ΣΚΕΨΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΠΥΡΓΟ ΤΟΥ ΠΕΙΡΑΙΑ

ΚΑΙ ΤΙΣ ΛΕΥΚΕΣ ΟΡΙΖΟΝΤΙΕΣ ΠΡΟΕΞΟΧΕΣ

 

Σχεδόν πενήντα χρόνια κρατάει η περιπετειώδης ιστορία του Πύργου του Πειραιά, που ξεκίνησε την περίοδο 1972-1974 κατά την περίοδο της δικτατορίας των Συνταγματαρχών και επί δημαρχίας του διορισμένου και αμφιλεγόμενου ως προς το συνολικό του έργο του Δημάρχου Πειραιώς Αριστείδη Σκυλίτση. Πρόκειται για ένα 22όροφο κτίριο, ύψους 84 μ. εμβαδού 30.000 τ.μ. που ενώ δημιουργήθηκε σαν αντίπαλο δέος του Πύργου των Αθηνών, με αρχιτεκτονική μελέτη που είχε ανατεθεί στους αρχιτέκτονες Ι. Βικέλα, Γ. Μολφέση και Α. Λοϊζο και την στατική μελέτη πραγματοποίησε ο καθηγητής Αρίσταρχος Οικονόμου, κατέληξε ένα θλιβερό υπόμνημα παρακμής, ένα ζωντανό μνημείο ακύρωσης, όπως επισημαίνει ο Αριστείδης Αντονάς.

Από το αρχείο Αριστείδη Αντονά

Λέγεται ότι για να οικοδομηθεί ο Πύργος του Πειραιά, κατεδαφίστηκε ένα σήμα κατατεθέν της πειραϊκής γειτονιάς, το παλιό Ρολόι του Πειραιά, κατά καιρούς έχει κυκλοφορήσει η φήμη ότι το κτήριο έχει προβλήματα στατικότητας, κάτι που οι ειδικοί σωρηδόν διαψεύδουν. 

Με πρωτοβουλία της ιστοσελίδας «greekarchitects.gr» και της εταιρεία DuPont διοργανώθηκε το 2010 ένας διεθνής αρχιτεκτονικός διαγωνισμός με θέμα «Πύργος Πειραιά 2010: Αλλάζοντας την (πρόσ)ΟΨΗ», ο οποίος προσέλκυσε συμμετοχές από Ελλάδα και εξωτερικό και κατέληξε στη βράβευση πολλών και θεαματικών προτάσεων, που όμως παρέμειναν απραγματοποίητες.

Ο αριθμός των συμμετοχών ξεπέρασε τότε κάθε προσδοκία δεδομένου ότι στάλθηκαν 380 προτάσεις από 44 χώρες. Η κριτική επιτροπή αποτελείτο από τους: Anne-Line Citerne, Costa Kondyli, Πάνο Δραγώνα, Timothy Johnson, Νίκο Καλογήρου, Ζήση Κοτιώνη, Τάση Παπαϊωάννου, Αλέξανδρο Τομπάζη, Αλέξανδρο Τριποδάκη, Antony Wood.

To 1ο Βραβείο δόθηκε: στην ομάδα Matthias Hollwich & Marc Kushner – με τη συμμετοχή του γραφείου "Windscraper":

Matthias Hollwich & Marc Kushner – με τη συμμετοχή «Windscraper» -1ο Βραβείο στον αρχιτεκτονικό διαγωνισμό με θέμα «Πύργος Πειραιά 2010: Αλλάζοντας την (πρόσ)ΟΨΗ»,

Έχω την αίσθηση ότι ο διαγωνισμός αυτός είχε ένα «πειραματικό χαρακτήρα», αν κρίνω από βραβεία που δόθηκαν, που δεν εφαρμόστηκαν και τελικά δεν συγκράτησα στην μνήμη μου σαν μια ισχυρή πρόταση.

Αριστείδης Αντονάς, Κατερίνα Κουτσογιάννη, συμμετοχή στον αρχιτεκτονικό διαγωνισμό με θέμα «Πύργος Πειραιά 2010: Αλλάζοντας την (πρόσ)ΟΨΗ»,

Έντονη όμως είναι η μνήμη, εδώ και μια δεκαετία, η ενδιαφέρουσα και ιδιαίτερη συμμετοχή στον διαγωνισμό αυτό, του Αριστείδη Αντονά με τη συνεργασία της Κατερίνας Κουτσογιάννη που ήταν μέσα στα 69 έργα που επιλέχθηκαν για τη δεύτερη φάση και δεν διακρίθηκαν.

Αριστείδης Αντονάς, Κατερίνα Κουτσογιάννη, συμμετοχή στον αρχιτεκτονικό διαγωνισμό με θέμα «Πύργος Πειραιά 2010: Αλλάζοντας την (πρόσ)ΟΨΗ»,

Μια πρόταση που δημοσιεύτηκε σε διεθνείς ιστότοπους, ξεχώρισε για την εικαστική της διάσταση και άφησε νομίζω ένα ισχυρό αποτύπωμα.

Αριστείδης Αντονάς, Κατερίνα Κουτσογιάννη, συμμετοχή στον αρχιτεκτονικό διαγωνισμό με θέμα «Πύργος Πειραιά 2010: Αλλάζοντας την (πρόσ)ΟΨΗ»,

Στο κείμενό τους αναφέρονται στον μοναδικό πύργο της περιοχής που «κοιμάται» σε ένα από τα μεγαλύτερα λιμάνια της Μεσογείου, που αποτελεί σύμβολο δύναμης και εξουσίας και παράλληλα είναι ένα ζωντανό μνημείο ακύρωσης. Η πρότασή τους αποτελεί θεραπεία ενός σύγχρονου ερειπίου και είναι ένα σχέδιο που βασίζεται στην επαναχρησιμοποίηση της υπάρχουσας δομής με υπάρχοντα απόβλητα. 

Αριστείδης Αντονάς, Κατερίνα Κουτσογιάννη, συμμετοχή στον αρχιτεκτονικό διαγωνισμό με θέμα «Πύργος Πειραιά 2010: Αλλάζοντας την (πρόσ)ΟΨΗ», Λεπτομέρεια 

Τέτοια υλικά (όπως έχει γράψει τότε ο Rem Koolhaas) δίνουν την πιο ενδιαφέρουσα δυναμική στη σύγχρονη κατάσταση της αρχιτεκτονικής. Παράλληλα το κεντρικό μέτωπο του Πύργου είναι επενδεδυμένο με διαφανείς γυάλινες δομές τύπου DuPont ™ Corian με στόχο να αναδειχθεί η παλιά κατασκευή στην πιο αγνή, λειτουργική μορφή της.

Ο πρόσφατος 

αρχιτεκτονικός διαγωνισμός

Γενική άποψη, από την πρόταση του γραφείου PILA των Ηλία Παπαγεωργίου και Χριστίνας Παπαλεξανδρή, σε συνεργασία με την εταιρεία Eckersley O’ Callaghan που ειδικεύεται στο façade engineering.

Ελπίζω η τελευταία πρωτοβουλία της κοινοπραξίας της Dimand-EBRD και της Prodea Investments ΑΕΕΑΠ, μιας επένδυσης πάνω από 50.000.000 € να ευοδωθεί και το έργο να προχωρήσει. Στόχος να μετατραπεί σε ένα σύγχρονο κτίριο γραφείων και εμπορικών χρήσεων.

