σχέδια έχουν θεσπιστεί, με την συναίνεση των Αρχών της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, διατάξεις με μεγαλύτερη από τα 4,0στρ. αρτιότητα και κατάτμηση και δεν έχουν εκφραστεί έντονες διαμαρτυρίες ούτε έχουν ακουστεί κραυγές. 

Επίσης, από το 2008 στο Γενικό Πλαίσιο Χωροταξικού Σχεδιασμού (ΦΕΚ 128Α / 3 Ιουλίου 2008), το οποίο εισήγαγε στη Βουλή ο Γιώργος Σουφλιάς ως Υπουργός Περιβάλλοντος και το οποίο έγινε νόμος, διατυπώνονται κατευθύνσεις για την αντιμετώπιση της εκτός σχεδίου δόμησης (βλ. άρθρο 8), όπως «σχεδιασμός της ανάπτυξης των χρήσεων γης στον αστικό και περιαστικό χώρο και αυστηρός περιορισμός της διάσπαρτης δόμησης στις εκτός σχεδίου περιοχές» και «προστασία του αγροτικού χώρου από την ανεξέλεγκτη διάχυση των αστικών λειτουργιών και, ιδιαίτερα, ενθάρρυνση της ανάπτυξης της δόμησης σε οργανωμένους υποδοχείς αντί της διάσπαρτης δόμησης». Διατυπώνονται επίσης (βλ άρθρο 10) «χωρικές κατευθύνσεις για την προστασία του τοπίου και της υπαίθρου από την άναρχη οικιστική ανάπτυξη: Για τον δραστικό περιορισμό της, προωθείται η αρχή της «συμπαγούς πόλης» σε όλα τα επίπεδα χωρικού σχεδιασμού και στον υπόλοιπο περιαστικό και αγροτικό χώρο προωθείται ο περιορισμός της εκτός σχεδίου δόμησης και ενισχύεται η συγκέντρωση νέων παραγωγικών μονάδων σε οργανωμένους υποδοχείς». 

Αλλά και από το παρόν νομοσχέδιο του Υπουργείου Περιβάλλοντος, που εισήχθη για ψήφιση στη Βουλή, αναγνωρίζεται ότι με την εκτός σχεδίου δόμηση δομούνται περιοχές που καταρχήν δεν προορίζονται για δόμηση (βλ. άρθρο 32), γι αυτό και κατά την έκδοση οικοδομικών αδειών προτείνεται να επιβάλλεται αντισταθμιστικό τέλος περιβάλλοντος. 

Δεν το ανέμενε η Κυβέρνηση ότι οι συνήθεις φωνασκούντες εργολάβοι και οι περί αυτούς θα αντιδράσουν? Στους τελευταίους συγκαταλέγεται και το ΤΕΕ με την κατάπτυστη πρόσφατη θέση του πως καταργείται το δικαίωμα στην ιδιοκτησία. Υπενθυμίζω την παλαιότερη θέση του επί προεδρίας Γιάννη Αλαβάνου, όπου είχε ληφθεί Απόφαση της ΔΕ του ΤΕΕ για την … κατάργηση συνολικά της εκτός σχεδίου δόμησης!!! Κάθε πέρσι και καλλίτερα. 

Θεωρούμε ότι η Κυβέρνηση δεν έχει άλλον δρόμο, παρά να συνεχίσει τις προσπάθειες των τελευταίων σαράντα χρόνων, ώστε σε ορατό χρονικό διάστημα να έχουν καταργηθεί όλες οι διατάξεις που επιτρέπουν την νεοελληνικής έμπνευσης πρακτική που ακούει στο όνομα ‘εκτός σχεδίου’ δόμηση. 

Επιβάλλεται επομένως, έστω και την ύστατη ώρα, να αποσυρθούν από το προς ψήφιση νομοσχέδιο όσες διατάξεις δεν συμβαδίζουν με την τήρηση του επιδιωκόμενου στόχου, που είναι η κατάργηση της εκτός σχεδίου δόμησης, ώστε να προστατεύεται το περιβάλλον μας, η φυσική και πολιτιστική μας κληρονομιά.

