ΔΟΜΕΣ: 

ΒΡΑΒΕΙΑ 2017 ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΜΠΕΝΑΚΗ

+

ΕΚΔΟΣΗ: ROOM 18

ΤΟ ΝΕΟ ΑΣΤΙΚΟ ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΟ

(100 ΔΩΜΑΤΙΑ)

Νέα διπλή επίθεση των ΔΟΜΩΝ

Αυτή την φορά δεν κατάφερα να παρακολουθήσω την εκδήλωση για την απονομή των αρχιτεκτονικών βραβείων ΔΟΜΕΣ 2017, που πραγματοποιήθηκε στο Μουσείο Μπενάκη, το Σάββατο 4 Μαρτίου. Είχα όμως την χαρά να παραλάβω όλο το υλικό για τις βραβευμένες μελέτες και φωτογραφίες από την εκδήλωση, μετά από την έγκαιρη πρωτοβουλία του Νίκου Σούλη τον οποίο και ευχαριστώ. 

Χάρηκα κατ αρχήν που και πάλι γέμισε το αμφιθέατρο, αν και ήταν Σάββατο βράδυ, μα πιο πολύ με ικανοποίησαν τα δύο πρώτα βραβεία και κάποιοι έπαινοι που εκπέμπουν ένα νέο πνεύμα, μια νέα κατεύθυνση που περίμενα να εδραιωθεί και στην Ελλάδα από το 2010. Έγραφα τότε στον επίλογο του βιβλίου μου «αρχέτυπα, ΑΠΟ ΤΙΣ ΚΑΛΥβΕΣ ΚΑΙ ΤΑ ΜΑΝΤΡΙΑ ΣΤΗΝ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΗ ΚΑΙ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ»: 

Ας κτίσουμε με τα φυσικά υλικά και τους αρχιτεκτονικούς χειρισμούς των αρχετύπων που πίσω από την απλότητά τους κρύβουν μια μοναδική επιδεξιότητα και σοφία.
Άλλωστε, μια πραγματικά έντονα αναπτυσσόμενη δυναμική, έχει εμφανιστεί τα τελευταία χρόνια σε ολόκληρο τον κόσμο σε αντίθεση με τα τεράστιας κλίμακας συγκροτήματα κατοικιών.
Μία τάση, ίσως μια αντίσταση, που εκφράζεται με τον ευαίσθητο σχεδιασμό και την διαρκώς αυξανόμενη παραγωγή σύγχρονων μικρών ποιητικών καταλυμάτων, που φαίνεται ότι έρχονται να καλύψουν ανάγκες νέων ανθρώπων.
Των ανθρώπων που δεν μπορούν και δεν θέλουν ίσως να ονειρευτούν τη ζωή τους σε απρόσωπα και συχνά επιθετικά, συγκροτήματα ή πολυτελείς επαύλεις και επιθυμούν να ζήσουν σε χώρους με ανθρώπινη κλίμακα, κοντά στη φύση, με οικολογικά υλικά και όλα τα επιτεύγματα τη σύγχρονης τεχνολογίας και της πράσινης ενέργειας.
Σε κάθε περίπτωση η τάση αυτή σήμερα φαίνεται να είναι εξαιρετικά επίκαιρη.

Ενώ λοιπόν στο εξωτερικό οι ταπεινές αυτές αρχιτεκτονικές προσεγγίσεις έχουν κορυφωθεί, στην Ελλάδα φτάσαμε σήμερα, επτά χρόνια αργότερα, η τάση αυτή να εδραιώνεται και να βραβεύεται από τις ΔΟΜΕΣ με βραβεία καλύτερου έργου και καλύτερης μελέτης! Δεν είναι επίσης τυχαίο ότι και το πρόσφατο τεύχος Νο 138 της Διεθνούς Επιθεώρηση Αρχιτεκτονικής ΔΟΜΕΣ, αναφέρεται σε ανάλογα Καταφύγια. 

Ξεκινώ την συνοπτική παρουσίαση με το 

Βραβείο για το Καλύτερο πρώτο έργο 

νέου αρχιτέκτονα των ετών 2012-2016: 

που δόθηκε στην Εύα Σοπέογλου με θέμα: Θερινή κατοικία, Άγιος Νικόλαος, Σιθωνία, Χαλκιδική – Ελλάδα για το οποίο θα επιδιώξω να κάνω κάποιους συσχετισμούς με αρχετυπικά καταλύματα του βιβλίου μου. 

Εύα Σοπέογλου 

Η Εύα Σοπέογλου σπούδασε αρχιτεκτονική στο ΑΠΘ, έκανε μεταπτυχιακές σπουδές στην Αμερική, στο Πανεπιστήμιο της Πενσυλβάνια, και τελειώνει το διδακτορικό της στο “The Bartlett School of Architecture” στο Λονδίνο και εργάζεται ως λέκτορας στο Πανεπιστήμιο του Hertfordshire. 