Από την πρόταση του γραφείου PILA των Ηλία Παπαγεωργίου και Χριστίνας Παπαλεξανδρή, σε συνεργασία με την εταιρεία Eckersley O’ Callaghan που ειδικεύεται στο façade engineering.

Στον πρόσφατο αρχιτεκτονικό διαγωνισμό που προκήρυξε η κοινοπραξία, με αντικείμενο μόνο την επεξεργασία των όψεων, συμμετείχαν 7 αρχιτεκτονικά γραφεία που οι μελέτες τους έχουν ήδη δημοσιευθεί. Ενώ Lead Architect του Έργου είναι η εταιρεία BETAPLAN που θα αναλάβει κατ΄ ανάθεση (?) όλα τα εσωτερικά, τα οικοδομικά, τις διαδικασίες αδειοδότησης κλπ. Μια επιλογή που βάζει ερωτήματα για την αξιοπιστία και επάρκεια των αρχιτεκτονικών γραφείων που προεπιλέγονται για έναν αρχιτεκτονικό διαγωνισμό. Ήταν όντως ανεπαρκή; Και είναι δόκιμη η όποια διαφοροποίηση των εσωτερικών χώρων, σε σχέση με την αρχιτεκτονική των όψεων;

Από την πρόταση του γραφείου PILA των Ηλία Παπαγεωργίου και Χριστίνας Παπαλεξανδρή, σε συνεργασία με την εταιρεία Eckersley O’ Callaghan που ειδικεύεται στο façade engineering.

Από την πρόταση του γραφείου PILA των Ηλία Παπαγεωργίου και Χριστίνας Παπαλεξανδρή, σε συνεργασία με την εταιρεία Eckersley O’ Callaghan που ειδικεύεται στο façade engineering.

Το πρώτο βραβείο δόθηκε στο Αρχιτεκτονικό Γραφείο PILA που διευθύνεται από τους αρχιτέκτονες Ηλία Παπαγεωργίου που συχνά έχει προβληθεί σε αυτό το blog και την Χριστίνα Παπαλεξανδρή, σε συνεργασία με την εταιρεία Eckersley O’ Callaghan που ειδικεύεται στο façade engineering. Στην  ομάδα μελέτης συμμετείχαν επίσης οι: Ιακωβίνα Κοντιζά, Κωνσταντίνος Βουτουφιανάκης Πετρόπουλος, Μαρίνα Αβούρη, Ελένη Νικολάου

Η προτεινόμενη όψη αποτελείται από ένα σύστημα σκίασης κατακόρυφων και οριζόντιων περσίδων, το οποίο τυλίγει τον όγκο του Πύργου. Κάθε κατακόρυφη περσίδα μετατοπίζεται οριζόντια από τον ένα όροφο στον άλλο, δημιουργώντας ένα μοτίβο σπείρας που τυλίγεται γύρω από το κτίριο. Το μοτίβο φαίνεται να ολισθαίνει απαλά από τη μία πρόσοψη στην άλλη, δίνοντας την εντύπωση ενός τεράστιου πέπλου που ντύνει τον Πύργο και δημιουργώντας παράλληλα μια δυναμική οπτική εμπειρία που μεταμορφώνεται συνεχώς, ανάλογα με τις γωνίες θέασης από τον παρατηρητή. Η περιστροφή των περσίδων έχει σχεδιαστεί για να βελτιστοποιεί την απόδοση σκίασης του κτιρίου ώστε να μειώνουν την ηλιακή έκθεση των όψεων κατά 50%, με αποτέλεσμα την εκτιμώμενη μείωση κατά 20% των συνολικών ενεργειακών απαιτήσεων.

Η πρόταση του γραφείου RS Sparch - Ρένα Σακελλαρίδου

Από την πρώτη σύντομη παρουσίαση και των υπολοίπων συμμετοχών ξεχώρισα επίσης και την πρόταση του γραφείου RS Sparch - Ρένα Σακελλαρίδου, κρίνοντας την ισοδύναμη με το πρώτο βραβείο. Όταν όμως είδα δημοσιευμένη την πλήρη παρουσίαση αυτής της μελέτης, προβληματίστηκα. 

Η πρόταση του γραφείου RS Sparch - Ρένα Σακελλαρίδου

Μου κίνησε το ενδιαφέρον και βρήκα πιο ποιητική την πρόταση της Σακελλαρίδου που επιδιώκει στο πλαίσιο ενός συνολικού μετασχηματισμού να σπάσει αυτό το μονότονο μονολιθικό σχήμα του Πύργου, αυτόν τον βαρετό όγκο όπως η ίδια επισημαίνει, που δεσπόζει μπροστά στην παραλία του Πειραιά και να δοθεί στο κτίριο ένας «αέρας». 

Η πρόταση του γραφείου RS Sparch - Ρένα Σακελλαρίδου

Μια πρόταση που αυτόματα με παραπέμπει σε ιστία που πάλλονται στην αύρα της θάλασσας, και προκαλεί με την πρώτη το ενδιαφέρον. Μια αρχιτεκτονική χειρονομία και εντυπωσιάζει σε σχέση με τον ορθολογισμό της πρότασης των PILA, που επιλέγει να εντάξει στην όψη ένα διακριτικό πλέγμα σκίασης χαραγμένο σε κάναβο με μια συνεχή μικρή μετατόπιση, διατηρώντας βέβαια την αρχική εικόνα του κτιρίου. 

Από την πρόταση του γραφείου PILA των Ηλία Παπαγεωργίου και Χριστίνας Παπαλεξανδρή, σε συνεργασία με την εταιρεία Eckersley O’ Callaghan που ειδικεύεται στο façade engineering.

Μια επιλογή που δείχνει πιο οικονομική, ίσως πιο συντηρητική και ίσως καλύπτει ευκολότερα τα συνήθη κριτήρια των κριτών ενός αρχιτεκτονικού διαγωνισμού και βέβαια του εκάστοτε επενδυτή.

Για τις  νέες λευκές οριζόντιες αρχιτεκτονικές προεξοχές 

Λεπτομέρεια όψης από την πρόταση του γραφείου RS Sparch - Ρένα Σακελλαρίδου

Έρχεται όμως στο νου μου και μια άλλη σκέψη, ένας αυθόρμητος προβληματισμός που θα ήθελα να μοιραστώ με τους αναγνώστες, σχετικά με την μελέτη Σακελλαρίδου. 

Κάποιες επιφυλάξεις για τα νέα οριζόντια αρχιτεκτονικά στοιχεία που προστίθενται, εξέχουν έντονα από τον υπάρχοντα εμφανή στατικό φορέα του υπάρχοντος κτιρίου και στην ουσία τον αποκρύπτουν. 

Πρόκειται για κάτι ανάλογο με την πρόσφατη ενδιαφέρουσα αρχιτεκτονική χειρονομία που πραγματοποιήθηκε και στο δίδυμο κτίριο του Αλέξανδρου Τομπάζη στην Λεωφόρο Κηφισιάς, όπως αναπλάστηκε πρόσφατα για την εταιρεία Beat από τους αρχιτέκτονες Νατάσσα Λιανού και Ερμή Χαλβατζή. 