Η Παρέα του Οικονόμου

Αγγέλα Γεωργαντά, Βασίλης Γιαννάκης, Νίκος Γιαννάκης Βασίλης Γρηγοριάδης, Δημήτρης Διαμαντόπουλος, Ράνια Κλουτσινιώτη, Μάκης Κωστίκας, Γιώργος Μαδεμοχωρίτης, Μάνος Περράκης και Γιώργος Τριανταφύλλου. 

 

ΑΝΑΦΟΡΕΣ ΣΕ ΠΡΟΣΦΑΤΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ 

1. ΚΑΛΛΙΟΠΗ ΚΟΝΤΟΖΟΓΛΟΥ: Project FIX  

Αναβιώνοντας το μέλλον 

2. ΓΙΩΡΓΟΣ ΠΙΤΤΑΣ: 

ΑΛΦΑΒΗΤΑΡΙ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑΣ 

3. ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΦΙΛΙΠΠΙΔΗΣ: ΑΝΩΝΥΜΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ 

Μία άρρητη παρουσία

_____________________

1.

ΚΑΛΛΙΟΠΗ ΚΟΝΤΟΖΟΓΛΟΥ 

PROJECT FIX

Αναβιώνοντας το μέλλον

Panos Kokkinias, EMST, 2019, Digital Inkjet Archival Print,120X230 cm 

Με την σκωπτική φωτογραφία του Πάνου Κοκκινιά στο εξώφυλλο, με την αγέλη των αδέσποτων σκύλων μπροστά στην κλειστή είσοδο του ΕΜΣΤ, κατέφθασε το νέο βιβλίο της Καλλιόπης Κοντόζογλου, προετοιμάζοντας μας για μια εξομολογητική αφήγηση της περιπετειώδους διαδρομής σχεδόν 12 ετών, του πολύπαθου αυτού κτιρίου σχεδιασμένου από τον Τάκη Ζενέτο, που η ιστορία του ξεκινά από το 1850, όπως απεικονίζεται στο ενσωματωμένο τετράπτυχο χρονολόγιο στο βιβλίο. Μία έκδοση με τίτλο «Αναβιώνοντας το μέλλον, Project FIX, για την οποία ο Ηλίας Ζέγγελης σημειώνει στον Πρόλογο του, ότι αποτελεί μια σύνθεση ενός προσωπικού ημερολόγιου, μιας αρχιτεκτονικής μαρτυρίας, της ιστορίας του κτιρίου, ενός θεωρητικού κειμένου για τον σχεδιασμό του και ενός ημερολογίου κατασκευής του έργου. 

Ένα βιβλίο καθαρτήριο και ταυτόχρονα λυτρωτικό, σημειώνει στα Προλεγόμενα η Καλλιόπη Κοντόζογλου αρχιτέκτων υπεύθυνη του έργου και επικεφαλής της ομάδας κατά την φάση της μελέτης εφαρμογής, όπως η ίδια δηλώνει, που ακολούθησε μετά την αρχική μελέτη που πραγματοποιήθηκε σε συνεργασία με το Γραφείο 3ΣΚ Στυλιανίδη Α.Ε. 

Μετά την πρόσφατη μνημειώδη επιστημονική έκδοση της διδακτορικής διατριβής της Ντόρας Θεοδωροπούλου με τίτλο «ΦΙΞ FΙX 120+ XRONIA AΡXITEKTONIKH», ακολουθεί το βιβλίο αυτό από τις εκδόσεις Ποταμός, για το ακρωτηριασμένο αυτό κτίριο, εξ ίσου χρήσιμο, που έχει ένα διαφορετικό ενδιαφέρον και χωρίζεται σε τρία μέρη. Το πρώτο μέρος με τίτλο «Ποιος , πότε που» αναφέρεται στην ιστορία του κτιρίου και καταλήγει σε μια ευγενική και επι της ουσίας αναφορά στην Άννα Καφέτση, που οραματίστηκε αυτό το Μουσείο, τονίζοντας παράλληλα τον διεθνή διαπολιτιστικό προσανατολισμό της και τις μάχες που έδωσε. 

Η Άννα Καφέτση με την ομάδα του ΕΜΣΤ 

Το δεύτερο μέρος περιγράφει την μελέτη με σχέδια και φωτογραφίες και το τρίτο μέρος με τίτλο «Ιστορίες» είναι μάλλον το πιο συναρπαστικό, μέσα από τις προσωπικές αφηγήσεις που ξεκινούν από την παράδοση της μελέτης του διαγωνισμού και ακολουθούν αναφορές από την περιπετειώδη πορεία της κατασκευής του έργου. 