Θεσσαλονίκη, Λίμνη Βόλβη, 05 11 2005 

Βόρεια Εύβοια, Κουρκουλοί 29 04 2005 

Εντυπωσιακό στοιχείο είναι το μικρό εμβαδόν των 21τ.μ. του καταλύματος, η θέα προς τη θάλασσα και το Άγιο Όρος και η διάτρητη μεταλλική επιφάνεια που το περιβάλει με μικρά ανοίγματα και σχέδια που μιμούνται τα φύλλα της ελιάς και παραπέμπουν σε ύφασμα. 

«Ήθελα λοιπόν να δείξω, λέει η Εύα Σοπέογλου, αυτό που αποτελεί και έρευνα της διδακτορικής μου διατριβής: ο εσωτερικός χώρος να δίνει την αίσθηση του εξωτερικού. Να νιώθεις ότι κατοικείς έξω. Έχουμε αποξενωθεί με το εξωτερικό χώρο του κτιρίου. Όλες οι βασικές συνθήκες της ζωής, όπως ο ύπνος ή η δουλειά, συντελούνται σε εσωτερικούς χώρους. Έχουμε ξεχάσει τη χαρά του να βρισκόμαστε στην ύπαιθρο.» 

Προβληματίζει βέβαια πως τα διάτρητα μεταλλικά αυτά ανοιγόμενα πανό, χωρίς εσωτερικά υαλοστάσια, προστατεύουν τον εσωτερικό εξοπλισμό καθ΄ όλη την διάρκεια του χρόνου. 

Στο ίδιο πνεύμα είναι και το 

Βραβείο για την καλύτερη μελέτη των ετών 2012-2016 

που δόθηκε στον Ανδρέα Νικολοβγένη με θέμα:  Μικρή παραθεριστική κατοικία, Λευκάδα, Επτάνησα – Ελλάδα 

Ο Ανδρέας Νικολοβγένης 

Η μικρή αυτή παραθεριστική κατοικία συμπυκνώνει τις λειτουργίες μιας κανονικής κατοικίας κατά τρόπο που ανάγει τη διαμονή και, ειδικά, τον παραθερισμό στα θεμελιώδη συστατικά τους: μια σειρά από βοηθητικούς χώρους, γενικά κλειστούς, και τον χώρο διημέρευσης, ανταποκρινόμενο στο ελληνικό κλίμα, ημί-υπαίθριο. Οι βοηθητικοί χώροι της κατοικίας οργανώνονται σε μια επιμήκη τσιμεντένια ‘ντουλάπα’, και περιμετρικές σίτες, κουρτίνες και τέντες ορίζουν και, επίσης, προστατεύουν τον χώρο διημέρευσης από τον καιρό.| 

Από τους επαίνους της κατηγορίας 

Καλύτερη μελέτη των ετών 2012-2016 

ξεχώρισα δύο: 

Την Ασπροκκλησιά, του Γιάννη Γιαννούτσου στην περιοχή Στράτος της Αιτωλοακαρνανίας – Ελλάδα, ένα απέριττο ξωκλήσι που με την απλότητά του σχετίζεται με τα προηγούμενα έργα, σχεδιασμένο από έναν νέα αξιόλογο αρχιτέκτονα και εικαστικό, που έχει δώσει πολύ καλά δείγματα δουλειάς. 

Ο Γιάννης Γιαννούτσος 

Γιάννης Γιαννούτσος, Ασπροκκλησιά, Στράτος, Αιτωλοακαρνανία 

Και το έργο των sparch, Σακελλαρίδου/Παπανικολάου Aρχιτέκτονες, με τίτλο ‘Eco Cocoon’, Green Academy. Πρόκειται για την μελέτη για την επανάχρηση πρώην εργοστασίου Χάρτου, στην Μπολώνια, Emilia–Romagna – Ιταλία, που συμμετείχε σε διεθνή αρχιτεκτονικό διαγωνισμό (finalist mention) 

Sparch Αρχιτέκτονες Από αριστερά Ρένα Σακελλαρίδου, Μόρφω Παπανικολάου, Δεξιά Γιώργος Πανέτσος 

‘Eco Cocoon’. Green Academy, Επανάχρηση πρώην εργοστασίου Χάρτου Μπολώνια, Emilia–Romagna – Ιταλία 

Από τους υπόλοιπους επαίνους, θα προσπεράσω γρήγορα δύο έργα στην κατηγορία:

Καλύτερο πραγματοποιημένο έργο των ετών 2012-2016 

με έντονη μορφοπλαστκή προσέγγιση, υπερσχεδιασμένα κατά την άποψή μου για την κλίμακα τους και με εισαγόμενες μορφολογικές επιλογές. 