Λεπτομέρεια όψης από το κτίριο της BEAT του γραφείου Lianou Chalvatzis Architects

Λεπτομέρεια όψης από την πρόταση του γραφείου RS Sparch - Ρένα Σακελλαρίδου

Εντελώς ανάλογα και οι χειρισμοί αυτοί της Σακελλαρίδου, στον Πύργο του Πειραιά, οι λευκές, οριζόντιες προεξοχές / πρόβολοι που διαφοροποιούνται ανά τέσσερεις ορόφους, με ελαφρές μετατοπίσεις και αντιστροφές γύρω από άξονες, μου δίνουν την εντύπωση μιας επίπλαστης προστιθέμενης μορφολογίας, με νέα υλικά και ασαφή δομή και σύνδεση με τον στατικό φορέα, πάνω σε κτίρια που υπηρετούν την καθαρότητα της όποιας νεωτερικότητας. 

Μια σκέψη που διατυπώνω αυθορμήτως, χωρίς να μπορώ να την τεκμηριώσω θεωρητικά και την θέτω προς συζήτηση. Ίσως να αποτελεί μια συντηρητική προσέγγιση που ενυπάρχει εντός μου. Αλλά υπάρχει και δεν μπορώ εύκολα να την αποδιώξω. 

 Κάντε ΚΛΙΚ στις εικόνες για μεγέθυνση

Την συζήτηση άνοιξε ο Κώστας Μανωλίδης:

Γιώργο, η ενστικτώδης επιφύλαξη σου στις λευκές ταινίες που τυλίγουν τα κτίρια έχει σίγουρα βάση. Μοιάζουν να αποδίδουν με ζόρι στους πρισματικούς όγκους μια ρευστότητα και τη σαγήνη του πλαστικού βιομηχανικού αντικειμένου.

Κ.Μ. 

13. 07. 2020

Από την Ρένα Σακελλαρίδου έλαβα το ακόλουθο κείμενο: 

Με αφορμή το σχόλιο 

για τις λευκές 

οριζόντιες προεξοχές … 

Και βεβαίως ευχαριστώ πολύ για τα όσα επαινετικά αναφέρονται στο άρθρο. Οφείλω όμως να μην σταθώ σε αυτά. Εστιάζω επομένως στο σχόλιο για τις λευκές προεξοχές, που εκφράζει, πιστεύω, ερωτηματικά για τον βαθμό ελευθερίας που επιτρέπεται στον μελετητή όταν ακουμπά ένα έργο σαν τον Πύργο του Πειραιά. 

Αναρωτιέμαι όμως γιατί ένα κτίριο που είναι σε κώμα για πενήντα χρόνια δεν μπορεί να επανέλθει στην ζωή μέσα από μία έντονη αλλαγή του χαρακτήρα του? Γιατί ένας σκελετός που υπάρχει απλώς για να στηρίζει, χωρίς φιλοδοξίες να σημάνει τίποτε πέρα από αυτό, θα πρέπει να αντιμετωπίζεται ως σημαίνον αρχιτεκτονικό στοιχείο? Η πρόθεσή μας ήταν αυτή ακριβώς: να σπάσουμε τον συμπαγή, ακατέργαστοι όγκο και να του δώσουμε αέρα. Ελπίζω να το πετύχαμε. 

Σε ρεαλιστικές συνθήκες, τρεις θα μπορούσαν να είναι τυπολογικά οι εκδοχές: ένα νέο curtain wall, ένα ένδυμα – πέπλο ή μία ανατροπή της ογκοπλασίας από μάζα σε επίπεδα, καθώς προσθαφαιρέσεις μάζας αποκλείονται. Από το 2017 πειραματιζόμαστε με την κοίλη γεωμετρία και τον χειρισμό των επιπέδων αντί για τον όγκο / μάζα. Εργαστήριο / φυτώριο για μας οι διαγωνισμοί.

Prague Congress Hall KCP με το Slope (2017) 

Μπορέσαμε να δουλέψουμε σε αυτή την κατεύθυνση σε διαγωνισμούς όπως για το Prague Congress Hall KCP με το Slope (2017), το Chromosome για τον Ινστιτούτο Νευρολογίας και Γενετικής Κύπρου CING (2018),

Ινστιτούτο Νευρολογίας και Γενετικής Κύπρου CING (2018) 

την Γη της Περσεφόνης για τα γραφεία ΠΕΔΑ στην Ελευσίνα ή στο Κτίριο Γραφείων που υλοποιείται στην Φραγκοκκλησιάς. 

Για μας, τα επίπεδα έλυσαν δια μιας τρία θέματα: την βιοκλιματική απαίτηση για σκίαση, την επιθυμία για μεγιστοποίηση της θέας και βέβαια, το σημαντικότερο, να δώσουν μορφή, δυναμικό χαρακτήρα και ρυθμό στον Πύργο με τον δικό μας τρόπο. Οι περιστροφές και οι εντάσεις στις γωνίες, ή η επανάληψη του μοτίβου ανά τακτά διαστήματα αυτή την πρόθεση έχουν, να δώσουν ρυθμό καθώς ακολουθούν τον ήλιο. Ρυθμό με συγκεκριμένους κανόνες και σαφή, ίσως μη ανιχνεύσιμο με την πρώτη ματιά,. 

Όμως παίρνω αφορμή από την αναφορά στον διαγωνισμό ιδεών για να προεκτείνω την συζήτηση σε κάτι παράλληλο που αναδύεται: στην σχέση ιδεατού/φαντασιακού, όπως αυτό εκφράζεται μέσα από ένα διαγωνισμό ιδεών, και συγκεκριμένου/εφικτού ενός διαγωνισμού developer. Καλούμαστε, πιστεύω, να εστιάσουμε στο πως να γεφυρώσουμε την απόσταση ανάμεσα στους δύο κόσμους. Γιατί όσο ατενίζουμε τον ουρανό και αγνοούμε την γη, τόσο η απόσταση αυτή θα μεγαλώνει. Και από την άλλη, η υποχρέωση του εφικτού και πραγματοποιήσιμου ας μην ακυρώνει την επιθυμία. Μπορούμε να πατάμε γερά στην γη και να ατενίζουμε ψηλά? Κατά βάθος αυτό είναι το πραγματικό ερώτημα, με όλες του τις προεκτάσεις. 

Φιλικά 

Ρένα Σακελλαρίδου 

13.07.2020 

________________________________________

Και η δική μου απάντηση: 

Δεν μπορώ να διαφωνήσω με όσα αναφέρονται, ούτε με τον απαιτούμενο βαθμό ελευθερίας που πρέπει να επιτρέπεται στον μελετητή, ούτε με τους στόχους που τίθενται και τα αρχιτεκτονικά πλεονεκτήματα που εξασφαλίζουν, οι όποιες επεκτάσεις στην περίμετρο του κτιρίου. Για όλα αυτά βέβαια δεν υπάρχει θέμα για τα νέα κτίρια, που οι αρχιτεκτονικές προεξοχές αποτελούν συνέχεια του στατικού φορέα, όπως άλλωστε προφανώς συμβαίνει στα δύο κτίρια που αναφέρεται και παραθέτει η αγαπητή Ρένα Σακελλαρίδου. 

