ΝΕΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ 

ΤΟΝ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟ ΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΚΑΙ ΤΟ ΤΟΠΙΟ

Juhani Pallasmaa, Ηρακλής Καραμπάτος,  Αλέξανδρος Ψυχούλης και Χριστόφορος Μαρίνος, Κώστας Μωραΐτης και Ασπασία Κουζούπη

Τέσσερις νέες ενδιαφέρουσες εκδόσεις κατέφθασαν μετά τις καλοκαιρινές διακοπές, και μάλιστα οι δύο πρώτες προσεγγίζουν την σχέση της Αρχιτεκτονικής και τον Κινηματογράφο μέσα από διαφορετικές οπτικές. Ο Φινλανδός αρχιτέκτονας και θεωρητικός Juhani Pallasmaa, εξετάζει πώς ο κινηματογράφος, η τέχνη και η αρχιτεκτονική μοιράζονται ένα βιωματικό έδαφος, στην πρόσφατη έκδοση των Πανεπιστημιακών Εκδόσεων Κρήτης με τίτλο Αρχιτεκτονική της εικόνας, που αποτελεί ακριβή μετάφραση της πρώτης έκδοσης του 2001, ενώ ο Ηρακλής Καραμπάτος επιμελείται τον νέο συλλογικό τόμο για τη σχέση αρχιτεκτονικής και κινηματογράφου από τις εκδόσεις Futura. Στην συνέχεια, ο Χριστοφορος Μαρίνος επιμελείται όχι μόνο την έκθεση του Αλέξανδρου Ψυχούλη στην Δημοτική Πινακοθήκη Χανίων με τίτλο Κινδύνεψα μόνο από ανεξέλεγκτες σκέψεις, αλλά και μία εξαιρετική έκδοση με τον ίδιο τίτλο, τον κατάλογο της έκθεσης,  που πραγματικά με εντυπωσίασε για την πρωτοτυπία του και την υψηλή του ποιότητα. Τέλος, οι αρχιτέκτονες και πανεπιστημιακοί Κώστας Μωραΐτης και Ασπασία Κουζούπη, επιμελούνται τον νέο συλλογικό τόμο με τίτλο Άυλες Δομές και η Συγκρότηση των Απτών Πραγμάτων: 13+1 κείμενα για το τοπίο, την άυλη κληρονομιά και τον αρχιτεκτονικό χώρο, που συγκροτείται από κείμενα δεκαέξι συγγραφέων.

Διαβάστε στην συνέχεια συνοπτικές παρουσιάσεις των τεσσάρων αυτών εκδόσεων.

1.

Juhani Pallasmaa,

«Η ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΑΣ

Juhani Pallasmaa

Αρκετά καθυστερημένα μεταφράστηκε τελικά και εκδόθηκε στην Ελλάδα από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, το διαχρονικό βιβλίο του Φινλανδού αρχιτέκτονα και θεωρητικού Juhani Pallasmaa, με τίτλο Η ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΑΣ, Ο υπαρξιακός χώρος στον κινηματογράφο, που παρουσιάστηκε για πρώτη φορά το 2001, από τον εκδοτικό οίκο Building Information Limited,  με τίτλο The Architecture of Image: Existential Space in Cinema, και εξετάζει πώς ο κινηματογράφος, η τέχνη και η αρχιτεκτονική μοιράζονται ένα βιωματικό έδαφος. Η εξαιρετικά προσεγμένη αυτή ελληνική έκδοση που επιμελήθηκαν οι Παναγιώτης Σουλτάνης και Δημήτρης-Χρυσός Τομαράς, σε μετάφραση της Παρασκευής Παντελιάδου, αποτελεί πιστό αντίγραφο της αρχικής έκδοσης του 2001, που πραγματοποιήθηκε με την επιμέλεια και την πρωτότυπη σελιδοποίηση του συγγραφέα. Στόχος του ήταν να συνδέσει την κινηματογραφική με την αρχιτεκτονική πραγματικότητα, προκειμένου να αποκαλυφθούν οι αλληλεπιδράσεις, μελετώντας σε βάθος και από αρχιτεκτονική σκοπιά, και μέσα από αναλύσεις ταινιών τεσσάρων κορυφαίων σκηνοθετών των Άλφρεντ Χίτσκοκ (Η Θηλιά 1948 και Σιωπηλός Μάρτυρας), Αντρέι Ταρκόφσκι (Νοσταλγία, 1983), Στάνλεϋ Κιούμπρικ (Η Λάμψη,1980) και Μικελάντζελο Αντονιόνι (Επάγγελμα: Ρεπόρτερ, 1975), επιδιώκοντας να δείξει πώς η αρχιτεκτονική εικονοποιία διαμορφώνει συναισθηματικές και ψυχολογικές καταστάσεις.