LL Associates 

Τριώροφο κτήριο, Νέα Πεντέλη, Αθήνα – Ελλάδα | LL Associates

Νίκος Σμυρλής

Νίκος Σμυρλής, Το σπίτι της Παγώνας’. Κατοικία, Βάρη, Αθήνα – Ελλάδα |

Καθώς και την καλοφτιαγμένη αλλά στα σχετικά συνήθη πλαίσια, Κατοικία στην Κέα, Κυκλάδες – Ελλάδα των Φαίδρα Ματζιαράκη και Victor Gonzalez Marti (Cometa Architects)

Φαίδρα Ματζιαράκη 

Φαίδρα Ματζιαράκη και Victor Gonzalez Marti ), Κατοικία στην Κέα 

Άξιο βράβευσης και επαίνου στην ίδια κατηγορία είναι και το πολύ-δημοσιευμένο έργο του 314 Architecture Studio (του αρχιτέκτονα Παύλου Χατζηαγγελίδη) το γνωστό κατάστημα οπτικών C_29 / "Optimist", στην Χαλκίδα που έχω αναλυτικά δημοσιεύσει τον Ιανουάριο του 2016 (βλέπε εδώ) 

Παύλος Χατζηαγγελίδης 

Στο ίδιο πλάισιο και επίσης πολυδημοσιευμένο είναι και το Τεϊοποτείο ‘Το τσάι’, στην Αθήνα – Ελλάδα του γραφείου "Γιώργος Μπάτζιος Αρχιτέκτονες"

Γιώργος Μπάτζιος 

Γιώργος Μπάτζιος, Τεϊοποτείο ‘Το τσάι’, στην Αθήνα 

Άφησα τελευταία ακόμη δύο επαίνους πραγματοποιημένου έργου. Πρόκειται για δυο έργα που ανοίγονται δυναμικά στην πόλη της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης. Χωρίς να αποτελούν κάτι το εξαιρετικά διαφορετικό και πρωτότυπο το καθένα στο είδος του είναι σαφώς καλύτερο και ξεχωρίζει ανάμεσα στις συνήθεις επεμβάσεις στα κέντρα διασκέδασης και σε εορταστικούς διάκοσμους. 

Νέλλη Μάρδα, Ανδρέας Ιωαννίδης 

Ανδρέας Ιωαννιδης, Νέλλη Μάρδα, Nυκτερινό κέντρο ‘Έναστρον’, Ταύρος, Πειραιάς 

Χριστίνα Μαυροπαίδη, ‘Χριστουγεννομηχανή’, Θεσσαλονίκη – Ελλάδα 

Κριτές των φετινών Βραβείων “ΔΟΜΕΣ 2017” ήταν οι: 

Max Dudler, αρχιτέκτων, διευθυντής του Γραφείου 'Max Dudler, architekt', Βερολίνο,

Sou Fujimoto, αρχιτέκτων, διευθυντής του Γραφείου 'Sou Fujimoto Architects', Τόκιο, και

Jorge Silvetti, αρχιτέκτων, καθηγητής, Graduate School of Design, Πανεπιστήμιο Harvard, και διευθυντής του Γραφείου 'Machado Silvetti', Bοστόνη, Μασαχουσέτη. 

Δεν θα επαναλάβω τις αντιρρήσεις μου για την όλη διαδικασία της κρίσης και την επιλογή των κριτών. Και αυτή την φορά οι κριτές αξιολόγησαν τα έργα χωρίς να συσκεφθούν σε πραγματικό χρόνο ή τόπο, εντελώς ανεπηρέαστοι ο ένας από τον άλλο. Η κριτική επιτροπή, από τα 154 έργα που κατατέθηκαν, επέλεξε 19 έργα ως επικρατέστερα για τα “Βραβεία ΔΟΜΕΣ 2017”, ανάμεσα στα οποία υπάρχουν τελικά 11 πραγματοποιημένα έργα, τρία έργα νέων αρχιτεκτόνων και πέντε μελέτες. 

ΕΚΔΟΣΗ: ROOM 18 

ΤΟ ΝΕΟ ΑΣΤΙΚΟ ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΟ 

(100 ΔΩΜΑΤΙΑ) 

Νομίζω ότι η εν μέσω κρίσης εκδοτική δραστηριότητα των Δομών τα τελευταία χρόνια, ξεπερνά κάθε προηγούμενο στον χώρο των αρχιτεκτονικών εκδόσεων. Πέρα από το περιοδικό και τις ετήσιες επετηρίδες μια σειρά συμπληρωματικών εκδόσεων πραγματοποιούνται με αφορμή εκδηλώσεις που οργανώνονται από το περιοδικό. Πρόκειται για γενναιόδωρες εκδόσεις σε μεγάλο μέγεθος που εκδίδονται πολύ σύντομα από την ολοκλήρωση των εκδηλώσεων σε αντίθεση με το γνωστό μεγάλο χρονικό κενό που μεσολαβεί συνήθως σε αντίστοιχες περιπτώσεις. Από ότι αντιλαμβάνομαι σε αυτό συμβάλει και η αποτελεσματική διεκδίκηση και εξασφάλιση διαφήμισης για την κάλυψη του κόστους από τους συντελεστές των ΔΟΜΩΝ. 

