ΜΕΓΑΛΑ ΤΑΛΕΝΤΑ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗΣ

ΣΤΟ ΜΙΚΡΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΩΝ ΚΑΤΟΥΝΙΩΝ

ένα αξέχαστο φινάλε 

των καλοκαιρινών μας διακοπών

Εν αρχή ήρθε η πρόσκληση. Όπως κάθε χρόνο. 

Ένα πλήρες τετρασέλιδο υψηλής ποιότητας, σε επιλεγμένο φάκελο, καλοτυπωμένο, με αναλυτική παρουσίαση του φετινού προγράμματος της συναυλίας με γενικό τίτλο: 

ΜΙΚΡΟ ΘΕΑΤΡΟ ΚΑΤΟΥΝΙΩΝ Λίμνη Ευβοίας 2/9 

ΣΥΝΘΕΣΕΙΣ 19ου-20ου-21ου ΑΙΩΝΑ 

Tchaikovsky-Shostakovich- Panayotopoulos 

Εμπεριείχε τους τίτλους των έργων, τα βιογραφικά των συνθετών και σχόλια για τα έργα που θα παιχτούν, τα ονόματα, φωτογραφίες και τα βιογραφικά των μουσικών. 

Πρόσκληση ανοιχτή για το κοινό, με σαφή ενημερωτικά στοιχεία για τον τρόπο προσέλευσης, και τα διαθέσιμα ξενοδοχεία της περιοχής. 

Το Μικρό Θέατρο Κατουνίων 

Το Μικρό Θέατρο Κατουνίων σχεδιασμένο από τον Αλέξανδρο Παναγιωτόπουλο βρίσκεται σε ένα υποβλητικό χώρο διαμορφωμένο πάνω στα ερείπια του παλαιού μεταλλείου λευκόλιθου, πάντα ανοιχτό και φιλόξενο στους ανθρώπους του χωριού και τους καλεσμένους που καταφθάνουν από την υπόλοιπη Ελλάδα και το εξωτερικό. 

Κάθε χρόνο στις αρχές του Σεπτέμβρη επί οκτώ συναπτά έτη πραγματοποιούνται συναυλίες με επιλεγμένα μουσικά κομμάτια, εξαίρετους μουσικούς και σπάνιες φωνές όπως της Στέλλας Ντουφεξή της Φανής Αντωνέλου, της Λένιας Ζαφειροπούλου, της Μάϊρας Μηλολιδάκη και άλλων. 

Η προετοιμασία ξεκινά πολύ νωρίτερα. Ο διαμορφωμένος υπαίθριος χώρος δέχεται την επίμονη φροντίδα και επιμέλεια των ιδιοκτητών μαζί με τους δικούς τους ανθρώπους, για να υποδεχθούν κοινό και καλεσμένους. 

Καθαρισμοί και αποψιλώσεις από άκρη σε άκρη του κτήματος, φρεσκαρίσματα, τακτοποιήσεις, περιποίηση των φυτών και των έργων τέχνης, των γλυπτών της Βάνας Ξένου που βρίσκονται ενταγμένα προσεκτικά στο χώρο. 

Βάνα Ξένου, Περσεφόνη (2000-2007) 

Βάνα Ξένου, Axis Mundi (2004)

Γαία, - Ανάδυση 2000-2007 

Μια μικρή γλυπτοθήκη με έργα που συνομιλούν με τα ερείπια των μεταλλείων και ένα υπέροχο φυσικό τοπίο, με πεύκα και κυπαρίσσια. Στο μικρό θέατρο ετοιμάζονται τα μαξιλαράκια, τοποθετούνται οι προβολείς, στήνονται οι κονσόλες και στην σκηνή τα αναλόγια  με το πιάνο. 

Παράλληλα, αρχίζει επί μέρες και η προετοιμασία των εδεσμάτων για το δείπνο που θα ακολουθήσει μετά την συναυλία για τους στενούς φίλους. Προμήθειες κάθε είδους για τα φαγητά, όλα χειροποίητα, μαγειρεμένα από την Μαρίνα Ξένου, που έχει κάθε χρόνο το γενικό πρόσταγμα. 

Μαρίνα Ξένου 

Μέχρι την τελευταία στιγμή απολαμβάνει κανείς την σπιτική εικόνα στην μικρή κουζίνα με την προσεκτική οργάνωση και προετοιμασία των υλικών για τα φαγητά. 

Δύο μέρες πριν,  καταφθάνουν οι μουσικοί και αρχίζουν οι πρόβες. Στο πατάρι του σπιτιού, στο ατελιέ, στην μικρή αυλή, αντηχούν αδιάκοπα, μέχρι αργά το βράδυ οι επαναλαμβανόμενοι ήχοι των εγχόρδων και του πιάνου. 

Μία ατμόσφαιρα χαράς, που εμπεριέχει ένα δημιουργικό πάθος με στόχο την άψογη εκτέλεση των έργων, αλλά και στιγμές χαλάρωσης και ανάπαυσης, μέχρι να ξαναρχίσουν.