Ακολουθεί ο επίλογος από τον αρχιτέκτονα και σύμβουλο της ομάδας της μελέτης εφαρμογής, Tim Ronalds, ο οποίος αναφέρεται στις όψεις, στην αλληλουχία των κυλιόμενων κλιμάκων, στις αίθουσες της μόνιμης συλλογής, στα ξύλινα δάπεδα από ξύλο οξυάς, στην ακουστική των εκθεσιακών χώρων, 

Εικόνες από την βεράντα και το εστιατόριο στον τέταρτο όροφο 

στο εστιατόριο και στην βεράντα με θέα την Ακρόπολη στον τέταρτο όροφο, στους χώρους κυκλοφορίας, στην αίθουσα περιοδικών εκθέσεων στο υπόγειο, με τους θηριώδης τετράγωνους πεντάμετρους κίονες και την μεγάλη εσωτερική σκάλα προς το ισόγειο που δίνουν στον εκθεσιακό χώρο ένα μνημειακό χαρακτήρα και καταλήγει στο δώμα με την πορεία μέσα από την μεγάλη ράμπα που οδηγεί σαν σε κατάστρωμα αεροπλανοφόρου, με θέα προς την θάλασσα και την Ακρόπολη «Αυτή είναι η πιο δραματική “promenade architecturale” σημειώνει ο Tim Ronalds. Ένας θρίαμβος. Όλες οι σκέψεις για τις απογοητεύσεις αυτού του αξιοθαύμαστου πρότζεκτ εξανεμίζονται.» 

Καλοδεχούμενος αυτό ο θετικός σχολιασμός. Περίμενα όμως και κάποιες τοποθετήσεις έστω και κάποιες νύξεις σε σχέση με όλα όσα αρνητικά έχουν σχολιαστεί εδώ και χρόνια, δημόσια και ιδιωτικά. Γιατί είναι γνωστό ότι το κτίριο αυτό, όσο και η μουσειολογική μελέτη έχουν επισύρει και έχουν δεχθεί περισσότερο από κάθε άλλο, μια έντονη κριτική με συγκεκριμένες τοποθετήσεις. 

Σέβομαι και εκτιμώ τον μόχθο των συναδέλφων μελετητών αυτού του έργου και παράλληλα και την όλη διαδρομή τους στον χώρο της αρχιτεκτονικής που την παρακολουθώ προσεκτικά. Δεν μπόρεσα ποτέ να καταλάβω τι ήταν αυτό που συνέβαλε στο να πάνε τόσα πράγματα στραβά και να επικρατήσουν κάποιες αδέξιες χειρονομίες στο κτίριο που προκαλούν αμηχανία. Έχω την αίσθηση ότι ο βιασμός της ψυχής αυτού του κτιρίου μέσω του ακρωτηριασμού που υπέστη, και όλες οι εμπλοκές, διαπλοκές, εντάσεις, αδικίες και συγκρούσεις που ακολούθησαν αποτυπώνονται σε αυτό το κτίριο σαν μια κατάρα που παρασύρει την όποια καλή πρόθεση. 

Δημήτρης Αντωνακάκης, Συραγώ Τσιάρα 

Και ευτυχώς η γαλήνια μορφή και η ευαισθησία του Δημήτρη Αντωνακάκη, παρά τις περιορισμένες δυνατότητες ενός μεταβατικού καλλιτεχνικού Διευθυντή, κατάφερε μαζί με την Συραγώ Τσιάρα να κατευνάσει το θηρίο σε ένα βαθμό και να ανοίξει το Μουσείο. 

Οι αδεξιότητες και οι ελλείψεις, βέβαια έμειναν και κάποια στιγμή θα πρέπει να συζητηθούν και να καταγραφούν αναλυτικά, μήπως και μέσα στον χρόνο και με ένα άξιο και τολμηρό νέο μόνιμο διευθυντή, στον οποίο θα δοθούν ισχυρές δυνατότητες, κάποιες μπορούν να αποκατασταθούν. 