Το βιβλίο συγκροτείται από πέντε δοκίμια, σε συνδυασμό με την ευρύτερης θεματολογίας εισαγωγή, και μαζί με την εξαιρετική εικονογράφηση σε όλη του την έκταση, με το κατάλληλο κάθε φορά κινηματογραφικό καρέ ή την εικόνα να τοποθετείται δίπλα στο σχετικό κείμενο, αποτελούν απαραίτητο ανάγνωσμα για όποιον ενδιαφέρεται για τον κινηματογράφο και την αρχιτεκτονική.

Ο συγγραφέας εξετάζει πώς οι σκηνοθέτες αυτοί χρησιμοποιούν την αρχιτεκτονική εικονοποιία ώστε να προκαλέσουν και  να διατηρήσουν συγκεκριμένες ψυχικές καταστάσεις, και αναδεικνύει την ικανότητα του κινηματογράφου να αφυπνίζει την κατανόηση του αρχιτέκτονα σχετικά με τη δημιουργία τόπου, ενθαρρύνοντας τη διερεύνηση των ακραίων ορίων της αίσθησης και της αντίληψης.

Ένα κοινό νήμα που διατρέχει επίσης το βιβλίο είναι η ζωγραφική. Αυτό πηγάζει τόσο από την προσωπική διαδρομή του συγγραφέα όσο και από τη σύγκλιση με τον κινηματογράφο, καθώς κάθε μορφή τέχνης απεικονίζει τον αρχιτεκτονικό χώρο, είτε αυτός είναι πραγματικός είτε φανταστικός. Μερικές από τις πιο διαφωτιστικές στιγμές αυτού του εξαιρετικά ενδιαφέροντος βιβλίου προκύπτουν από τη σύγκριση των ταινιών με συγκεκριμένους πίνακες ζωγραφικής της Αναγέννησης και του Υπερρεαλισμού, συσχετισμοί που σε ορισμένες περιπτώσεις, είναι σαφώς εσκεμμένοι από την πλευρά του σκηνοθέτη. Αυτή η αλληλεπίδραση και η σύγκλιση διαφορετικών μορφών έκφρασης αποτελούν τελικά τον πυρήνα του βιβλίου.

2.

“ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΚΑΙ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΣ”

Κυκλοφορεί σε λίγες ημέρες από τις εκδόσεις Futura ο νέος συλλογικός τόμος Αρχιτεκτονική και Κινηματογράφος που επιμελείται ο Ηρακλής Καραμπάτος,  διδάκτορας Αρχιτεκτονικής (ΕΜΠ, 2025), που διδάσκει στο Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών της Σχολής Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης. Μια ακόμη έκδοση που εμπεριέχει μια συλλογή κειμένων που εξετάζουν, για πρώτη φορά στην ελληνική βιβλιογραφία, τη σχέση αρχιτεκτονικής και κινηματογράφου μέσα από τέσσερις βασικές θεματικές ενότητες, μέσω των οποίων επιχειρείται να προστεθεί νέο υλικό και νέες προσεγγίσεις στις σχέσεις αυτού του διαθεματικού πεδίου, ξεκινώντας από τον κοινό παρονομαστή των δύο αυτών τομέων της ανθρώπινης δραστηριότητας, δηλαδή την παραγωγή του χώρου.

Στο πρώτο μέρος του τόμου, παρουσιάζονται κείμενα που εξετάζουν την ανάπτυξη θεωρητικών και ιστορικών σχέσεων ανάμεσα στα εξεταζόμενα πεδία. Στον θεματικό αυτόν άξονα συμβάλλουν με τα κείμενά τους ο Σταύρος Αλιφραγκής, ο Δημήτρης Γκινοσάτης, και ο Κωνσταντίνος Χατζηφραγκιός-Μακρυδάκης.

Στο δεύτερο μέρος εξετάζεται το ζήτημα της παραγωγής του χώρου, καθώς και οι μετασχηματισμοί του στον κινηματογράφο, με κείμενα της Ελένης Γέμτου, του Γιώργου Αραμπατζή, του Γιάννη Ραουζαίου και του Εμμανουήλ Αμαριωτάκη.