Κρυφάκουγα συγκινημένος αυτούς τους νέους Έλληνες ταλαντούχους μουσικούς. Κατέγραψα την αγωνία τους και την επιμονή τους, το ταλέντο τους που τους έχει οδηγήσει σε αλλεπάλληλες εμφανίσεις στην Ελλάδα και το εξωτερικό και σε σειρά διακρίσεων, όπως διαβάζω στα εξαιρετικά βιογραφικά στο δίφυλλο της πρόσκλησης. Εντυπωσιάστηκα διαβάζοντας τις περγαμηνές αυτών των ανθρώπων με σημαντική διεθνή καριέρα, που παραμένουν άγνωστοι στο ευρύ κοινό και εκπέμπουν μια σεμνότητα και ένα σπάνιο ήθος: 

Ο Βασίλης Βαρβαρέσος, πιάνο 

με σημαντικές εμφανίσεις σε φεστιβάλ Μουσικής στο εξωτερικό, συμπράττει με μεγάλες ορχήστρες και έχει εμφανιστεί σε ορισμένες από τις μεγαλύτερες αίθουσες της Ευρώπης στις ΗΠΑ και στον Λευκό Οίκο, στην Κίνα, την Ιαπωνία, την Αίγυπτο, την Κορέα και το Ισραήλ. Έχει ηχογραφήσει δύο δίσκους και ετοιμάζει νέα δισκογραφική δουλειά. Έχει γράψει βιβλία και έχει συμπράξει σε συναυλίες μουσικής δωματίου με καταξιωμένους καλλιτέχνες. Σπουδές και υποτροφίες και διδακτορικό στην Νέα Υόρκη και στο Παρίσι, με βραβεία σε διαγωνισμούς. Το 2010 ανακηρύχθηκε ο καλύτερος πρωτοεμφανιζόμενος έλληνας καλλιτέχνης από την Ένωση Ελλήνων Κριτικών. 

Γιώργος Δεμερτζής 

Ο Γιώργος Δεμερτζής, βιολί,

σταθερός πλέον μουσικός σύμβουλος και ερμηνευτής στο Μικρό θέατρο των Κατούνιων, ιδρυτής του Νέου Ελληνικού Κουαρτέτου που συνδέθηκε με την καταγραφή και διάδοση της Ελληνικής μουσικής δημιουργίας προβάλλοντας το έργο του Σκαλκώτα και άλλων. Διάσημος βιολιστής που έχει συμπράξει ως σολίστ με πολυάριθμες ορχήστρες σε γνωστά μουσικά κέντρα σε όλο τον κόσμο, ασχολείται επίσης με την παιδαγωγική πλευρά του βιολιού. 

Νώε Ινουί 

Ο Νώε Ινουί, βιολί, 

ένα πολίτης του κόσμου γεννημένος στις Βρυξέλες από Ελληνίδα μητέρα και πατέρα Ιάπωνα που ζει στο Ντίσελντορφ, σειρά διακρίσεων και βραβείων. Σαν σολίστας παίζει στην Ευρώπη με σημαντικές ορχήστρες, σε διάσημες αίθουσες αλλά και στην Ιαπωνία συμπράττει με την Φιλαρμονική ορχήστρα της Ιαπωνίας. Έχει παίξει με σημαντικούς μουσικούς και τα τελευταία χρόνια εμφανίζεται με τον Βασίλη Βαρβαρέσσο που μαζί με τον τσελίστα Benedict Kloeckner εμφανίζονται με το σχήμα Trio Bell΄Arte. Έχουν κυκλοφορήσει 6 δίσκοι του. 

Άγγελος Λιακάκης 

Ο Άγγελος Λιακάκης, βιολοντσέλλο, 

μαθητής του Χρήστου Σφέτσα και με υποτροφίες σπούδασε δίπλα στους Csaba Onczay, Leonid Gorokhov και Kim Bak Dinitzen. Μέλος του Νέου Ελληνικού Κουαρτέτου, με πολυάριθμες συναυλίες στην Ελλάδα και το εξωτερικό και με σημαντική δισκογραφία. 

Ως σολίστ έχει εμφανιστεί με σημαντικές ορχήστρες με ρεπερτόριο που καλύπτει ένα ευρύ φάσμα από το μπαρόκ μέχρι την avant-garde και παράλληλα είναι καθηγητής βιολοντσέλου και μουσικής δωματίου. 

Το σούρουπο του Σαββάτου 2 Σεπτεμβρίου 2017 και όσο οι μουσικοί προετοιμάζονται, ο κόσμος ανηφορίζει από την παραλία προς τον χώρο του θεάτρου. Μία τελετουργία ανάμεσα στα γλυπτά της Βάνας Ξένου και τα ερείπια, στο θερμό φως της δύσης, καλοντυμένων επισκεπτών που με αργό ρυθμό κατευθύνονται στο μικρό θέατρο, το οποίο σταδιακά γεμίζει ασφυκτικά.

Αλέξανδρος Παναγιωτόπουλος 

Ο Αλέξανδρος Παναγιωτόπουλος άνοιξε την βραδιά επισημαίνοντας μεταξύ άλλων: 

“Ο τόπος αυτός αποτελεί για μας κέντρο και σημείο αναφοράς. Η διάχυτη ενέργεια του χώρου γίνεται αισθητή, αποβαίνει δημιουργική, λυτρωτική, προδιαθέτοντας ακροατές και μουσικούς. Η μουσική μπολιάζεται από τον ευλογημένο αυτό χώρο και με τη σειρά της «ποτίζει» τις ψυχές όλων μας. Στην υπέροχη αυτή διαδικασία καταλύτης είναι η δική σας συμπαράσταση και αγάπη. 

Είμαστε ιδιαίτερα ευτυχείς που σήμερα εξαίρετοι μουσικοί, με διεθνή καριέρα αλλά πάνω απ΄όλα, με πάθος και αγάπη για την μουσική, που στοχεύουν συνεχώς προς το σχεδόν αδύνατο, θέλοντας να ξεπεράσουν τον εαυτό τους, θα μας προσφέρουν την τέχνη και τον μόχθο τους. 