Η Όψη του ΕΜΣΤ προς την οδό Καλλιρόης 

Δεν μιλώ βέβαια για την πολυσυζητημένη όψη της οδού Καλλιρόης που παραπέμπει κατά τους μελετητές στην υποτιθέμενη κοίτη του σκεπασμένου και αόρατου Ιλισού. Μιλώ ας πούμε για το παράδοξο ξύλινο αμφιθέατρο στο υπόγειο που είναι αναστρέψιμο. Και για να προχωρήσω λίγο ακόμη σε πολύ βασικές αρχιτεκτονικές επιλογές που χαρακτηρίζουν την μελέτη: 

Ο υπόγειος χώρος των περιοδικών εκθέσεων από την έκδοση.

Ο υπόγειος χώρος των περιοδικών εκθέσεων, με το άνοιγμα του Μουσείου, 

Η μνημειώδης σκάλα στο τέρμα του υπόγειου χώρος των περιοδικών εκθέσεων 

Δεν μπορώ  να εξηγήσω, την ένταξη στο τέρμα του εκθεσιακού χώρου των περιοδικών εκθέσεων με τα υπερμεγέθη υποστυλώματα, μιας μνημειώδους σκάλας πλάτους σχεδόν 6 μέτρων, που απλά συνδέει με τον εκθεσιακό χώρο στο ισόγειο και απλά παραπέμπει σε μεγαλοπρεπείς επιλογές άλλων εποχών, χωρίς λόγο. Πόσο ενδιαφέρον θα είχε αν στην θέση της θα υπήρχε η δυνατότητα έκθεσης του εκάστοτε κορυφαίου έργου μιας περιοδικής έκθεσης. 

ΕΜΣΤ, Τομή του «φαραγγιού» μέσα στο οποίο οι κυλιόμενες σκάλες ανεβαίνουν προς το δώμα. Αυτή είναι η δημόσια κατακόρυφη κυκλοφορία.

Renzo Piano, Richard Rogers, Κέντρο Pompidou στο Παρίσι, Όψη 

Τέλος μπορεί κατά τον Tim Ronalds στον επίλογο του βιβλίου, η αλληλουχία των κυλιόμενων κλιμάκων που παραπέμπουν στις αντίστοιχες κυλιόμενες στο Κέντρο Pompidou στο Παρίσι να είναι ευχάριστη και συναρπαστική, υπάρχει όμως μια θεμελιώδης διαφορά. Οι Renzo Piano και Richard Rogers επιλέγουν οι κυλιόμενες να καταλάβουν ελάχιστο εμβαδόν σε σχέση με το μέγεθος των εκθεσιακών χώρων κτιρίου (σημειώνεται στα σχέδια με ρόζ χρώμα), ενώ στο ΕΜΣΤ οι μελετητές με μία γενναιόδωρη χειρονομία, που έχω ξανασχολιάσει, αποδίδουν το ένα τρίτο (1/3) του εμβαδού των ορόφων στην ζώνη ένταξης της κατακόρυφης (κυλιόμενες) και της οριζόντιας κυκλοφορίας (διάδρομοι) που δεν μπορούν να αξιοποιηθούν σωστά ως εκθεσιακοί χώροι, σε ένα μουσείο που ασφυκτιά με σημαντικές ελλείψεις χώρων. 

Renzo Piano, Richard Rogers, Κέντρο Pompidou στο Παρίσι, κάτοψη 

ΕΜΣΤ, Διαγραμματική Κάτοψη 3ου ορόφου 

Σε κάθε περίπτωση το βιβλίο της Καλλιόπης Κοντόζογλου αξίζει να διαβαστεί γιατί εκτός του ότι πρόκειται για μια προσεγμένη έκδοση με πολύ καλό layout και επιλεγμένες φωτογραφίες και σχέδια, αποτυπώνει μια πραγματικότητα μέσα από ένα προσωπικό πρίσμα και αποτελεί άλλη μια ουσιαστική ψηφίδα στο ανήσυχο και πολυσήμαντο μωσαϊκό που απεικονίζει την δραματική 12ετή πορεία ενός πολύπαθου κτιρίου την οποία επηρέασαν 14 υπουργοί Πολιτισμού. 

2. 

