ΕΜΣΤ: ΣΚΕΨΕΙΣ ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ 

ΤΙΣ ΝΕΕΣ ΠΕΡΙΟΔΙΚΕΣ ΕΚΘΕΣΕΙΣ 

και τον ρόλο του καλλιτεχνικού διευθυντή 

Μετά το επίσημο άνοιγμα του Εθνικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης την Δευτέρα 24 Φεβρουαρίου 2020, που πραγματοποιήθηκε με την συμβολή της νέας μεταβατικής καλλιτεχνικής διεύθυνσης των Δημήτρη Αντωνακάκη και Συραγώ Τσιάρα, δύο νέες περιοδικές εκθέσεις άνοιξαν πρόσφατα στο κοινό και έσπευσα να τις επισκεφτώ. Η πρώτη στην μεγάλη αίθουσα του ισογείου και η δεύτερη στον υπόγειο χώρο που απομένει ανάμεσα στο παράδοξο αμφιθέατρο και το ντεπό του Μουσείου. 

Άποψη από την είσοδο της έκθεσης «UBUNTU» στον ισόγειο χώρο περιοδικών εκθέσεων του ΕΜΣΤ, 24 10 2020 

Η έκθεση της Συλλογής Χάρη Δαυίδ στο ισόγειο, που πολυσυζητήθηκε και προκάλεσε και το ενδιαφέρον του πρωθυπουργού, ήταν προφανώς μια πολιτική επιλογή. Μία επιλογή σύμφωνη με την ισχύουσα επίσημη άποψη ότι το Μουσείο μπορεί να ανοιχθεί και σε ένα κύκλο εκθέσεων με συλλογές και ελλήνων συλλεκτών διεθνούς εμβέλειας, σε συνάρτηση με τον σχεδιασμό μακροχρόνιου εκθεσιακού προγραμματισμού από τον μελλοντικό διευθυντή. 

Άποψη από το πρώτο δωμάτιο της έκθεσης «UBUNTU» στον ισόγειο χώρο περιοδικών εκθέσεων του ΕΜΣΤ, 24 10 2020 

Περιπλανήθηκα και φωτογράφισα σε αυτή την έκθεση ότι μου κίνησε το ενδιαφέρον από τα έργα αντιπροσωπευτικών δημιουργών της σύγχρονης αφρικανικής τέχνης. Διαπίστωσα ότι υπήρχαν κάποια έργα που σχετίζονται με τις μνήμες μας, τις αναφορές μας και τις εμπειρίες μας από την διεθνή τέχνη, τα οποία είναι ελκυστικά και ενίοτε μας συγκινούν. 

Tschabalala SELF (1990, Χάρλεμ, Νέα Υόρκη, ΗΠΑ), Φούστα, 2019. Ύφασμα, ζωγραφισμένος καμβάς και ακρυλικό σε καμβά 

Hank Willis THOMAS (1976, Plainfield, Νιου Τζέρσεϋ, USA), 

Μόνο ο Θεός Μπορεί να μας Νικήσει, 2017. Μεικτή τεχνική, αθλητικές φανέλες φανέλες και άλλα υλικά 

Υπήρχαν παράλληλα και έργα που έρχονται από τόπους της Αφρικής, που δεν σχετίζονται με τις μνήμες μας και έχουν μία ακαδημαϊκή λογική ενημέρωσης, για το πως λειτουργεί η τέχνη σε αυτές τις χώρες. Αναρωτιέμαι αν θα πρέπει να υπάρχει μία αξιολόγηση και επιλογή των έργων μιας συλλογής από την πλευρά του Μουσείου ή οι εκθέσεις των συλλεκτών μπορούν να έρχονται ατόφιες και να παρουσιάζονται σε ένα δημόσιο μουσείο με την ευθύνη και μόνο των επιμελητών του εκάστοτε συλλέκτη. 