Για την έκδοση αυτή θα ήθελα να τονίσω ότι εκτός από την έκθεση στο Μουσείο Μπενάκη που δημιούργησε σειρά συζητήσεων (βλέπε εδώ), αίφνης μας προέκυψε και ένας μοναδικός πλούσιος και τελικά πολύτιμος κατάλογος με 100 εναλλακτικές ελκυστικές προτάσεις για δωμάτια ξενοδοχείων, που ανεξάρτητα αν διακρίθηκαν, θα μπορούσαν να υλοποιηθούν και να αντικαταστήσουν τις εκατοντάδες μέτριων έως άθλιων δωματίων πολλών ξενοδοχείων στην Ελλάδα. Θα ήταν χρήσιμο να επιδιωχθεί και η διανομή της έκδοσης αυτής στους ξενοδόχους και τα σχετικά επιμελητήρια. Να δουν να σκεφτούν και να διαλέξουν σε μια εποχή ανόδου του Τουρισμού. 

 

 

Η οργάνωση της έκδοσης είναι εξαιρετική. Το υλικό κατανέμεται σε τέσσερεις ενότητες με τίτλους «Αλληλουχίες», «Διασπορές», «Κοιλάνσεις» και «Μεταμορφώσεις», όπου παρουσιάζονται οι μελέτες αναλυτικά με χαρακτηριστικούς και ενίοτε ποιητικούς τίτλους όπως: 

Θόλος, Ξενιστής, Intelligent flexibility, Oasis, Η σπηλιά του Πλάτωνα, Vita in vacuo, Yes, we camp, Κουτί των ονείρων, Πρωτόκολλα ενός ταξιδιώτη, Μονόπρακτο, Χωρική σκηνή, Ο ναός του κρεβατιού, Greek heterotopia, Χωρίς όρια, Open nest, ΕΠΙ-ΠΛΩ, Hedonistic platform και άλλα. 

Στον ίδιο τόμο εκτός από την αναλυτική παρουσίαση των βραβείων θα βρείτε φωτογραφικό υλικό για την έκθεση, κείμενα των Γιώργου Πανέτσου, Γιώργου Τζιρζιλάκη, Γιάννη Αίσωπου, Μέμου Φιλιππίδη καθώς και της Έφης Σαραντάκου, και χρήσιμη παρουσίαση των εταιρειών που συνέβαλαν με τις χορηγίες τους στην πραγματοποίηση των βραβείων στην έκθεση στο Μουσείο Μπενάκη. 

Θα ακολουθήσει η νέα σημαντική ημερίδα των Δομών:  ΔΟΜΕΣ INDEX 05: ‘ΑΦΕΤΗΡΙΕΣ IV’ τελευταία της σειράς των ομότιτλων εκδηλώσεων που οργανώθηκαν τα τελευταία χρόνια, που θα πραγματοποιηθεί στο Μουσείο Μπενάκη της οδού Πειραιώς, το Σάββατο, 27 Μαΐου 2017.

Κάντε ΚΛΙΚ στις εικόνες για μεγέθυνση

ΣΩΚΡΑΤΗΣ ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ: 

 “ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ · FRAGMENTS” 

ΕΚΘΕΣΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑΣ

αφηγήσεις και μνήμες 

με την συμβολή του Μανόλη Κορρέ

και αφορμή μια σπάνια έκθεση 

με «αληθινές» φωτογραφίες

Τι είναι ο χρόνος όμως; 

Ενώ δεν μπορεί να γυρίσει τίποτα πίσω, 

ιδίως όταν σκέπτεσαι ότι είναι μια πορεία προς τον θάνατο,

ταυτοχρόνως η μνήμη ανά πάσα στιγμή

 σου κάνει γέφυρες που πάνε στον χρόνο πίσω.

Τελικά η μνήμη μετατρέπει τον χρόνο σε μια περιοχή 

που μπαινοβγαίνεις όπου θέλεις ενώ στην πραγματικότητα 

οι φιλόσοφοι λένε ότι δεν υπάρχει αυτή η δυνατότητα. 

Μανόλης Κορρές

Σωκράτης Μαυρομμάτης 

Τον Σωκράτη Μαυρομμάτη τον γνωρίζω από την δεκαετία του ΄70, από την εποχή των νεανικών προβληματισμών και αναζητήσεων, παρέα τότε με τον Μανόλη Κορρέ και τον Γιώργο Δεπόλα, την ίδια εποχή που συμμετέχω και εγώ στην ίδρυση και του Φωτογραφικού Κέντρου Αθηνών. Μου άρεσε από τότε το χαρακτηριστικό και λίγο ειρωνικό του χιούμορ, αυτή η διεισδυτική ματιά του και βέβαια οι ασπρόμαυρες φωτογραφικές του προσεγγίσεις.
Για μένα ο Σωκράτης είναι ο ξεχωριστός φωτογράφος που κατάφερε να με κάνει να λατρέψω αρχαιολογικά ευρήματα, σπαράγματα και αρχιτεκτονικά μέλη μέσα από αυτή την μοναδική του ικανότητα να αποτυπώνει-τεκμηριώνει την αλήθεια και παράλληλα να προσδίδει μια εικαστική διάσταση, αξιοποιώντας με τον καλύτερο τρόπο το ελληνικό φως και την σκιά, καδράροντας το θέμα του με ένα εντελώς προσωπικό τρόπο, προκαλώντας την συγκίνηση, παράλληλα με την πληροφορία και την γνώση.