Είμαι προσωπικά ιδιαίτερα συγκινημένος που για πρώτη φορά φέτος θα εκτεθώ απέναντί σας μ’ ένα δικό μου έργο, σε πρώτη παγκόσμια εκτέλεση, κάτι που σίγουρα δεν θα έκανα αν δεν παιζότανε το έργο αυτό ακριβώς μετά μία εβδομάδα με τους ίδιους εκτελεστές στο Παρίσι. Η συναυλία θα λάβει χώρα στο ίδρυμα Ermitage, του οποίου το έργο είναι παραγγελία, τη βραδυά των εγκαινίων μιας έκθεσης ζωγραφικής και γλυπτικής της Βάνας Ξένου και με φόντο τα γλυπτά της.” 

( Η έκθεση εγκαινιάζεται στις 9 Σεπτεμβρίου 2017)

Η πρόσκληση της έκθεσης της Βάνας Ξένου

Το πρόγραμμα ξεκίνησε με ένα έργο του Ντμίτρι Ντμίτριεβιτς Σοστακόβιτς το Τρίο αρ. 8, που συνέθεσε σε ηλικία 17 ετών και αφιέρωσε στην Tatiana Glivenko που γνώρισε και ερωτεύτηκε σε σανατόριο στην Κριμαία. Ένα μικρό αλλά γεμάτο πάθος έργο που ερμήνευσαν οι Νώε Ινουί, βιολί, Βασίλης Βαρβαρέσος, πιάνο και Άγγελος Λιακάκης, βιολοντσέλλο. 

Ντμίτρι Ντμίτριεβιτς Σοστακόβιτς το Τρίο αρ. 8, Νώε Ινουί, βιολί, Βασίλης Βαρβαρέσος, πιάνο και Άγγελος Λιακάκης, βιολοντσέλλο. 

Ακολούθησε «σε πρώτη παγκόσμια εκτέλεση» η σύνθεση του Αλέξανδρου Παναγιωτόπουλου με τίτλο «Η Βυθισμένη Αυλή, έργο για δύο βιολιά (2017)», που ερμήνευσαν οι Νώε Ινουί και ο Γιώργος Δεμερτζής. 

«Η Βυθισμένη Αυλή, έργο για δύο βιολιά (2017), που ερμήνευσαν ο Γιώργος Δεμερτζής, βιολί και o Νώε Ινουί, βιολί . Στο μέσον ο Αλέξανδρος Παναγιωτόπουλος

Ο Αλέξανδρος Παναγιωτόπουλος, σπούδασε αρχιτεκτονική και παράλληλα μουσική ανάλυση και σύνθεση στο Λονδίνο και στην Αθήνα και αργότερα παρακολούθησε μαθήματα μουσικής στη σχολή Julliard και στο Columbia στην Νέα Υόρκη. Έχει συνθέσει έργα μουσικής δωματίου, φωνητικά καθώς και μουσική για το θέατρο. Από το 1991 ασχολείται συστηματικά με την αρχιτεκτονική των Κατουνίων, από όπου η βυθισμένη αυλή με τις γεωμετρικές της χαράξεις, αποτέλεσε πηγή έμπνευσης για την σύνθεση του έργου.

 

Η Βυθισμένη Αυλή 

Η συναυλία ολοκληρώθηκε με το τελευταίο έργο του Pyotr Ilych Tchaikovsky, «Τρίο για πιάνο, βιολί και βιολοντσέλλο αρ. 50», το οποίο συνθέτει εκφράζοντας την θλίψη του για τον θάνατο του φίλου του Nikolay Rubinstein. Ερμήνευσαν οι Νώε Ινουί, βιολί, Βασίλης Βαρβαρέσος, πιάνο και Άγγελος Λιακάκης, βιολοντσέλλο που καταχειροκροτήθηκαν από το κοινό. 

Pyotr Ilych Tchaikovsky, «Τρίο για πιάνο, βιολί και βιολοντσέλλο αρ. 50» 

Νώε Ινουί, βιολί, Βασίλης Βαρβαρέσος, πιάνο, Γιώργος Δεμερτζης στην αλλαγή των σελίδων! και Άγγελος Λιακάκης, βιολοντσέλλο 

Άγγελος Λιακάκης, Βασίλης Βαρβαρέσος, Νώε Ινουί 

Οι θεατές συγχάρηκαν έναν προς ένα τους μουσικούς και τίμησαν τον Αλέξανδρο Παναγιωτόπουλο ως συνθέτη και οικοδεσπότη. Στην συνέχεια ακολούθησε το δείπνο για τους φίλους όλων των ηλικιών με εξέχουσα την παρέα των νέων κυρίως αρχιτεκτόνων, μαθητών της Βάνας Ξένου στην Σχολή Αρχιτεκτόνων του ΕΜΠ, που δίνουν πάντα μια ξεχωριστή ατμόσφαιρα μέχρι αργά την νύχτα. 

Την επομένη ημέρα μετά τους καφέδες και τις συζητήσεις που επικεντρώθηκαν κυρίως στο σοβαρό θέμα της «ιστορικής» συνέντευξης της Ασπασίας Λούβη, στην «Καθημερινή της Κυριακής» της 03 Σεπτεμβρίου 2017 (διαβάστε εδώ) 

ακολούθησε το μεσημεριανό φαγητό με όσους από τους φίλους παρέμειναν. 

Το γεύμα έκλεισε όπως κάθε χρόνο με το κλασσικό γαλακτομπούρεκο που μεταφέρθηκε ζεστό από το χωριό. 

φωτογραφία Γιώργος Κριμίζης

Ένα αξέχαστο Σαββατοκύριακο, φινάλε των καλοκαιρινών μας διακοπών. 

Καλή προσαρμογή σε όλους.