Οι επιφυλάξεις μου έχουν να κάνουν με την οικοδομική, την κατασκευαστική λεπτομέρεια και κυρίως με τον τρόπο άρθρωσης του παλιού με το νέο. Κυρίως για αυτό που συνήθως κρύβεται πίσω από την τελική επικάλυψη, αλλά το «βρώμικο μυαλό μου» το ψάχνει, το αναζητά και όταν το ξετρυπώνει κατά την κατασκευή, συνήθως είναι κάτι πρόχειρο, ή μια προστιθέμενη αυτοσχέδια και μη σχεδιασμένη μεταλλική κατασκευή, που κρύβεται συνήθως πίσω από τις λινάτσες και τις σκαλωσιές και τελικά επικαλύπτεται με μάρμαρα ή άλλα υλικά. 

Ενίοτε μάλιστα πραγματοποιείται και σε καινούργια κτίρια, όταν οι καμπύλες φόρμες είναι δύσκολο και δαπανηρό να πραγματοποιηθούν από οπλισμένο σκυρόδεμα σαν συνέχεια του στατικού φορέα. Έχω προσωπική πείρα για το πόσα σχέδια χρειάζονται, συνήθως και πατρόν 1:1, καθώς και επί τόπου παρουσία και αγωνία για τις χαράξεις και την κατασκευή τέτοιων ξυλοτύπων. 

Για αυτή την οικοδομική λεπτομέρεια φαίνεται ότι ανησυχώ, για αυτό το «είναι» πίσω από το «φαίνεσθαι». 

Γ.Τ. 

13. 07. 2020 

1.

ΧΑΣΑΜΕ ΤΗΝ ΣΟΥΖΑΝΑ ΜΑΣ

Η εξόδιος ακολουθία θα πραγματοποιηθεί την Τρίτη 07 07 2020 στις 16:30, στο κοιμητήριο του Παλαιού Φαλήρου.

Μετρώντας τις χαράξεις του δαπέδου στην διάσημη εκκλησία  του αρχιτέκτονα Jorn Utzon στο προάστειο Bagsvaerd, έξω από την Κοπεγχάγη, 1987

«Μητέρα κι αδερφή
δώσ’ μου μια ελπίδα, δώσ’ μου μιαν ευχή»

Αυτοί οι στοίχοι του Μάνου Χατζηδάκι από την Εποχή της Μελισσάνθης, έρχονται και επανέρχονται εντός μου, όλες αυτές τις ημέρες που ετοιμαζόμαστε να αποχωριστούμε την Σουζάνα. Αυτές τις δύσκολες στιγμές, που η απώλειά της συνοδεύεται και με την διαρκή απώλεια αρχών και αξιών για την αρχιτεκτονική και τον πολιτισμό. Αξίες που από κοινού με τον Δημήτρη και την Λούσυ, τόσα χρόνια πιστέψαμε και προσπαθούμε να κρατήσουμε ακόμη πιασμένοι χέρι-χέρι.

Με την Σουζάνα είμαστε μια οικογένεια, επί δεκαετίες ολόκληρες. Με την Λούσυ που ήταν μαζί τους στο ιστορικό πλέον Εργαστήριο 66 πάνω από είκοσι χρόνια, τους νοιαζόμαστε σαν να ήταν οι γονείς μας, σεβόμενοι το ήθος και την εμπειρία τους, εισπράττοντας και ανάλογα συναισθήματα. Ταυτόχρονα είμαστε κάτι παραπάνω από φίλοι. Η Σουζάνα, σαν έμπειρη μητέρα μας άνοιξε δρόμους, μας συμβούλευσε διακριτικά και με τρυφερότητα, μας γοήτευσε με τις ποιητικές της αναφορές. Άλλοτε σαν αδελφή, θαρρείς πως είχαμε τις ίδιες ρίζες, στάθηκε δίπλα μας στις προσωπικές μας στιγμές, ξενυχτώντας στα σχεδιαστήρια σαν ισότιμος συνεργάτης, απολαμβάνοντας τα ταξίδια μας που πάντα είχαν εκπαιδευτικό χαρακτήρα, διασκεδάζοντας και δουλεύοντας ταυτόχρονα στις καλοκαιρινές μας διακοπές, συμμετέχοντας δυναμικά στις ατέρμονες γόνιμες συζητήσεις.

Πρώτη στα συνέδρια και τις ημερίδες, σε επιτροπές, σε δημοσιεύσεις και διαλέξεις, συμμετέχοντας με υπευθυνότητα, συχνά εξουθενωμένη μαζί με τον Δημήτρη.
Τα σκίτσα της ήταν μοναδικά έργα τέχνης, που συγκροτούσαν μια συνεχή διαδικασία σύνθεσης, με αναρίθμητες εναλλακτικές και οδηγούσαν στην γνωστή σε όλους μας μοναδική ελληνική αρχιτεκτονική.
Η αγάπη της για τον Le Corbusier, τον J. Derrida, τον Ιtalo Calvino, τον G. Bachelard, τον Paul Valery και οι συνεχείς αναφορές της στο τοπίο, τον τύπο και τον τόπο, το κατώφλι, την αμφισημία, την τυπολογία, την επεξεργασία της κίνησης και την σχέση εσωτερικού-εξωτερικού χώρου, συγκροτούν μια διαρκή και αέναη διδασκαλία με «λογισμό και όνειρο».

Πενθώ σήμερα, Σουζάνα μας, «δώσ’ μου μια ελπίδα», γιατί φοβάμαι ότι ελπίδες πιά δεν υπάρχουν, καθώς βλέπω να θυσιάζονται οι αξίες μας του χθες, στο αμφίβολο σήμερα.

Γιώργος Τριανταφύλλου 

Από την Εφημερίδα Καθημερινή 07 07 2020

2.

ΣΚΕΨΕΙΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΕΝΑ ΝΥΧΤΕΡΙΝΟ

«ΜΕΓΑΛΟ ΠΕΡΙΠΑΤΟ»

ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ

Η διαφαινόμενη προοπτική 

του μονίμου 

Κάτι με έσπρωξε και βρέθηκα και πάλι ξημερώματα Σαββάτου, δύο ώρες μετά τα μεσάνυχτα στην οδό Πανεπιστημίου και στο Σύνταγμα με την φωτογραφική μηχανή ανά χείρας, να καταγράψω και εγώ by night, όλα όσα επικριτικά σχολιάζω και δημοσιεύω τις τελευταίες ημέρες. Ίσως και από κάποια περίεργη διαίσθηση που έχω ήδη διατυπώσει, περί της πιθανής μονιμότητας των έργων και παράλληλα από περιέργεια να ξαναδώ πιο ψύχραιμα τα τεκταινόμενα. Έχει νομίζω ενδιαφέρον να δούμε όσα κατέγραψα αυτή την νύχτα στην πόλη μας.

 

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ο Κώστας Μπακογιάννης έχει πραγματικά αναστατώσει και ενεργοποιήσει τους Αθηναίους, που σπεύδουν στο κέντρο της πόλης να χαζέψουν, να φωτογραφήσουν τις αιφνίδιες επεμβάσεις του, που εξελίσσονται με πρωτοφανείς ρυθμούς για τα ελληνικά δεδομένα και ξεπερνούν κάθε φαντασία.