Ifeoma ANYAEJI (1981, Berlin City, Nigeria), UmU Ada (Τα Παιδιά της Πρώτης Κόρης), 2016 Μεικτή τεχνική 

Μήπως τελικά αυτή η επιλογή είναι μέρος του έργου του μόνιμου καλλιτεχνικού διευθυντή του μουσείου, ενός ικανού ανθρώπου που είναι και κάτοχος της ιστορίας της Τέχνης και ενήμερος του τι συμβαίνει στον κόσμο; Μήπως ο Καλλιτεχνικός Διευθυντής πρέπει να μπορεί, μέσα από μια προτεινόμενη συλλογή ενός συλλέκτη, να επιλέξει σε συνεργασία με τους επιμελητές του τα έργα που αρμόζουν για το Μουσείο του και έχουν να κάνουν με τα δεδομένα και τις ιδιαιτερότητες του μουσείου, της χώρας, του τόπου και με τον συγκεκριμένο χρόνο και φυσικά το κοινό στο οποίο απευθύνεται; Χωρίς αυτό να σημαίνει ότι είναι απαγορευτικό το να παρουσιάζεται μια έκθεση η οποία να σου ανοίγει μια άλλη πόρτα προς έναν άλλο πολιτισμό και έχει ένα ειδικό ενδιαφέρον. 

Μικρά έργα μπροστά σε μεγάλους τοίχους και αντιστρόφως. 

Άποψη από την έκθεση «Θεωρήματα 2» στον υπόγειο χώρο περιοδικών εκθέσεων του ΕΜΣΤ, 

24 10 2020 

Η έκθεση «Θεωρήματα 2: Περί Ιστορίας» 

Από την άλλη τίθεται ένα θέμα με την απλοϊκότητα του στησίματος της έκθεσης «Θεωρήματα 2:Περί Ιστορίας». Η έκθεση της Ένωσης Ελλήνων Τεχνοκριτών AICA Hellas, όπου 25 επιμελητές, θεωρητικοί και κριτικοί της τέχνης, μέλη του Ελληνικού τμήματος της AICA, προτείνουν 56 καλλιτέχνες, με Oργανωτική Επιτροπή και Επιμέλεια της έκθεσης: τους Εμμανουήλ Μαυρομμάτη, Μπία Παπαδοπούλου, Άρτεμις Ποταμιάνου, Φαίη Τζανετουλάκου, Κώστα Χριστόπουλο και τα μέλη της AICA Χάρις Κανελλοπούλου, Νίκη Παπασπύρου.

Άποψη από την έκθεση «Θεωρήματα 2» στον υπόγειο χώρο περιοδικών εκθέσεων του ΕΜΣΤ, 24 10 2020 

Στην έκθεση αυτή υπάρχει ένα άλλο έλλειμα ως προς την ποιότητα του στησίματος της έκθεσης, που εκτιμώ ότι είναι θέμα κυρίως και πάλι του καλλιτεχνικού διευθυντή που εγκρίνει και αποδέχεται μια τέτοια έκθεση και δεν είναι θέμα χρημάτων. Στην έκθεση αυτή τα έργα απλά τοποθετήθηκαν ή ακούμπησαν μπροστά στους τοίχους κάπως αδέξια. Μικρά έργα μπροστά σε μεγάλους τοίχους και αντιστρόφως.

Άποψη από την έκθεση «Θεωρήματα 2» στον υπόγειο χώρο περιοδικών εκθέσεων του ΕΜΣΤ, 24 10 2020 

Δεν υπήρχε εδώ μια αρχιτεκτονική προσέγγιση που θα μπορούσε να προσδώσει μια ατμόσφαιρα και σε συνεργασία με τους επιμελητές να συγκροτήσει κάποιες ενότητες, που θα συνέβαλλαν σε συσχετίσεις έργων και στην ανάδειξη κάποιων άλλων, σε σχέση με το θέμα της έκθεσης. Εδώ φαίνεται ότι υπάρχει μια απλή παράθεση έργων που επέλεξαν οι επιμελητές που συγκρότησαν αυτή την έκθεση σε ένα πολύ ουδέτερο περιβάλλον. 