Κάντε ΚΛΙΚ στις εικόνες για μεγέθυνση

ΗΛΙΑΣ ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ (SO-IL ARCHITECTURE) 

+ 

LAISNÉ ROUSSEL
__________________________________ 

"L’ATELIER DE L’ARSENAL"

ανάπλαση της Place Mazas στο Παρίσι

ή

ο επαναπροσδιορισμός του Σηκουάνα

Μια ακόμη επιτυχία με διεθνή απήχηση, αποτελεί για το γραφείο SO–IL, με έδρα την Νέα Υόρκη, που ιδρύθηκε το 2008 από τον Ολλανδό Florian Idenburg και την Κινέζα Jing Liu και βασικό συνεργάτη και επικεφαλής του γραφείου τον δικό μας Έλληνα Ηλία Παπαγεωργίου. 

Ηλίας Παπαγεωργίου 

Πρόκειται για το πρώτο βραβείο στον αρχιτεκτονικό διαγωνισμό για την ανάπλαση της Place Mazas στο Παρίσι, που αποτελεί μια φρέσκια και τολμηρή προσέγγιση στον πολεοδομικό ιστό της πόλης. 

Το γραφείο SO – IL συνεργάστηκε με το γαλλικό αρχιτεκτονικό γραφείο Laisné Roussel, με έδρα το Παρίσι και τις κατασκευαστικές εταιρείες και real estate REI Habitat and Icade. 

Το επίκεντρο της πρότασης με τίτλο "L 'Atelier de l' Arsenal", είναι η μετατροπή της υποβαθμισμένης περιοχής της πλατείας Mazas σε έναν νέο ελκυστικό κόμβο για το Παρίσι. 

Ο χώρος παρέμβασης συνολικής έκτασης 5,590 m², βρίσκεται στη διασταύρωση του Canal Saint Martin και του ποταμού Σηκουάνα και αποτελεί κρίσιμη διασταύρωση πολιτιστικών, οικονομικών και περιβαλλοντικών δίκτυων. Είναι επίσης στρατηγικά τοποθετημένο στο κέντρο σημαντικών μελλοντικών αναπτυξιακών έργων όπως το νέο αστικό μονοπάτι Balade de L'Arsenal και το νέο πεζοδρομημένο πάρκο, Rives de Seine. 

Ο χώρος χωρίζεται σε δύο μέρη. Στο πρώτο βρίσκεται ένα επταόροφο ιστορικό κτίριο που συνεχίζει τον ιστορικό άξονα του Haussman και ξεκινά ακριβώς κάτω από τον γειτονικό κτίριο κατοικιών του 19ο αιώνα. 

Αυτός ο κτιριακός όγκος περιλαμβάνει ένα πρόγραμμα στέγασης, με αρκετούς εσωτερικούς και εξωτερικούς κοινόχρηστους χώρους τόσο για τους κατοίκους όσο και για τους πολίτες με ένα εστιατόριο στο ισόγειο. 

Axonometric view from the Arsenal Basin. 

Το δεύτερο μέρος, που βρίσκεται στον άξονα της Βαστίλης, είναι αφιερωμένο στις δημόσιες δραστηριότητες. Υποστηρίζει ένα χαμηλότερο προφίλ, ανοίγοντας θέες στον ποταμό Σηκουάνα. Αυτό το τμήμα του χώρου περιλαμβάνει τρείς νέες δημόσιες πλατείες, ένα κτίσμα που χτίστηκε το 1905 και επαναχρησιμοποιείται και ένα προσωρινό περίπτερο που θα φιλοξενεί εγκαταστάσεις όπως δημόσιοι χώροι συνεργασίας, εργαστήριο κατασκευών, χώρο εκδηλώσεων, καθώς και μια εξωτερική βεράντα με θέα στη Arsenal Basin, στον ποταμό Σηκουάνα και τη γύρω πόλη, καθώς και εγκαταστάσεις για τη φροντίδα των αστέγων που ήδη έχει εγκατασταθεί εκεί. 

Η πρότασή μας, γράφουν στο κέιμενό τους οι μελετητές, δημιουργεί μια ευέλικτη σύνθεση χώρων και κτιρίων που διεγείρουν την πολυμορφία και αναμένει περαιτέρω αστικούς μετασχηματισμούς. 

Εκτιμούμε ότι ο αστικός χώρος δεν σταματά να εξελίσσεται. Μετά από δώδεκα χρόνια η δημόσια ζώνη μπορεί να επιστραφεί στην πόλη, προσφέροντας την ευκαιρία να εκσυγχρονίσουμε ξανά τη χρήση της. 

Η αειφορία είναι η κινητήρια δύναμη του έργου. Ο σχεδιασμός μας αντιπροσωπεύει μια νέα σχέση με την προκυμαία, όσο το Παρίσι εργάζεται για να δημιουργήσει ένα κολυμβητικό ποτάμι στο εγγύς μέλλον. 

Στο χώρο περιλαμβάνεται επίσης μια δημόσια πισίνα, καθώς και μια δεξαμενή για έρευνες βιοποικιλότητας και παρακολούθηση της ποιότητας του νερού. 

Η κατοικία της πρότασης είναι κατασκευασμένη από τοπική ξυλεία και το προσωρινό περίπτερο της είναι μια αποσυναρμολογούμενη κατασκευή από ανανεώσιμα υλικά, διευκολύνοντας την αστική ανάπτυξη, μειώνοντας τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις. 

Στην φωτογραφία ο Ηλίας Παπαγεωργίου (όρθιος) και οι Γάλλοι αρχιτέκτονες συνεργάτες από το γραφείο Laisne-Roussel. 