 

Τα κινητά καταγράφουν αμέτρητες φωτογραφίες ειδικά μάλιστα όταν ξεκίνησε η μεγάλη έκπληξη με τους φοίνικες. Το διαδίκτυο γεμίζει καθημερινά με φωτογραφικό υλικό και αρνητικά σχόλια, που ξεπερνούν κάθε προηγούμενο. Το ίδιο και τα μέσα μαζικής ενημέρωσης τηλεόραση και εφημερίδες ακόμη και κάποια, φιλικά προς τον Μπακογιάννη, δίνουν έμφαση σε αρνητικές και επικριτικές τοποθετήσεις.

Αν όμως περπατήσεις στην Αθήνα και ρωτήσεις τους Αθηναίους έχω την αίσθηση ότι σιγά – σιγά, με το πες-πες άρχισαν μου φαίνεται ήδη να συμφιλιώνονται με την νέα πραγματικότητα, με το νέο αυτό απαράμιλλο «Urban Landscape Design». 

Θες η δύναμη της συνήθειας, θες ο βομβαρδισμός και τελικά η δυναμική των αμέτρητων εικόνων που δημοσιεύονται, στις οποίες κυριαρχεί το παράδοξο και το αναπάντεχο, έχω την αίσθηση ότι γίνεται σταδιακά ένα είδος πλύσης εγκεφάλου. Αυτό μάλιστα που επισημαίνω είναι ότι δεν υπάρχει καμία αντίδραση ουσιαστικής υποστήριξης από την δημοτική αρχή σε όλα όσα γράφονται, όποτε δεν δημιουργείται ένα κλίμα ντέρμπυ ή ενός debate για να προκαλέσει το ενδιαφέρον και τον προβληματισμό και τελικά ένα γόνιμο διάλογο. 

Έχουμε μετατραπεί σε αποδέκτες μιας μονόπλευρης αρνητικής κριτικής και συχνά μιας επιθετικότητας, που νομίζω ότι μέσα στον χρόνο θα την βαρεθούμε, θα την ξεχάσουμε και θα παραμείνουμε με εγγεγραμμένη εντός μας της εικονογραφίας της νέας αυτής πραγματικότητας, της νέας αυτής αισθητικής του μακιγιάζ, που συγκροτεί ένα νέο άγνωστο περιβάλλον και σταδιακά μπορεί να γίνει και φιλικό. 

Κινδυνεύουμε μάλιστα όσοι αντιδρούμε, να χαρακτηριστούμε στο τέλος και αντιδραστικοί ή συντηρητικοί απέναντι στην νέα αυτή «πρωτοποριακή» αισθητική προσέγγιση, που δεν παραπέμπει στις καθιερωμένες εικόνες των μέχρι τώρα πεζοδρομήσεων (Βλέπε, παλκόστρωτο Ακρόπολης του Δημήτρη Πικιώνη ή την πεζοδρόμηση της Διονυσίου Αεροπαγίτου του ομάδας Δημήτρη Διαμαντόπουλου). 

Μήπως τελικά συντελείται μια ανατροπή; Μήπως έρχεται ένα νέο κύμα τολμηρών αισθητικών προσεγγίσεων και τελικά μαζί με τα γκράφιτι θα αναδείξουν και πάλι την Αθήνα στον διεθνή χώρο, σε έναν μοναδικό τόπο προορισμού με τον δικό της παράδοξο αστικό σχεδιασμό. Αναρωτιέμαι… 

Είναι πλέον θέμα ήθους που φαίνεται να χάνεται ή μάλλον να διαφοροποιείται στο όνομα νέων πολιτικών επιλογών, που χαρακτηρίζουν ως νέους Παρθενώνες τις νέες επεμβάσεις στην Αθήνα. 

Από την άλλη διαπιστώνεται ένα αδιέξοδο ανάμεσα στην επιλογή αρχιτεκτονικών διαγωνισμών και των αυθαίρετων επεμβάσεων στον δημόσιο χώρο χωρίς αρχιτεκτονική μελέτη. 

Ζούμε σε μια εποχή που απουσιάζουν προσωπικότητες όπως ο Πικιώνης, ο Κωνσταντινίδης, ο Ζενέτος, ο Κανδύλης, ο Δοξιάδης, που χάραξαν δρόμους και αξίες και ενέπνευσαν και κάποιους πολιτικούς που τους εμπιστευτήκαν. Και εμείς όσο περνούν τα χρόνια επιβεβαιώνεται ότι δεν αγαπάμε την ιστορία μας και τον τόπο μας.

 

Προσωπικά είπα και ελάλησα ήδη και σε πρόσφατο άρθρο στην Καθημερινή με τίτλο " Το προκλητικό και μάλλον μόνιμο μακιγιάζ" (βλέπε εδώ) στο οποίο κατέληγα: 

"Οδηγούμαστε φαίνεται σε μια μόνιμη ευτελή επέμβαση στην πόλη, που αμφιβάλλω αν πέρα από τον περιορισμό των αυτοκινήτων θα αγαπηθεί και θα ζωντανέψει από του Αθηναίους, πεζούς και ποδηλάτες. Η πόλη με το νέο προκλητικό μακιγιάζ που δέχεται, τραυματίζεται ανεπανόρθωτα και προκαλεί το αρχιτεκτονικό δημοκρατικό μας συναίσθημα. Ελπίζω να διαψευστώ.'' 

Μάλλον τελικά φαίνεται ότι δεν θα διαψευστώ. 

Περιμένω όμως και από τους συναδέλφους Πανεπιστημιακούς μας, από τους αρχιτέκτονες ακαδημαϊκούς μας, όχι βέβαια από το ΤΕΕ και ίσως από τον Σύλλογο Αρχιτεκτόνων που οφείλει να επανέλθει, να προσθέσουν την άποψή τους ανεξάρτητα αν συμφωνούν ή διαφωνούν. Έτσι, για να προκύψει ένας διάλογος και να πάνε τα πράγματα παρακάτω. 

Μια αυτοσχέδια «αρχιτεκτονική» χωρίς αρχιτέκτονες, πολεοδόμους και ειδικούς στον Αστικό σχεδιασμό, κάπως εκ των εν όντων, μας επιβάλλεται και τώρα, χωρίς τις στοιχειώδης προδιάγραφες, κάτι που ισχύει βέβαια και για την Ομόνοια, που η ανάλογη αυτοσχέδια λύση, παρά τις έντονες αντιδράσεις και καταγγελίες, έγινε τελικά αποδεκτή με ενθουσιασμό από του Αθηναίους. Και όλα ξεχάστηκαν και όλοι προστρέχουν να φωτογραφηθούν μπροστά στο νέο πλουμιστό συντριβάνι. 