Στο τρίτο μέρος ο αναγνώστης θα έρθει σε επαφή με κεφάλαια που ως βασικό στόχο θέτουν την παρουσίαση της αρχιτεκτονικής ως εικόνας στο πλαίσιο της κινηματογραφικής αφήγησης, με κείμενα της Μαρίας Αθανασέκου, του Νίκου Σαραφιανού, της Άννας Μωραΐτου, του Χρήστου Σκυλλάκου και του Δημήτρη Ουλή.

Τέλος, στον τέταρτο θεματικό άξονα, τα κείμενα κινούνται σε ένα ευρύτερο φιλοσοφικό και πολιτισμικό επίπεδο ανάγνωσης γύρω από τον κινηματογραφημένο χώρο, καθώς και τις προεκτάσεις των αναπαραστάσεών του. Εκεί γράφουν η Μαρία Ανδρονίκου, και ο επιμελητής της έκδοσης Ηρακλής Καραμπάτος.

3.

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΨΥΧΟΥΛΗΣ:

“ΚΙΝΔΥΝΕΨΑ ΜΟΝΟ ΑΠΟ ΑΝΕΞΕΛΕΚΤΕΣ ΣΚΕΨΕΙΣ”

Ένας ξεχωριστός κατάλογος της ομότιτλης έκθεσης

Αλέξανδρος Ψυχούλης

Λίγο καθυστερημένα επίσης, ήρθε στα χέρια μου από την Αγγελική Αντωνοπούλου της γνωστής γκαλερί, μια ξεχωριστή έκδοση με τίτλο Κινδύνεψα μόνο από ανεξέλεγκτες σκέψεις. Πρόκειται για τον εξαιρετικό κατάλογο του πολυτάλαντου εικαστικού, σκηνογράφου, μουσικού, σκηνοθέτη, καρτουνίστα, καθηγητή και συγγραφέα Αλέξανδρου Ψυχούλη, που εκδόθηκε με αφορμή την ομότιτλη έκθεσή του, που εγκαινιάστηκε στην Δημοτική Πινακοθήκη Χανίων στις 16 Μαϊου 2026 και θα διαρκέσει μέχρι τις 4 Οκτωβρίου 2026. Μία έκδοση που πραγματικά με εντυπωσίασε για την υψηλή της ποιότητα, την άψογη βιβλιοδεσία από την future format, τον προσεγμένο και πρωτότυπο σχεδιασμό και το layout από τον Γιάννη Καρλόπουλο και την Βιργινία Χριστάκου, καθώς και την υψηλή ποιότητα της εικονογραφίας.

Όργανα γυμναστικής, 2007, κορδόνι και ξύλο

Care, 2011, στυλό διαρκείας  σε χαρτί

Πέρα από το συναρπαστικό αναλυτικό βιογραφικό του καλλιτέχνη, στην έκδοση εντάσσονται επιλεγμένα έργα του με ποικίλες τεχνικές και μια πολυσύνθετη θεματολογία, που έχουν παρουσιαστεί σε εκθέσεις στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, ακόμη και στην 47η Μπιενάλε της Βενετίας, κάποια εξ αυτών μάλιστα μέσω της συλλογής Δασκαλόπουλου, εκτίθενται και σε μεγάλα μουσεία του εξωτερικού. Έργα που συγκροτούν μια συναρπαστική διαδρομή ενός σημαντικού εικαστικού που χαίρομαι που συνεργάζεται με την ιστορική γκαλερί της Αγγελικής Αντωνοπούλου.

Χριστόφορος Μαρίνος

Και όλα αυτά με την μοναδική επιμέλεια τόσο της έκθεσης όσο και του καταλόγου, του κριτικού τέχνης Χριστόφορου Μαρίνου, που πάντα πειραματιζόμενος, αναζητώντας νέες διαδρομές, αυτή την φορά επέλεξε την ευρηματική, στο πλαίσιο  μιας αλφαβητικής διάταξης, ανασύνθεση επιλεγμένων κειμένων του καλλιτέχνη, αποστάγματα ουσίας που έχουν συντεθεί με πολύ μόχθο και επιμονή, με τίτλο αψ:ένα αλφάβητο και μαζί με τα έργα συγκροτούν το βασικό corpus του εξαιρετικού αυτού καταλόγου.