Από αριστερά: Nicolas Laisne, Julie Siol, Ilias Papageorgiou, Flavien Menu, Dimitri Roussel 

Παράλληλα με την SO – IL, το γραφείο Laisne Roussel και τους Γάλλων Developers REI and Icade, συνεργάστηκαν: 

Οι σύμβουλοι σε θέματα αρχιτεκτονικής τοπίου και Αστικού Σχεδιασμού Atelier Georges. 

Οι σύμβουλοι σε θέματα Τέχνης και πολιτισμού Manifesto 

Ο σύμβουλος αστικής στρατηγικής OFC Office for Cities 

Επίσης συνεργάστηκαν οι: Yacht Club Paris Bastille, Aurore, Colonies, Institut du Monde Arabe, Base Tara, Cluster EMS, Innogur, Elioth, Acousteb, Sinteo, Maitre Cube, Francilibois. 

Την εξέλιξη και την δουλειά του Ηλία Παπαγεωργίου, έχω παρουσιάσει στο παρελθόν αρκετές φορές. Πρόσφατα μάλιστα κυκλοφόρησε και το νέο βιβλίο με την δουλειά του γραφείου SO-IL, με τίτλο “SO-IL. Solid Objectives: Order, Edge, Aura” από τις εκδόσεις Lars Müller. 

Περιλαμβάνει μεγάλες φωτογραφίες και σχέδια συνοδευόμενα από λεπτομερή κείμενα που εξηγούν τις ιδέες και τις διαδικασίες πίσω από τα σχέδια, καθώς και δοκίμια από τους "σκηνοθέτες" του στούντιο και πολλές εικόνες του ολλανδού φωτογράφου Iwan Baan. Σύντομα ελπίζω θα παρουσιαστεί και στην Ελλάδα.  Για περισσότερα για το βιβλίο κάντε ΚΛΙΚ εδώ 

«Ο Ηλίας Παπαγεωργίου βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο του διεθνούς προβληματισμού για τα μεγάλα θέματα αστικής ανανέωσης, επανάχρησης και εξέλιξης που απασχολούν τη σύγχρονη αρχιτεκτονική σκέψη».

Στην συνέχεια μπορείτε να δείτε και το σχετικό βίντεο για την πρόταση που κέρδισε τον αρχιτεκτονικό διαγωνισμό:

Κάντε ΚΛΙΚ στις εικόνες για μεγέθυνση

ΑΠΩΛΕΙΕΣ: 

ΠΑΝΑΓΗΣ ΨΩΜΟΠΟΥΛΟΣ, ΝΤΕΝΗΣ ΠΟΤΗΡΗΣ

Κείμενα: Ανωνύμου, Δημήτρη Φιλιππίδη 

& Δημήτρη Αντωνακάκη

Παναγής Ψωμόπουλος, 29 11 2016

Ντένης Ποτήρης
(φωτογραφικό αρχείο Γιώργου Αντωνακάκη)

Οι αναγγελίες θανάτου παλαιότερων συναδέλφων δεν είναι φυσικά κάτι ευχάριστο για αυτό το blog. Εκτός όμως από την ενημέρωση των αναγνωστών, συχνά οι αναγγελίες συνοδεύονται με κείμενα και σχόλια που αποκαλύπτουν άγνωστες πτυχές, κυρίως για τους νεώτερους, που συμπληρώνουν το παζλ της ιστορίας της αρχιτεκτονικής δράσης των προσώπων αυτών στην Ελλάδα. 

Αυτή την φορά ο Δημήτρης Φιλιππίδης και ο Δημήτρης Αντωνακάκης, μου έστειλαν κείμενα για τον Παναγή Ψωμόπουλο που «έφυγε» στις 14 Αυγούστου 2017 και για τον Ντένη Ποτήρη που πέθανε λίγες ημέρες πριν, δύο πρόσωπα με σημαντική παρουσία στον χώρο της αρχιτεκτονικής και πολεοδομίας. Για τον Παναγή Ψωμόπουλο μάλιστα έλαβα και ένα ακόμη σχόλιο από γνωστό συνάδελφο που δεν θα ήθελε να αναφερθεί το όνομά του. Το δημοσιεύω κυρίως γιατί θεωρώ ότι συχνά η αλήθεια δεν πρέπει να κρύβεται σε αυτές τις περιπτώσεις. Οι προσωπικότητες που φεύγουν, ενώ στην πραγματικότητα αναδεικνύονται μέσα από θετικές και αρνητικές συσχετίσεις και δράσεις, κατά κάποιο τρόπο η εικόνα τους αλλοιώνεται «μετά θάνατον», ευλογώντας υπέρμετρα την θετική μόνο πλευρά των ιδίων και των στενών συνεργατών τους.

ΓΙΑ ΤΟΝ ΠΑΝΑΓΗ ΨΩΜΟΠΟΥΛΟ

ανωνύμου

Παναγής Ψωμόπουλος, 29 11 2016

«Τον Παναγή Ψωμόπουλο τον εκτιμούσα αφάνταστα, τον θαύμαζα για πολλά. Ήταν το πιο σπινθηροβόλο πνεύμα μέσα στην Οργάνωση Δοξιάδη, γι' αυτό και τον αντιπαθούσαν οι "κανονικοί", σίγουρα μερικοί τον μισούσαν κι από πάνω. Δεν τον πτοούσαν αυτές οι μικρότητες όμως...»