Άποψη της έκθεσης στο Ίδρυμα Παναγιώτη & Έφης Μιχελή

Η γνωριμία  αυτή κρατάει μέχρι σήμερα, που ο Σωκράτης από τις 27 Φεβρουαρίου 2017 πραγματοποιεί μια ακόμη έκθεσή του  στο Ίδρυμα Παναγιώτη & Έφης Μιχελή με τίτλο «Αποσπάσματα», όπου είχαμε την ευκαιρία να μας ξεναγήσει, μαζί με την Κορνηλία - Χατζηασλάνη Μπούρα και τον Δημήτρη Φιλιππίδη,  στις  εξαιρετικές φωτογραφίες του, από αρχαιολογικούς χώρους  και μουσεία στην Ελλάδα.

Παρθενώνας. Λεπτομέρεια κιονόκρανου του προνάου. (1980) 

 

Η Κόρη του Ευθυδίκου. Μουσείο Ακροπόλεως. (1987)

Συνειδητοποίησα ότι μέσα στα 40 σχεδόν χρόνια γνωριμίας μας, ενώ κρατάμε μια σταθερή αλλά αραιή επικοινωνία και εκτίμηση, πολλά είχα ξεχάσει και πολλά δεν ήξερα για τον Σωκράτη, από την εποχή εκείνη, που θυμάμαι ότι εθελοντικά και χωρίς αμοιβή προσέφερε με προθυμία τις φωτογραφικές του υπηρεσίες στην Ακρόπολη, υπηρετώντας κατά κάποιο τρόπο το ερευνητικό έργο και την τεκμηρίωση του Μανόλη Κορρέ, που τότε ο σοφός δάσκαλος Χαράλαμπος Μπούρας είχε ήδη επιλέξει να δουλέψει μαζί του.

Μανόλης Κορρές, Την εποχή που ετοιμαζόταν η "Μελέτη Αποκαταστάσεως του Παρθενώνος".

Έτσι, με αφορμή αυτή την  έκθεση, προσέτρεξα  στον Μανόλη Κορρέ  και μέσα από μια τηλεφωνική επικοινωνία, τον άφησα να μου αφηγηθεί τις μνήμες του από την σχέση του με τον Σωκράτη Μαυρομμάτη. Από την αποκαλυπτική αυτή  συνομιλία παραθέτω στην συνέχεια αποσπάσματα σε μια ελεύθερη απόδοση και με την ελπίδα ότι δεν έχω παραποιήσει την ουσία των όσων ελέγχθηκαν.

Φωτογραφία του Σωκράτη Μαυρομμάτη στους Στύλους του Ολυμπίου Διός

Δεν ήξερα λοιπόν ότι ο Μανόλης και ο Σωκράτης πήγαιναν στο ίδιο σχολείο και ξανασυναντήθηκαν τυχαία και κατ’ επανάληψη  στο Ολυμπείο (Στύλοι του Ολυμπίου Διός). Ο ένας απορροφημένος αποτυπώνοντας κάποιες μικρολεπτομέρειες στο μνημείο και ο άλλος κάπου πιό μακριά φωτογραφίζοντας. Από τότε ξεκίνησε μια μακρόχρονη φιλία και συγκροτήθηκε μια παρέα μαζί και με τον επίσης χαρισματικό φωτογράφο Γιώργο Δεπόλα και έδρα την Κυψέλη. 

Έτσι περνούσε ο καιρός μέχρι ότου άρχισαν τα έργα στην Ακρόπολη, λέει ο Μανόλης, και μου ζήτησαν να αναλάβω. Ο Μπούρας προφανώς το είχε προκαλέσει. Ούτε διαγωνισμοί, ούτε τίποτα τότε. Μετρούσε και ήταν σεβαστή η άποψή του.

Χαράλαμπος Μπούρας

Ο Μπούρας ήταν πάρα πολύ σκληρός και αυστηρός πρώτα με τον εαυτό του και μετά με τους άλλους. Ένας υπέροχος άνθρωπος και μέχρι την τελευταία ημέρα της ζωής του εξακολουθούσα να τον ανακαλύπτω μετά από μισό αιώνα.   Έτσι βρέθηκα στην Ακρόπολη και όταν ήρθε η ώρα των φωτογραφήσεων σκέφτηκα αμέσως τον Σωκράτη. Κουβαλούσε μάλιστα εξαιρετικό εξοπλισμό που δανειζόταν από τον Νίκο Κοντό που δούλευε τότε και εγώ ήμουν κοντά του και τον βοηθούσα στην επιλογή των οπτικών γωνιών.