ΓΙΩΡΓΟΣ ΠΙΤΤΑΣ: 

ΑΛΦΑΒΗΤΑΡΙ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑΣ 

Ο Γιώργος Πίττας μετά από επτά βιβλία-λευκώματa (1997-2019) και την ιστοσελίδα greekgastronomyguide.gr επανέρχεται με μια καινούργια έκδοση στο πλαίσιο ενός ατέρμονος οδοιπορικού σε όλη την Ελλάδα που σε πρώτη ματιά παραπέμπει στην αίσθηση των παλιών παιδικών μας αλφαβητάριων του Δημοτικού με τα σκληρά εξώφυλλα.

Ο Γιώργος Πίττας

Ένα λεξικό που εμπεριέχει χαρακτηριστικές πληροφορίες από την Ελληνική Γαστρονομία. «Μέσα από 500 λήμματα και 700 φωτογραφίες, σημειώνει στον πρόλογο ο συγγραφέας, ο αναγνώστης μπορεί να γνωρίσει εδέσματα, μεζέδες, τοπικά προϊόντα, τρόφιμα, ποτά, κρασιά και να περιηγηθεί σε πανηγύρια, αγορές, τοπία και terroirs, να μάθει για κτίσματα και σκεύη, για συνήθειες και εμβληματικούς ανθρώπους με την βοήθεια του ποιητικού στίχου και των δημοτικών τραγουδιών, τον διηγηματικό λόγο και τις λαϊκές παροιμίες.» 

Ενδιαφέρον έχουν τα άρθρα μετά την εισαγωγή που αναφέρονται στην ιστορία της γαστρονομίας από την αρχαιότητα μέχρι και τον 20ο αιώνα και την σχέση της με τον Τουρισμό. 

Το Λεξικό είναι συναρπαστικό. Ξεφυλλίζοντας το, σύντομα ο αναγνώστης ανακαλύπτει ότι τα κείμενα των λημμάτων και οι φωτογραφίες που τα συνοδεύουν αποκαλύπτουν πληροφορίες που μας αιφνιδιάζουν και διαβάζονται ευχάριστα. Eπιλέγοντας τυχαία θέματα συνειδητοποίησα ότι πέρασαν ευχάριστα κάποιες ώρες, απολαμβάνοντας τις περιγραφές και τις εικόνες γοητευτικών χώρων από όλη την επικράτεια, καθώς και ελκυστικών εδεσμάτων, νοιώθοντας συχνά τους σιελογόνους αδένες να ενεργοποιούνται μαζί με ένα ευχάριστο αίσθημα βουλιμίας.

Ο Πίττας μας εναποθέτει με τον καλύτερο τρόπο τις βιωμένες απολαυστικές του στιγμές και μας προσκαλεί να τον ακολουθήσουμε στις περιπλανήσεις του και παράλληλα μας προκαλεί μια ευγενική ανομολόγητη ζήλεια για όλα όσα έχει την τύχη και την επιμονή να ανακαλύπτει. 

Το βιβλίο μπορείτε να προμηθευτείτε τώρα από τα e-shop των βιβλιοπωλείων Πολιτεία και Public, και μετά την άρση των μέτρων σε όλα τα βιβλιοπωλεία. σελ. 384, €25

3. 

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΦΙΛΙΠΠΙΔΗΣ: 

ΑΝΩΝΥΜΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ 

 Μία άρρητη παρουσία

Δημήτρης Φιλιππίδης 

Επανέρχομαι σήμερα με αυτό το σημαντικό βιβλίο του Δημήτρη Φιλιππίδη που έχει ξαναπαρουσιαστεί σε αυτό το μπλογκ, με αφορμή ένα εξαιρετικό βίντεο που πραγματοποίησε για αυτή την έκδοση το Πολιτιστικό Ιδρύματος Ομίλου Πειραιώς και ευγενικά μας παραχώρησε την άδεια δημοσίευσης. 

Το σκηνοθέτησε η Νατάσσα Ε. Ιωάννου, με αφορμή την προβολή του βιβλίου στην φετινή διαδικτυακή 17η Διεθνή Έκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης και εντάχθηκε στην σχετική ιστοσελίδα (δείτε εδώ). Αξίξει να παρακολουθήσετε στην συνέχεια το βίντεο αυτό με "πρωταγωνιστή" τον Δημήτρη Φιλιππίδη που μιλά για το βιβλίο. 

ή κάντε ΚΛΙΚ εδώ

Κάντε ΚΛΙΚ στις εικόνες για μεγέθυνση