ΓΙΑ ΤΟΝ ΠΑΝΑΓΗ

του Δημήτρη Φιλιππίδη

Παναγής Ψωμόπουλος, 29 11 2016

Δεν υπήρχε καμιά αμφιβολία σε όσους γνώριζαν τον Παναγή Ψωμόπουλο: ήταν ξεχωριστός. Δεν ήταν μόνο η πολυμάθειά του, η οξύνοιά του και η ευφράδειά του, που ζωντάνευαν οποιαδήποτε παρέα. Ήξερε να διαβάζει τους ανθρώπους. Ήταν ειλικρινής και άφοβος. Τολμούσε να πει τα πράγματα με το όνομά τους ενώ άλλοι δείλιαζαν ή κρύβονταν πίσω από τις λέξεις. Ήταν ανορθόδοξος, αιρετικός, με κριτική ματιά που δεν χάριζε κάστανα. Και πάνω από όλα: δεν καυχιόταν, δεν αυτοπροβαλόταν. 

Παναγής Ψωμόπουλος, 29 11 2016

Προς τα έξω έδειχνε ένα άψογο επαγγελματικό πρόσωπο που μπορούσε επάξια να σταθεί δίπλα σε διασημότητες και ισχυρά πρόσωπα. Αυτά όλα τα προσόντα διέβλεψε ο Κ. Δοξιάδης όταν τον προσέλαβε, νεαρό απόφοιτο της Σχολής Αρχιτεκτόνων, για να του αναθέσει σε συνέχεια πολλές εμπιστευτικές αποστολές και ρόλους στον Οργανισμό Δοξιάδη. Ο Ψωμόπουλος δεν εκμεταλλεύτηκε τη θέση του, αντίθετα δεν έπαψε να λέει θαρρετά τη γνώμη του, αδιαφορώντας για τις επιπτώσεις. Πήρε επάνω του την οργάνωση του Κέντρου Οικιστικής, του θεωρητικού κλάδου του Γραφείου, και όταν χρειάστηκε, με προσωπικές θυσίες, συνέχισε να εκδίδει το περιοδικό Ekistics με τη διεθνή απήχηση. 

Πολλά τον πίκραιναν αλλά δεν παραπονιόταν. Είχε μια ακλόνητη αίσθηση χρέους που τον κρατούσε όρθιο. Και μια απέραντη αγάπη για όσους εκτιμούσε.

Δημήτρης Φιλιππίδης

ΝΤΕΝΗΣ ΠΟΤΗΡΗΣ, ΑΡΧΙΤΕΚΤΩΝ

«Στοχαστικός ερευνητής των αρχετύπων»

Ιδρυτικό μέλος του Εργαστηρίου 66

του Δημήτρη Αντωνακάκη

Ντένης Ποτήρης, (φωτογραφικό αρχείο Γιώργου Αντωνακάκη)

Δεν είναι ευχάριστο να στρέφεται κανείς στο παρελθόν με αφορμή την απώλεια αγαπημένων προσώπων, όπως σήμερα που πριν μέρες έμαθα πως χάθηκε -έφυγε για πάντα- ο καλός φίλος, συμμαθητής στο ΕΜΠ και παλιός άμεσος συνεργάτης μας, ο Ντένης Ποτήρης, συνιδρυτής του Εργαστηρίου 66, που η αριστερή του προέλευση τον ανάγκασε να εκπατριστεί το 1968 όταν επικράτησε η χούντα το ’67. Έκτοτε συναντηθήκαμε λίγες φορές, πάντα με τρυφερότητα και ιδιαίτερη συγκίνηση.

Έτσι, λοιπόν, και τώρα θυμάμαι διάφορες στιγμές της κοινής μας ζωής που ήθελα να καταθέσω, καθώς στοιχειοθετούν το κλίμα της εποχής που ζήσαμε μαζί, και ίσως, συμπληρώνoυν το παζλ της.

Ντένης Ποτήρης, Σουζάνα Αντωνακάκη,

(φωτογραφικό αρχείο Γιώργου Αντωνακάκη)

1953

Α’ έτος. Πρώτες μέρες στο Πολυτεχνείο. Πρώτες γνωριμίες. Ένας συμμαθητής με αστείο όνομα «Ποτήρης». Τριγύρω ειρωνικά χαμόγελα. Είναι συμπαθής.

Τον πλησιάζω:

-Πώς σε λένε; Ρωτώ, επιθυμώντας να ξεπεράσω το επίθετο.

-Ντένη, μου απαντά μ’ ένα αφοπλιστικό χαμόγελο.

-Και από πού είσαι; Από το Κάιρο;

 Και είσαι μόνος στην Αθήνα;

-Μόνος, και γέλασε.

-Σχέδιο, πού έκανες σχέδιο;

-Λίγο, στον Μάρθα.

Δεν χρειαζόταν τίποτε άλλο για ν’ ανοίξει ένα δίαυλος επικοινωνίας, μια απλή πλούσια φιλία. Πολύ ασυνήθιστος τύπος, μοναχικός, ελεύθερος. Εύκολα μου προσφέρθηκε με πολλά ενδιαφέροντα για συντροφιά.

1954

Όλη η τάξη στο Α’ έτος έμεινε «μετεξεταστέα» για τον Σεπτέμβριο, εκτός από μια συμφοιτήτρια που είχε περάσει! Ο Ντένης ήταν στον κόσμο του με το τσιγάρο στο ένα χέρι και το μολύβι στο άλλο σχεδίαζε μέσα στον καπνό τα οράματά του. Είχε μείνει, όπως κι εγώ, στα Μαθηματικά. Ξεχνιότανε: στο διαγώνισμα του Σεπτεμβρίου αντί να χρησιμοποιήσει το κατάλληλο θεώρημα για να προχωρήσει στη λύση της άσκησης, ασχολήθηκε με την απόδειξη του θεωρήματος (!) και φυσικά δεν πρόλαβε να λύσει την άσκηση: έτσι κάπως έμεινε στην ίδια τάξη και από δικός μας συμμαθητής έγινε συμμαθητής της Σουζάνας που ερχότανε στην επόμενη χρονιά. Τότε δεν υπήρχε τρίτη περίοδος…

Σπουδές ονειρεμένες 1953-1958-1959

Χωρίς καμιά ιδιαίτερη συστηματική πρωτοβουλία σχηματίστηκε μια μικρή ομάδα 7-8 ατόμων από διαφορετικές τάξεις (5^ο έτος, 3^ο έτος, 2^ο έτος) αρχιτεκτονικής που συμπληρώνονταν κάθε φορά και με άλλους, άλλες κι ακόμα φοιτήτριες από τη Φιλοσοφική ή τη Νομική σχολή του Πανεπιστημίου.