Μήπως βιώνουμε κάτι ανάλογο με τον Μεγάλο Περίπατο και σε λίγο καιρό όλοι θα προστρέχουν να τον απολαύσουν και να φωτογραφηθούν;  Δείτε ξανά τις νέες αυτές νυκτερινές  εικόνες ψύχραιμα. Κάτι αλήθεια συμβαίνει εδώ… Και μην φανταστείτε ότι είμαι πληρωμένος από τον Μπακογιάννη.  Σκέψεις κάνω…

Κάντε ΚΛΙΚ στις εικόνες για μεγέθυνση 

____________________________________________________

Με στόχο το άνοιγμα ενός διαλόγου ξεκινώ με τα πρώτα σχόλια που έλαβα αμέσως μετά αυτή την ανάρτηση:

1. Από τον Νίκο  Βατόπουλο

Αγαπητέ Γιώργο,

Θερμά συγχαρητήρια για τις σκέψεις που προκλήθηκαν μετά τον νυχτερινό περίπατο.
Συμφωνώ σε μεγάλο βαθμό.
Και γενικά έχω την αρχή και την πεποίθηση, ότι όσα εκφράζονται με μιμητικό αρνητισμό από την πλειοψηφία θα καταλήξουν - αναπόδραστα και μοιραία - στην ενθουσιώδη αποδοχή τους.
Οι παρεμβάσεις αυτές τουλάχιστον έφεραν τον δημόσιο χώρο στη δημόσια σφαίρα. Τον κατέστησαν ορατό και πραγματικό.
Προσωπικά, επιλέγω την ψυχική απόσταση και τηρώ στάση αναμονής. Στην περίπτωση της Ομονοίας, είμαι υπέρ.
Ο δογματικός αρνητισμός που εκφράζεται κατά των παρεμβάσεων υποδηλώνει συνήθως μονολιθικότητα χαρακτήρα. Τα πράγματα έχουν πολλές όψεις. Και παρά τα όσα - πολλά στραβά - έγιναν, είναι όλα θεωρητικά αναστρέψιμα. Παρά την πιθανότητα να γίνουν μόνιμα, όπως υπονοείς.

Σε κάθε περίπτωση, συγχαρητήρια για την σύνθετη και ώριμη τοποθέτησή σου.

Με εκτίμηση,
Νίκος

2. Από τον Πάνο Κοκκινιά

Αχ Γιώργο, 

καλά τα λες εσύ, όπως πάντα. 

Και η προσπάθεια να πάρεις μια απόσταση και να το ξαναδείς, σοφή κι αυτή.
Αλλά όση καλή θέληση κι αν επιστρατεύσει κανείς, είναι τόσα τα αρνητικά που δεν αφήνουν περιθώρια.
Και επειδή ουδέν μονιμότερο του προσωρινού πολύ φοβάμαι ότι και σ’ αυτό έχεις δίκιο, το πράγμα δείχνει ότι θα μείνει.
Και ήρθε από εκεί που δεν το περίμενες, από αυτόν τον κατά τα άλλα συμπαθητικό τύπο, .
Πονάνε τα μάτια μου. Αλλά παρακαλώ πολύ συνέχισε να τα λες. Ποτέ δεν ξέρεις, μπορεί και να ακουστείς τελικά.

Σ’ ευχαριστώ,
Πάνος Κοκκινιάς

3. Από την νέα συνάδελφο Θεοδώρα Μόσχου

Κ. Τριανταφύλλου καλησπέρα σας,

Διαβάζω σχεδόν κάθε σας άρθρο και σκέψη ειδικά το τελευταίο διάστημα! Είμαι από τους ανθρώπους που δεν κατηγόρησαν την Ομόνοια όταν φανερώθηκε εν τέλει στο κοινό η τελική της μορφή, ούτε κατηγόρησα τον κ.Μπακογιάννη όταν ξεκίνησε με το πρώτο κομμάτι της πεζοδρόμησης στη Βασιλ. Όλγας!

Αν και δεν είμαι από την Αθήνα, δεν ψηφίζω εδώ άρα δεν έχω κανένα συμφέρον, τουλάχιστον πολιτικό, την αγαπώ ιδιαιτέρως και μένω στο κέντρο της εδώ και έναν χρόνο! Στην αρχή λοιπόν προσπαθούσα κι εγώ να είμαι όσο πιο θετική και αισιόδοξη γινόταν..

Όμως τώρα, ως νέος αρχιτέκτονας, κοιτώντας όλο αυτό το «μακιγιάζ» που έχει συμβεί και το αποτέλεσμα το οποίο δεν μπορεί να φτάσει σε καμία περίπτωση τους αξιόλογους δημόσιους (παραδείγματα από το εξωτερικό) χώρους που μελετάμε στις αρχιτεκτονικές σχολές μας, αναρωτιέμαι συνεχώς ποιο είναι το μάλλον μας εδώ;

Πως μπορουμε όλοι εμείς οι νέοι αρχιτεκτονες να προσφέρουμε στη δημόσια ζώνη και καθημερινότητα όλα όσα διδαχτήκαμε και που πραγματικά έχουμε μέσα μας μεράκι;

Δυστυχώς η συνήθεια είναι κάτι ιδιαίτερα κακό, και όντως όσο δε γίνεται διάλογος και δεν υπάρχει κάποια σοβαρή αντίδραση ή αντιπρόταση, κάποια κίνηση από κάποιον φορέα ή ακόμα και από αξιόλογους καθηγητές όπως είπατε.. πολύ φοβάμαι ότι τα πράγματα δε θα αλλάξουν! Και πολύ γρήγορα θα αποδεχτούμε σε άλλο ένα βασανιστήριο (για να μην πω βιασμό) αυτής της ταλαίπωρης πόλης!

Σας στέλνω με όλο το θάρρος και με ιδιαίτερη εκτίμηση προς το πρόσωπό σας! Απλά αναρωτιέμαι.. πόσο ακόμα θα μας «διώχνει» το σύστημα αυτης της χώρας και θα μας κάνει να ξεχνάμε όλα όσα πραγματικά αγαπάμε ...

Και περισσότερο ακόμα τώρα που οι σπουδαίες εκείνες προσωπικότητες-πρότυπα που αναφερθήκατε στο τελευταίο σας άρθρο, χάνονται και δυστυχώς μαζί τους και η αληθινή αρχιτεκτονική (θεωρητική αλλά και πρακτική) που είχε κάποτε παραχθεί στον ευρύτερο ελληνικό χώρο ..

Ευχαριστώ πολύ για το χρόνο σας να διαβάσετε τις σκέψεις μου αλλά η απογοήτευση είναι μεγάλη από εμάς τους νέους

και η απάντησή μου:

Αγαπητή Θεοδώρα,

σε ευχαριστώ πολύ που θέλησες να μοιραστείς τις σκέψεις σου μαζί μου. Χαίρομαι που συμμετέχεις σε αυτόν το προβληματισμό και πραγματικά με συγκίνησε το κείμενό σου που συνοψίζει με τον καλύτερο τρόπο το αδιέξοδο και την απογοήτευση της γενιάς σας. Θα δημοσιεύσω αμέσως το κείμενό σου και θα σε παρακαλέσω να προκαλέσεις και άλλους νέους συναδέλφους σου να «ξεσηκωθούν» να αντιδράσουν σε αυτή την ισοπέδωση, με θάρρος όπως και εσύ και με κάθε τρόπο. 

Είμαι ανοιχτός να δημοσιεύσω οποιοδήποτε σχόλιο προς αυτή την κατεύθυνση και ελπίζω να ξεκινήσετε το δυνατόν γρηγορότερο. Πρέπει να το παλέψετε, γιατί γνωρίζω ότι ανάμεσα σας υπάρχουν ταλαντούχα παιδιά που δεν είναι δυνατόν να βρίσκονται στο περιθώριο. Σε ευχαριστώ και πάλι. 