Σελίδα από το αψ:ένα αλφάβητο

4.

Άυλες Δομές και η Συγκρότηση των Απτών Πραγμάτων

13+1 κείμενα για το τοπίο, την άυλη κληρονομιά και τον αρχιτεκτονικό χώρο

Συλλογικός τόμος

Κώστας Μωραΐτης 

 Ασπασία Κουζούπη, Νέλλα Γκόλαντα

Χαίρομαι που ο γνωστός αρχιτέκτονας Κώστας Μωραίτης που γνωριζόμαστε από τις αρχές της δεκαετία του ’80, συζητώντας από τότε συστηματικά στα γειτονικά μας αρχιτεκτονικά γραφεία, συνεχίζει μετά από μια σημαντική επαγγελματική και πανεπιστημιακή διαδρομή στην Σχολή Αρχιτεκτόνων του ΕΜΠ, σαν ομότιμος πλέον καθηγητής, με μια έντονη συγγραφική δραστηριότητα και μια πυκνή παρουσία σε διαλέξεις και παρουσιάσεις βιβλίων. Χαίρομαι επίσης και για την αρχιτέκτονα Ασπασία Κουζούπη, μετά την έντονη εικαστικής της δράση (ΑΣΚΤ, 2014), ενίοτε σε συνεργασία με την αείμνηστη μητέρα της Νέλλα Γκόλαντα, προχώρησε σε θεωρητικές αναζητήσεις, εκπόνησε το διδακτορικό της και εξειδικεύτηκε στην Αρχιτεκτονική Τοπίου και σήμερα είναι επίκουρη καθηγήτρια στο Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας με πολλές παράλληλες επιστημονικές δράσεις.

Χαίρομαι ακόμη που και οι δύο ασχολούμενοι σταθερά με ένα ξεχωριστό τρόπο διεισδύοντας στην έννοια του Τοπίου, επιμελούνται τον νέο αυτό συλλογικό τόμο με τίτλο Άυλες Δομές και η Συγκρότηση των Απτών Πραγμάτων: 13+1 κείμενα για το τοπίο, την άυλη κληρονομιά και τον αρχιτεκτονικό χώρο, που συγκροτείται από κείμενα δεκαέξι συγγραφέων.

Κείμενα που περιλαμβάνουν στην αρχή τους σχετική περίληψη και λέξεις κλειδιά, άλλοτε ελκυστικά και ενδιαφέροντα και άλλοτε πιο πυκνά με ιδιάζουσα γλώσσα, που δύσκολα θα έλεγα ότι μπορεί να κατανοήσει σε βάθος ένας μη μυημένος θεωρητικά αρχιτέκτονας ή και ένα ευρύτερο κοινό, μια και κινούνται στο πλαίσιο  μιας αυστηρά  ακαδημαϊκής προσέγγισης.  Με ένα προωθημένο λεξιλόγιο και περιορισμένη εικονογράφηση παραπέμπουν σε ανακοινώσεις σε επιστημονικά συνέδρια, κάτι που ισχύει για ένα μέρος από αυτά που αποτέλεσαν ανακοινώσεις των συγγραφέων στο συνέδριο Intangible Heritage, Scenes of Urban Innovation, που πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα το καλοκαίρι του 2017.

Τα κείμενα κατανέμονται σε δύο θεματικές ενότητες: Στην πρώτη προσεγγίζονται «διαφορετικές εκφάνσεις των αμοιβαίων επιρροών ανάμεσα στην άυλη και την υλική κληρονομιά»,  ενώ στην δεύτερη «η παρακολούθηση εγγράφων και εξαϋλώσεων σε πολιτισμικά τοπία». Δύο υπο-ενότητες εντάσσονται σε κάθε θεματική ενότητα.

Το βιβλίο κλείνει με ένα πυκνοδομημένο κείμενο στο οποίο υπολανθάνει ένας διάλογος ανάμεσα στους δύο επιμελητές με τίτλο Γεωμετρικές υποδείξεις: άυλη κανόνες, αφαιρετικοί σχηματισμοί, κοινωνικά ήθη και πρότυπα πολιτικής συγκρότησης, που απαιτεί μια ιδιαίτερη προσήλωση και επιμονή για την κατανόησή του.

Κάντε ΚΛΙΚ στις εικόνες γιά μεγέθυνση