Η μαγεία των εκδρομών της εποχής.

Αυτή η συμπαγής αλλά ανοιχτή ομάδα σε κάθε ευκαιρία άφηνε την Αθήνα και με μια κουβέρτα, ένα σακίδιο και ελάχιστα χρήματα ταξίδευε στην Ελλάδα.

Δεκέμβριος 1955

Εκδρομή: Όσιο Λουκά - Αράχοβα.

Η μονή του Οσίου Λουκά

(φωτογραφικό αρχείο Γιώργου Αντωνακάκη)

Όσιος Λουκάς 30 10 1955,

Από αριστερά: Δημήτρης Αντωνακάκης, Ιούλιος Αρμάος, Ντένης Ποτήρης, Γιώργος Αντωνακάκης, Κική Κωστοπούλου δικηγόρος, Τούλα Κωστοπούλου -Κατοχιανού

(φωτογραφικό αρχείο Γιώργου Αντωνακάκη)

«Τριγυρίζοντας τον οικισμό με τον Ντένη σχολιάζουμε:

«…Πόρτες με περίφημες αναλογίες και το μπετόν πολλές φορές τόσο προσεγμένο στη μορφή και δεμένο με τις γύρω λίθινες και ξύλινες κατασκευές που κάνει εντύπωση.

24.12.1955 Μια άποψη της Αράχωβας

(φωτογραφικό αρχείο Γιώργου Αντωνακάκη)

24.12.1955 Αράχωβα. Το σπίτι με τα μεθυσμένα τούβλα
(φωτογραφικό αρχείο Γιώργου Αντωνακάκη)

24.12.1956,  Αράχωβα

(φωτογραφικό αρχείο Γιώργου Αντωνακάκη)

Παντού η ίδια αγάπη για το στραβό, το ασύμμετρο, το παιχνιδιάρικο. Παντού σπασίματα, γωνιές, κόγχες. Γιατί, άραγε, όλο αυτό το παίξιμο που δίνει την εντύπωση ότι τα σπίτια είναι βράχια που έχουν βγει και αυτά από την ανάγκη, από τη γη όπως τα βράχια του Παρνασσού που βρίσκεται από πάνω τους φορώντας τη γκρίζα περούκα του με τις άσπρες ακατάστατες τούφες». (Σημειώσεις από το ημερολόγιό μου -27/12/1955)

25.12.1955 Αράχωβα, 

από αριστερά: Τούλα Κωστοπούλου -Κατοχιανού,Κική Κωστοπούλου δικηγόρος, τοπική αγρότισα, Ντένης Ποτήρης, Δημήτρης Αντωνακάκης, Ιούλιος Αρμάος,

(φωτογραφικό αρχείο Γιώργου Αντωνακάκη)

Ο εμφύλιος και οι σεισμοί της εποχής είχαν αφήσει τα ίχνη τους παντού. Νησιά, Ήπειρος, Μακεδονία, Βοιωτία, Πήλιο, Πελοπόννησος. Επισκέψεις συστηματικές με χάρτες σε αρχαιολογικούς χώρους, σε κατεστραμμένα χωριά.

Κοιμόμαστε όπου βρίσκαμε, μοναστήρια, σχολεία μέχρι και σε αστυνομικά τμήματα ως φιλοξενούμενοι.

28-30.10.1955 Ορχομενός,. βοηθώντας τον Ντένη στην αποτύπωση στο εσωτερικό Παναγιάς της Σκριπούς, θέμα στον Ορλάνδο. 

Γιώργος Αντωνακάκης κάτω, Ντένης κρατάει την κορδέλα στην μέση και Δημήτρης Αντωνακάκης στην κορυφή της σκάλας

(φωτογραφικό αρχείο Γιώργου Αντωνακάκη)

Ο Ντένης πολύ συχνά μαζί σ’ αυτήν την παράδοξη εκπαιδευτική διαδικασία. Πλούτος εμπειρίας: συζητήσεις, φωτογραφίες, σκίτσα, αποτυπώσεις. Η μεσογειακή και η βαλκανική νοοτροπία και η αρχιτεκτονική της κύλησε στις φλέβες μας. Η χαρά της αποκάλυψης και ο Ντένης μαζί.

13.02.1955 Πόρος, Πηγαίνοντας στο Λεμονόδασος. 

Από αριατερά: Αντώνης Τρίτσης, Μιχάλης Δωρής (με γυαλιά), Νίκος Χατζηθεοδώρου, Ντένης Ποτήρης., Γιώργος Αντωνακάκης, Δημήτρης Αντωνακάκης, Χρήστος Παπουτσάκης, Λεωνίδας Μυλωνάδης.

(φωτογραφικό αρχείο Γιώργου Αντωνακάκη)

Καλοκαίρι 1957..

Εργαζόμαστε και οι δύο στο Υπουργείο Δημοσίων έργων.