Γιώργος

Από τον Δημήτρη Κονταργύρη

ΣΚΕΨΕΙΣ ΓΥΡΩ ΑΠΌ ΤΟΝ «ΜΕΓΑΛΟ ΠΕΡΙΠΑΤΟ» (ΙΙ)

Αγαπητέ Γιώργο,

Σε συγχαίρω και σ ’ευχαριστώ γιατί με το κείμενό σου της 6/7/20 νομίζω πως διαμόρφωσες το σωστό πλαίσιο μέσα στο οποίο μπορεί να προχωρήσει ένας γόνιμος διάλογος γύρω από τον «Μεγάλο Περίπατο» (Μ.Π.)

Θα μπω λοιπόν κατευθείαν στο θέμα και θα εκθέσω παρακάτω το πώς αντιλαμβάνομαι το σκεπτικό του Δήμου, σχετικά με τις ενέργειες που λαμβάνουν χώρα στη φάση αυτή της δοκιμαστικής εφαρμογής του Μ.Π.

Πιστεύω λοιπόν ότι, στη φάση αυτή, ο Δήμος ενδιαφέρεται, σχεδόν αποκλειστικά, να εντοπίσει τις κυκλοφοριακές επιπτώσεις από την εφαρμογή του Μ.Π., και μόνον αυτές.

Είναι όμως προφανές ότι όλες οι απαιτούμενες γι αυτό δοκιμές θα μπορούσαν κάλλιστα να γίνουν με τη χρήση και μόνο πλαστικών κώνων, οι οποίοι θα καθόριζαν, στο οδόστρωμα, τα όρια μεταξύ των ζωνών κυκλοφορίας τροχοφόρων και των ζωνών του Μ.Π.

Διερωτάται λοιπόν κανείς γιατί ο Δήμος επιστράτευσε, σ’αυτή τη δοκιμαστική φάση, όλα αυτά τα εργαλεία του αστικού εξοπλισμού (χρώματα, ζαρντινιέρες, καθίσματα, φοίνικες κλπ) για τα οποία άλλωστε δέχεται και την εντονότερη κριτική.

Πιστεύω ότι απάντηση βρίσκεται στη μεγάλη διάρκεια του χρόνου αναμονής από σήμερα μέχρι την έναρξη των πρώτων εργασιών για την οριστική διαμόρφωση των ζωνών του Μ.Π. η οποία δεν φαίνεται να είναι βραχύτερη από 10-15 μήνες.

Γιατί σ’αυτό τον χρόνο αναμονής περιλαμβάνονται τα εξής: έλεγχος κυκλοφοριακών επιπτώσεων, δημόσια διαβούλευση πάνω στα συμπεράσματα των δοκιμών, διεξαγωγή αρχιτεκτονικού διαγωνισμού για την τελική διαμόρφωση των ζωνών του Μ.Π.,η εκπόνηση της μελέτης εφαρμογής και τέλος δημοπράτηση του έργου.

Πρέπει λοιπόν στο πολύμηνο αυτό διάστημα αναμονής, οι περιοχές του Μ.Π. να αποκτήσουν μια στοιχειωδώς ελκυστικότερη εικόνα, από αυτήν ενός σκέτου οδοστρώματος (περιβαλλόμενου από πλαστικούς κώνους), έτσι ώστε να προσελκύονται -συν τω χρόνω – όλο και πιο πολλοί περιπατητές και ποδηλάτες στις περιοχές αυτές.

Γι αυτόν λοιπόν τον λόγο νομίζω ότι τοποθετούνται στις ζώνες του Μ.Π. όλα αυτά τα πρόχειρα, προσωρινά και κινητά στοιχεία αστικού εξοπλισμού, χωρίς καμμιά πρόθεση επιβολής αισθητικών και λειτουργικών προτύπων, αφού όλα αυτά θα μεταφερθούν, όπως είπε ο Δήμαρχος, σε κάποια άλλα σημεία του Μ.Π.

Εάν λοιπόν αυτό είναι το σκεπτικό του Δήμου για τα τεκταινόμενα στον Μ.Π., τότε νομίζω ότι η κριτική που του ασκείται για τις πρόσφατες δραστηριότητες του, μάλλον είναι άνευ αντικειμένου.

Άρα εν τέλει το πρόβλημα δεν βρίσκεται στην αμφιλεγόμενη ποιότητα του προσωρινού αστικού εξοπλισμού αλλά στην κρίσιμη επιλογή των περιοχών που θα φιλοξενήσουν τον Μ.Π. Παράδειγμα: Η οδός Πανεπιστημίου ή η οδός Σταδίου θα φιλοξενήσει την κορυφαία διαδρομή του Μ.Π. μεταξύ του Συντάγματος και της Ομόνοιας;

Δημήτρης Κονταργύρης
Αθήνα 8 7 2020

ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΑ  ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ

δύο σημαντικά έργα αρχιτεκτονικής

που απέχουν πάνω από τέσσερις χιλιετίες 

Από την μια ένα προηγμένο για την εποχή του πολυώροφο προϊστορικό σπίτι, με πλούσια διακόσμηση, εντυπωσιακές υδραυλικές και λοιπές εγκαταστάσεις και οικοδομικά στοιχεία, καθώς και και εξεζητημένη οικοσκευή, που σφραγίστηκε με παχύ στρώμα τέφρας από την μεγάλη έκρηξη του ηφαίστειου της Θήρας στα μέσα της δεύτερης χιλιετία π.Χ. και αποκαλύφθηκε από τον Μαρινάτο.  

Από την άλλη στις αρχές της τρίτης χιλιετίας μ.Χ. στην ίδια ευρύτερη γεωγραφική περιοχή, ένα νέο έντονα γλυπτικό έργο, μια τολμηρή αρχιτεκτονική χειρονομία στην φύση, με ένα εντυπωσιακό «αιωρούμενο πολύεδρο κόσμημα, που πρόκειται να «ίσταται» στο άμεσο μέλλον. 

Το πρώτο έργο, η Δυτική Οικία είναι ενταγμένο σε μια ακμάζουσα πόλη, στο Ακρωτήρι της Θήρας, που μελέτησε και ανέδειξε η Κλαίρη Παλυβού, Ομότιμη Καθηγήτρια Ιστορίας της Αρχιτεκτονικής του Α.Π.Θ, δίπλα στον Χρήστο Ντούμα, που ανέλαβε την όλη ανασκαφή το 1975 και υιοθέτησε την παρουσία αρχιτέκτονα σε όλα τα στάδια της έρευνας. 

Το δεύτερο, ενταγμένο στο αττικό τοπίο, σχεδιασμένο από τον Τηλέμαχο Ανδριανόπουλο και την ομάδα του Tense Architecture Network, τιμά τους αποδέκτες ιδιοκτήτες που το αποδέχθηκαν και παράλληλα προωθεί την Ελληνική αρχιτεκτονική’ 

Ο Δημήτρης Φιλιππίδης και ο Τηλέμαχος Ανδριανόπουλος αναλαμβάνουν στην συνέχεια να παρουσιάσουν ο πρώτος το βιβλίο της Κλαίρης Παλυβού για την Αρχιτεκτονική της Δυτικής Κατοικίας στο Ακρωτήρι της Θήρας και ο δεύτερος το νέο εργο-στάσιο που βρίσκεται στην φάση της μελέτης, που  παρουσιάζεται για πρώτη φορά εδώ.  

1.