Σωκράτης Μαυρομμάτης, Παρθενώνας. Τμήμα της νότιας κιονοστοιχίας. (1979) Ανάμεσα στους κίονες η πόλη της Αθήνας συνέχεια των θραυσμάτων της Ακρόπολης και δεξιά το μνημείο του Φιλοπάππου

Την περίοδο εκείνη της εθελοντικής συνεργασίας, ο Σωκράτης τράβηξε ίσως τις καλύτερες φωτογραφίες, πριν μπουν οι σκαλωσιές στην Ακρόπολη και στην συνέχεια μετά από αρκετά χρόνια, αναγνωρίστηκε η σημαντική προσφορά του και με την σύμφωνη πάντα γνώμη του καθηγητή Μπούρα εντάχθηκε και αυτός οργανικά στην ομάδα της Ακρόπολης. 

Παρθενώνας. Λεπτομέρεια ραβδώσεων κίονα. (1979) Στο άνω μέρος μόλις που διακρίνεται ο οριζόντιος αρμός ανάμεσα στους σπονδύλους του κίονα

Παρθενώνας. Δωρικό κιονόκρανο της νότιας κιονοστοιχίας. (1994) Η μικρή μετατόπιση προέκυψε από τον μεγάλο σεισμό του 1981

Ο Σωκράτης, λέει ο Μανόλης, χαρακτηρίζεται από μια ποιητική φαντασία και παράλληλα είναι ένας δεξιοτέχνης, λεπτολόγος κατασκευαστής, τόσο σε επίπεδο σχεδίασης ως designer όσο και σε επίπεδο εκτέλεσης, ανακαλύπτοντας ταυτόχρονα από την αγορά, μετά από εξαντλητική έρευνα, εξειδικευμένα εξαρτήματα. Είχε μια τρομερή μαστορική ικανότητα με τα χέρια του. Είναι γνωστή η περίφημη προσωπική βιβλιοθήκη που σχεδίασε βάζοντας στο σχέδιο της όψης ένα προς ένα όλα τα βιβλία του. Την έφτιαξε μόνος με ράφια που μπορούν να ανεβοκατεβαίνουν πάνω σε παξιμάδια, που περιστρέφονται σε κατακόρυφους ορθοστάτες από ντίζες με σπείρωμα. 

Cisco Houston, Pete Seeger

Woody Guthrie, Keith Jarrett

Παράλληλα την εποχή της νεανικής φιλίας ο Σωκράτης εμφανίστηκε στην παρέα με μια κιθάρα παίζοντας και τραγουδώντας τραγούδια και αμερικάνικες μπαλάντες του Cisco Houston με τα μελαγχολικά του τραγούδια, του Woody Guthrie και του Pete Seeger μέχρις ότου αποφάσισε ότι τον ενδιαφέρει το πιάνο και ο Keith Jarrett. Πάντα μιλούσε με εμμονή για αυτόν, μαθαίνοντας ταυτόχρονα και πιάνο.

Ο Σωκράτης Μαυρομμάτης διαχρονικά...

Ο Σωκράτης είχε διαφορετικούς ρυθμούς, πιο χαλαρούς από τον Μανόλη. Αλλά σιγά σιγά μετά από τα θαυμάσια αποτελέσματα της δουλειάς του και την αποδοχή του, ξεπέρασε την φάση της εποχής της αθωότητας και της ανεμελιάς.

Παρόλο που κάποιες φορές τον έπιανε μια αναβλητικότητα και μια νωχέλεια, σταδιακά εξελίχθηκε σε ένα σοβαρό επαγγελματία. Και όταν ήρθε η στιγμή να φωτογραφίσει τον Παρθενώνα και ενώ φοβόταν να ανεβεί σε μία σκάλα, εμφανίζεται ξαφνικά με μία δικής του επινοήσεως θήκη από υλικό που φτιάχνουμε σακίδια, τσάντες και σάκους heavy duty, την οποία φορούσε σαν ένα παντελονάκι κοντό και κρεμόταν από το άγκιστρο του γερανού στα είκοσι μέτρα.  Ήταν μια απρόσμενη αποκάλυψη του εαυτού του. Ο Σωκράτης είχε πάντα εκπλήξεις.

Ο Σωκράτης πάνω από τον Παρθενώνα, φωτογραφίζει κρεμασμένος από το άγγιστρο του γερανού

Παρθενώνας. Η ΒΑ γωνία μετά την αφαίρεση του θριγκού το 1986

Παρθενώνας. Λεπτομέρεια προμόχθου γείσου με σταγόνες. (1998) 

Σε μια εποχή που όλοι απέρριπταν τα πρότυπα ο Σωκράτης αντιθέτως έμοιαζε να θέλει να έχει πρότυπα. Επηρεάστηκε αρχικά από το βιβλίο του Henri Stierling με σπάνιες ασπρόμαυρες φωτογραφίες για την Ελλάδα και αργότερα ανακαλύπτει τον νεαρό Gösta Hellner, γνωστό φωτογράφο του Γερμανικού Αρχαιολογικού Ινστιτούτου, που ανατρέπει τα μέχρι τότε καθιερωμένα: Απεχθάνεται τις έντονες φωτοσκιάσεις και τα contrast. 