«Ο Ντένης είναι ένα ξέφωτο μέσα σ’ ένα χώρο ανιαρό. Έρχεται στο σχεδιαστήριό μου και κουβεντιάζουμε ή πηγαίνω εγώ στο δικό του. Μπορούμε να συζητάμε για χίλια δύο πράγματα που αν τα κουβέντιαζα με άλλους θα τους παίρνανε τα γέλια. Ώρα πολύ μιλάμε για ποιητές και ποιήματα, για κείμενα και αρχιτεκτονική.

Διαπιστώσεις: Είναι τόσο δύσκολο να κάνει κανείς αυτό που πρέπει. Σ’ αυτό είμαστε και οι δύο πολύ αδύνατοι…». Δυστυχώς.

(Σημειώσεις από το ημερολόγιό μου)

1960

Μαζί στο γραφείο μας, Βησσαρίωνος 1. Φιλοξενούμενοι σε ένα δωμάτιο στον Α όροφο.

Πρώτος διαγωνισμός ΄»Ξενοδοχείο στην  οδό Ακαδημίας».: Η Σουζάνα κι εγώ, ο Ντένης και ο Κωστής Γκάρτζος.  Διορθώσεις μέχρι την τελευταία στιγμή.

«-Θα προλάβουμε την παράδοση έως τη 1.00;

-Θα πάω να ρωτήσω αν μπορούμε να καθυστερήσουμε λίγο, μια και αργούν οι φωτοτυπίες. Άλλωστε, είναι κοντά η παράδοση, λέει ο Ντένης.

Ύστερα από λίγο τηλεφωνεί:

-Εντάξει, μπορούμε να τα φέρουμε μέχρι τις 3.

Με άνεση και χαλαρά –ήμασταν ξενυχτισμένοι- κολλάμε τα σχέδια, τα αμπαλάρουμε και τα παίρνει να τα παραδώσει. Μετά από μισή ώρα τα φέρνει πίσω.

«Είναι ανοιχτά αλλά δεν τα παίρνουν, γιατί η προθεσμία, λένε, έληξε στη μία η ώρα».

 Κενό…Το ξεπερνάμε!

1961 Δελφοί.

Παρέα στην οργανωτική  επιτροπή του συνεδρίου. Συμμετέχουν λαμπρές αρχιτεκτονικές προσωπικότητες : Θουκιδίδης Βαλεντής, Προκόπης Βασιλειάδης, Κωνσταντινος Δοξιάδης, Αριστομένης Προβελέγγιος, αλλά και ο Θάνος Τσίγκος έμπλεος αναρχικής μέθης μας παραξενεύει: «και το κόκκινο και το μαύρο τα έχω χεσμένα»!! δηλώνει (κουβέντες από άξια στόματα που μετρούσανε εκείνη την εποχή).

Παρ’ όλα αυτά ο Δοξιάδης κλέβει την παράσταση. Πολλοί νέοι συνάδελφοι, μαζί ο Ντένης και ο Κωστής Γκάρτζος, εντάσσονται μετά το συνέδριο, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο στο απίστευτο για την εποχή γραφείο Δοξιάδη. Όμως μετά τη δουλειά ο Ντένης  παραμένει μαζί μας .

1965

Εργαστήριο 66. Διαγωνισμός: «Θερινός οικισμός στις Σπέτσες» .

Η Σουζάνα κι εγώ με τον Ντένη και την Έφη Τσαρμακλή. Βροντίση. Πλησιάζει η προθεσμία παράδοσης. Ο Ντένης δουλεύει το τοπογραφικό. Ανακάλυψε μια αεροφωτογραφία. Την μεγεθύνει και ανησυχεί. Μας πείθει να πάμε να δούμε το τοπίο –τελευταία στιγμή. Εντυπωσιακή εμπειρία. Στο καράβι αποφασίζουμε να αλλάξουμε την πρότασή μας. Ξενύχτια… Μόλις προφταίνουμε την παράδοση. Α’ Βραβείο.

Αρχιτεκτονικός Διαγωνισμός: «Θερινός οικισμός στις Σπέτσες», Α΄Βραβείο

Τα βράδια στο σπίτι μας ξενυχτάμε καθισμένοι στο χαλί, διαβάζοντας τα «Γράμματα σ’ ένα νέο ποιητή» του Rilke, με ατελείωτες συμπληρωματικές συζητήσεις.

1966

Λίγους μήνες στο Παρίσι. Μεταπτυχιακά. Παντρεύεται. Η μικρούλα Αλίκη συμπληρώνει την οικογένεια. Ταυτόχρονα με την παρουσία του στο Εργαστήριο, εργάζεται στο γραφείο Δοξιάδη. Εκεί τον βρίσκει η δικτατορία. Αγχώνεται. Ανησυχεί. Η οικογένεια είναι στιγματισμένοι κομμουνιστές. Τελικά φεύγει για την Αμερική συστημένος από φίλους του γραφείου Δοξιάδη.

Έτσι χάνεται για μας.

Γυρίζει για πρώτη φορά στη δεκαετία του ’80. Το φιλέρευνο πνεύμα του τον ωθεί στις νέες τεχνολογίες. Δυσκολεύεται να ξαναρχίσει γυρίζοντας: η οικογένεια… οι δεσμεύσεις…

Ένα ευγενικό μελαγχολικό γράμμα, τα τελευταία του νέα, στον Παναγιώτη Τσακόπουλο που τον είχε καλέσει για την ημερίδα του Εργαστηρίου 66 στο Μουσείο Μπενάκη το 2016.

Δεν θα ήταν δυνατόν να έρθει. Δεν ήταν καλά.

Τέλος, ένα τηλεφώνημα από την ανιψιά του: ο Ντένης έφυγε…

Δεν μπορώ και δεν θέλω να ξεχάσω τις πολυάριθμες και πολύτιμες απώλειες…

Δημήτρης Αντωνακάκης, Αύγουστος 2017