Όταν η Παλυβού έκανε βίδες 

ένα προϊστορικό σπίτι στο Ακρωτήρι Θήρας

του Δημήτρη Φιλιππίδη

Είχα τη μεγάλη τύχη, πριν δύο δεκαετίες και βάλλε, να ξεναγηθώ στον αρχαιολογικό χώρο του Ακρωτηρίου Θήρας από την αρχιτέκτονα-αρχαιολόγο Κλαίρη Παλυβού, για χρόνια ερευνήτρια της ιδιότυπης αρχιτεκτονικής στον μοναδικό αυτό προϊστορικό οικισμό. 

Κλαίρη Παλυβού 

Θαμμένη κάτω από τις στάχτες της έκρηξης ενός τρομερού ηφαίστειου, η πόλη αυτή είχε ξαναβγεί στο φως χάρις στον σπουδαίο αρχαιολόγο Σπυρίδωνα Μαρινάτο, αποκαλύπτοντας έναν απίστευτα πλούσιο σε ευρήματα τοπικό πολιτισμό. 

Την εποχή της επίσκεψής μου, όλοι ήδη γνώριζαν τις υπέροχες τοιχογραφίες του Ακρωτηρίου και τα κινητά ευρήματά του αλλά πολύ λιγότερο μπορούσαν να συλλάβουν την αρχιτεκτονική του. 

Αυτό τον ρόλο είχε τότε δεχτεί να παίξει για χάρη μου η Παλυβού, παρασύροντάς με σε ένα ταξίδι σε πρωτόγνωρα συστήματα δόμησης, σε πρωτοφανείς διατάξεις χώρων σε διαφορετικά επίπεδα, σε ένα ταίριασμα αρχιτεκτονικής και τέχνης που θα περιμέναμε ίσως να δούμε σε κάποιο ανάκτορο. Κι όμως, ήταν σπίτια μιας παραλιακής πόλης! 

Μείναμε έτσι απορροφημένοι πάνω στα υπολείμματα ενός συγκεκριμένου σπιτιού, που είχε διατηρηθεί καλύτερα από άλλα, συζητώντας με τις ώρες πάνω στα προβλήματα, τα ερωτήματα, τις απαντήσεις και τις υποθέσεις που γεννιούνταν γύρω από ένα τέτοιο, τόσο ιδιαίτερο κτίσμα. Ήταν η λεγόμενη Δυτική Οικία.

Σε αυτή την οικία είναι αφιερωμένο το δίγλωσσο βιβλίο που έβγαλε η «Μέλισσα» το 2019, καρπός τεράστιου μόχθου, ατέλειωτων ερευνών σε αρχεία και σε επιτόπου τεκμήρια από το 1977, γραμμένο από την Παλυβού, τον καλύτερα καταρτισμένο ειδικό που διαθέτουμε πάνω σε αυτό ειδικά το αντικείμενο. Και το βιβλίο αντίστοιχα δείχνει, με απλό, ανεπιτήδευτο τρόπο, όλη την έκταση της κεκτημένης εμπειρίας της. 

 Πρόπλασμα

Κάτοψη Ισογείου 

Κάτοψη 1ου ορόφου

Κάτοψη 2ου ορόφου

Νότια όψη 

Οι δυσκολίες που είχε να αντιμετωπίσει η Παλυβού ήταν μεγάλες. Ο οικισμός διατηρήθηκε επειδή θάφτηκε στη λάβα, αλλά έπαθε τεράστιες ζημιές από τους δυνατούς σεισμούς που προηγήθηκαν. Οι τοίχοι της Δυτικής οικίας είχαν παραμορφωθεί, κάπου ήταν ετοιμόρροποι, πολλά στοιχεία είχαν καταρρεύσει και αλλού δεν μπορούσε να συνεχιστεί το σκάψιμο επειδή από πάνω κρέμονταν άλλα κομμάτια της ανωδομής. Για να λυθούν τέτοιου είδους προβλήματα, έπρεπε να επινοηθούν νέοι τρόποι συνδυασμού συμβατικής και νεότερης τεχνολογίας για την καταγραφή της πληροφόρησης και τη σχεδιαστική απόδοση του κτιριακού οργανισμού. 

Τομή Δ-Δ 

Τομή Ε-Ε 

Τομή Ε-Ε, λεπτομέρεια 

Όλα εδώ ήταν πρωτόγνωρα. Και μόνο να μελετήσει κανείς τις εντυπωσιακές «σχάρες» από ξυλοδεσιές που ζώνουν τους ογκώδεις τοίχους, εξασφαλίζοντας την αντοχή τους σε σεισμικές δονήσεις, θα είχε πολλά να πει σχετικά για την προνοητικότητα των προϊστορικών εκείνων οικοδόμων. 

Η τόσο φροντισμένη μονογραφία της Δυτικής οικίας απευθύνεται στο ευρύ κοινό, με εύληπτες, ζωντανές περιγραφές και χωρίς τον υπερβολικό φόρτο σχολαστικών αναφορών που συνήθως γεμίζουν τις δημοσιεύσεις αρχαιολογικών θεμάτων. 

Τομή δια της οδού Τελχίνων και αναπαράσταση του Δυτικού μετώπου του τομέα Δ 

Τα κείμενα συνοδεύονται ιδανικά από πλήρες εποπτικό υλικό, με φωτογραφίες και πλήθος σχεδίων, γενικών και λεπτομερειακών. Ένα χάρμα οφθαλμών για ένα αρχιτεκτόνημα μοναδικό που ανέλπιστα έφτασε σε εμάς από τα βάθη της προϊστορίας. 

Δημήτρης Φιλιππίδης

Σημ. Το φωτογραφικό υλικό προέρχεται από την εν λόγω έκδοση

2.

Tense Architecture Network____ΕΡΓΟ-ΣΤΑΣΙΟ

 

Πρώτο Σκίτσο

ἵστημι: στήνω, ορθώνω, ανεγείρω ή βρίσκομαι, είμαι υπαρκτός. 

Η ετυμολογία: εργο-στάσιο < αρχαία ελληνική__ἔργον + ἵστημι -με το δεύτερο συνθετικό να δηλώνει τον τόπο έργου. Εργοστάσιο Δομικών Υλικών -εκφραστικό της λειτουργίας του. Το έργο αρχιτεκτονικής έχει εδώ χαρακτήρα διπλό: χώρος παραγωγής και χώρος διοίκησης. Ο πρώτος είναι επιμήκης, ορθοκανονικός, γειωμένος -ενώ ο δεύτερος αρθρώνεται στη γωνία του ως αιωρούμενο, πολύεδρο κόσμημα. Έντονα γλυπτικό, αντιτίθεται στο κυρίως σώμα του εργοστασίου, ελεύθερα ιστάμενο: είσοδος ή απόληξή του -με την προκλητική αντιστροφή της μάζας να λειτουργεί ως σύμβολο δύναμης. 

Ομάδα Έργου: 

Τηλέμαχος Ανδριανόπουλος - Δάφνη Δράγιου - Νέστορας Σκαντζούρης - Aakash Balasaravanan - Alessandro Tiezzi. 

Δομοστατικός Σχεδιασμός: 

Αθανάσιος Κοντιζάς

 

 

 

Κάτοψη Ισογέιου

Κάτοψη Α΄ Στάθμης

Κάτοψη Β΄ Στάθμης

Εσωτερικές απόψεις:

από το υπερυψωμένο ισόγειο

από την β΄ στάθμη

Κάντε ΚΛΙΚ στις εικόνες για μεγέθυνση