Gösta Hellner 

Ο Σωκράτης τον λάτρεψε, μια και οι φωτογραφίες του απέδιδαν πολύ περισσότερη πληροφορία στο αρχαιολογικό αντικείμενο, περισώζοντας έτσι τα πάντα από αυτό, έστω και αν κάποτε καταστραφεί. 

Παρθενώνας. Λεπτομέρεια κιονόκρανου του προνάου. (1980) 

Έτσι, όταν άρχισε να φωτογραφίζει στην Ακρόπολη, συνδύαζε πλέον τον Ansel Adams ως προς την οξύτητα και την εστίαση, τον Hellner στην πληροφορία και όποτε μπορούσε τον Sterling με αυτή την διανοητική σύνθεση των μερών. 

Υπήρχαν διάφορες κατηγορίες φωτογραφιών που έπρεπε να κάνει ο Σωκράτης. Μια κατηγορία είναι το ρεπορτάζ των εργασιών, καθώς δηλαδή δουλεύουν τα συνεργεία να φωτογραφίζει αξιομνημόνευτα στιγμιότυπα. Η άλλη κατηγορία ήταν η τεκμηρίωση των λίθων. 

1983,  Ο Μανόλης Κορρές  όρθιος στον Παρθενώνα, με τους Γιάννη Αρμπιλιά, Γιώργο Βαμβουκάκη,και Φ. Σκαρή

Εκεί λοιπόν με δικές του οδηγίες κατασκεύασε ο σιδεράς ένα βάθρο σιδερένιο που στην ουσία ήταν ένα περιστρεφόμενο τερατώδες τραπέζι γύρω από ένα άξονα που μπορούσε να δεχθεί μια πέτρα που ήταν 2000 ή 3000 κιλά. Θα μπορούσε να σηκώσει επάνω του άρμα μάχης. 

Η περιστρεφόμενη βάση τοποθετημένη στην εμβέλεια της γερανογέφυρας ώστε να τοποθετούνται τα μέλη με ασφάλεια, ακρίβεια και ταχύτητα. Στην συνέχεια η γερανογέφυρα μετακινείται αφήνοντας τον ήλιο να φωτίσει το περιστρεφόμενο αρχιτεκτονικό μέλος στην επιθυμητή θέση ώστε η πρόσπτωση του ηλιακού φωτός να έχει πάντα την ίδια γωνία ακολουθώντας την κίνηση του ήλιου.

Το τραπέζι αυτό είχε ένα τηλεσκοπικό στέλεχος και στην άκρη του έβαζε την κάμερα, έτσι ώστε να ορίζεται μια συγκεκριμένη θέση ανάμεσα στην πέτρα το τραπέζι και την κάμερα, αυτοματοποιώντας έτσι την μετωπικότητα. Σε συγκεκριμένες θήκες έμπαιναν οι κωδικοί αριθμοί και η κλίμακα- μέτρο. Έτσι αυτές οι μετωπικές φωτογραφίες δεν διέφεραν πολύ από ότι ένα σχέδιο υπό κλίμακα. Καθώς ο ήλιος ταξίδευε το ημερήσιο δρομολόγιο, ο Σωκράτης γύριζε το τραπέζι για να έχει πάντα την επιθυμητή γωνία πρόσπτωσης του φωτός. 

Τμήμα της σύνθεσης του νότιου τοίχου του σηκού του Παρθενώνα από τους φωτογραφημένους σε κλίμακα δόμους.

Επίσης μας είχε απασχολήσει τότε πως θα φωτογραφηθεί το δάπεδο του Παρθενώνα, δεδομένου ότι στο δάπεδο πέφτουν πάντα οι σκιές των κιόνων και έπρεπε να λυθεί αυτό το πρόγραμμα. Κατασκευάσαμε με σωλήνες βιοσώλ ένα τετράγωνο 4,0 μ ύψος, με βάση 5,0Χ5,0 που είχε τέσσερεις δυνατούς τροχούς και μπορούσαμε να το κυλίουμε με τα χέρια και το οποίο ήταν καλυμμένο γύρω γύρω και από πάνω με σεντόνια. 

Το μεταλικό ικρίωμα και η σύνθεση τμήματος του δαπέδου του σηκού, από 18 ζεύγη λίθων (18 διαφορετικές λήψεις). Τα πανιά δημιουργούν μαλακό φωτισμό με συνέπεια οι λίθοι να είναι πάντα φωτισμένοι απαλά ώστε μετά την σύνθεσή τους η συνολική εικόνα να μην διαταράσσεται από ανεπιθύμητες διασταυρούμενες σκιές στις ενώσεις.

Έτσι, ο Σωκράτης έκανε εκπληκτικές λήψεις με μηχανή Hasselblad 6X6. Πέρασε λοιπόν αυτή η τεχνική φάση όσο είμαστε μαζί και ο Σωκράτης θα μπορούσε να είχε διαπρέψει ως εφευρέτης μηχανολόγος. Εγώ απλά έριχνα μια ιδέα και στην συνέχεια το προχωρούσε μόνος του και ειδικευόταν συνεχώς στο αρχιτεκτονικό μέλος, στα γεωμετρικά σχήματα με μια καλλιτεχνική ματιά.

Αφροδίτη. Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο. (2005) 

Μετά που έφυγα από την Ακρόπολη το 1999 ο Σωκράτης, ειδικεύτηκε περισσότερο στην γλυπτική που έχει ένα πολύ μεγαλύτερο κοινό. Είχε πια γίνει πολύ γνωστός και του ζήτησαν να φωτογραφίσει την ζωοφόρο. 

Πήγε στο Βρετανικό μουσείο και φωτογράφισε συστηματικά τα γλυπτά της ζωοφόρου και οι φωτογραφίες του πραγματικά τιμούν το θέμα και ταυτοχρόνως εδραιώθηκε σαν ένας από τους μεγάλους φωτογράφους που φωτογράφισαν την ζωοφόρο. Μας έβγαλε ασπροπρόσωπους, κάτι που το έχουμε ανάγκη. 

  

Φωτογραφίες του Σωκράτη Μαυρομμάτη από την Βόρεια (XLVI- Βρεττανικό Μουσείο) και Ανατολική (VII - Λούβρο) Ζωοφόρο από την έκδοση του Βιβλίου του με τίτλο "Ή Ζωοφόρος του Παρθενώνα" (Εκδοτικός Οίκος Μέλισσα - Μουσείο Μπενάκη) 2004

Αν τελικά ο Σωκράτης είχε τα μέσα και τις συνθήκες, τα μέσα την οικογενειακή υποστήριξη που άλλοι είχαν αφειδώς από νηπιακής ηλικίας θα μπορούσε να είχε μία ακόμη περισσότερο σημαντική πορεία και ενώ στην αρχή πέρασε όπως όλοι, μια φάση δισταγμού ως προς την ψηφιακή φωτογραφία, ο Σωκράτης αντέδρασε πολύ λογικά και το παρακολούθησε με υπομονή και έχουμε κάνει ατελείωτες συναντήσεις πάνω σε αυτό.

Μουσείο Πέλλας. Τμήμα αττικού ερυθρόμορφου πινακίου με παράσταση σατύρου και μαινάδας. (2011) 

Ο Μανόλης Κορρές καταλήγει με την φράση: Χαίρομαι πάρα πολύ και θέλω να σε ευχαριστήσω που έχουν περάσει δεκαετίες και δεν έχω μιλήσει για τον Σωκράτη. Από την εποχή που με ανεμελιά συζητούσαμε μαζί. 

Μουσείο Κεραμεικού. Αττική ερυθρόμορφη υδρία. Λεπτομέρεια. Η Ελένη με έρωτα στα πόδια της, με τις αδελφές της, Κλυταιμνήστρα και Φοίβη. (2014) 

Μουσείο βασιλικών τάφων Αιγών. Η αρπαγή της Περσεφόνης από την Άδη. 

Τμήμα τοιχογραφίας στον τάφο μιας από τις συζύγους του Φιλίππου Β.(2013) 

Φωτογραφίες του Σωκράτη Μαυρομάτη κοσμούν σημαντικές εκδόσεις με αρχαιολογικό περιεχόμενο, αφιερωμένες σε εκθέματα μουσείων και έχουν εκτεθεί σε εκθέσεις στην Ελλάδα, το Βέλγιο, τις Ηνωμένες Πολιτέιες,την Αυστραλία, την Γερμανία, την Κϊνα και την Σλοβακία. 

Ο κατάλογος της έκθεσης

Το Ίδρυμα Παναγιώτη & Έφης Μιχελή φιλοξενεί αυτή την  σημαντική έκθεση που συνοδεύεται και από έναν καλοτυπωμένο κατάλογο, αφιερωμένο στην μνήμη του καθηγητή Χαράλαμπου Μπούρα, που προλογίζει ο Άγγελος Δεληβοριάς. 

Διάρκεια έκθεσης μέχρι 31 Μαρτίου 2017 

Ευχαριστώ θερμά τον Μανόλη Κορρέ και τον Σωκράτη Μαυρομμάτη που μου εμπιστεύτηκαν προσωπικές μνήμες και  φωτογραφικό υλικό για την πραγματοποίηση αυτής της ανάρτησης.

Κάντε ΚΛΙΚ στις εικόνες για μεγέθυνση