Η πρώτη έκθεση στον χώρο των περιοδικών εκθέσεων 

Άποψη από την έκθεση «ΕΜΣΤ ανοιχτό»,στον υπόγειο χώρο περιοδικών εκθέσεων, 24 02 2020 

Βέβαια έχουμε να κάνουμε με έναν πολύ δύσκολο χώρο, που φάνηκε να βελτιώθηκε κάπως με τις επεμβάσεις που πραγματοποίησαν με το μαύρο χρώμα στις «ατάκτως ερριμένες» φαραωνικές κεντρικές κολώνες με αφορμή την εναρκτήρια έκθεση με την ιστορία του ΕΜΣΤ και με τίτλο «ΕΜΣΤ ανοιχτό», που επιμελήθηκαν εκτός από τους προσωρινούς καλλιτεχνικούς διευθυντές και ειδικοί συνεργάτες με αρχιτεκτονικές και γραφιστικές δεξιότητες. 

Άποψη από την έκθεση «ΕΜΣΤ ανοιχτό»,στον υπόγειο χώρο περιοδικών εκθέσεων, 24 02 2020 

Σημαντικό ρόλο στην συνολική εκείνη εικόνα έπαιξε το πολύ καλό και αρχιτεκτονημένο στήσιμο της έκθεσης με μια επιμελημένη και προσεκτικά μελετημένη γραμμική γραφιστική διάταξη του υλικού περιμετρικά. 

Τώρα όμως το αδέξιο και αμήχανο στήσιμο της έκθεσης «Θεωρήματα 2» αποδυνάμωσε τον εκθεσιακό χώρο του υπογείου ακόμη περισσότερο. 

Η έκθεση UBUNTU 

Άποψη από την έκθεση «UBUNTU» στον ισόγειο χώρο περιοδικών εκθέσεων του ΕΜΣΤ, 24 10 2020 

Η έκθεση με έργα αντιπροσωπευτικών δημιουργών της σύγχρονης αφρικανικής τέχνης, αφρικανών καλλιτεχνών και καλλιτεχνών της αφρικανικής διασποράς, επιλεγμένα από τη Συλλογή Χάρη Δαυίδ, με τίτλο « UBUNTU - Πέντε δωμάτια από τη Συλλογή Χάρη Δαυίδ» είχε ένα πραγματικά σπάνιο για τα ελληνικά δεδομένα στήσιμο.

Άποψη από την έκθεση «UBUNTU» στον ισόγειο χώρο περιοδικών εκθέσεων του ΕΜΣΤ, 24 10 2020 

Πραγματοποιήθηκε σε συνεργασία με το αρχιτεκτονικό γραφείο Kallos Turin με έδρα το Λονδίνο και τους αρχιτέκτονες Stephania Kallos και Abby Turin. Διαμορφώθηκαν επιμέρους διαφορετικοί χώροι, τα «πέντε δωμάτια», για να εξυπηρετήσουν την παρουσίαση των πέντε ενοτήτων έργων που το καθένα είχε έναν διαφορετικό επιμελητή: τους Osei Bonsu (Επιμελητή της Συλλογής Αφρικανικής Τέχνης της Tate Modern), Rashid Johnson (Eικαστικό), Elvira Dyangani Ose (Λέκτορα του Goldsmiths College, Πανεπιστημίου του Λονδίνου, Διευθύντριας του Τhe Showroom), EmilyTsingou (Art Advisor), και Burkhard Varnholt (Συλλέκτη σύγχρονης τέχνης, Ιδρυτή του Kindl Zentrum für Ζeitgenössische Kunst στο Βερολίνο). 

Άποψη από την έκθεση «UBUNTU» στον ισόγειο χώρο περιοδικών εκθέσεων του ΕΜΣΤ, 24 10 2020 

Ο κάθε επιμελητής έχει αναλάβει ένα «δωμάτιο», δημιουργώντας διαφορετικές συνομιλίες και προσεγγίσεις και λειτούργησε μέσα σε έναν ενιαίο αρχιτεκτονικό χειρισμό με ενδιαφέρουσες χρωματικές και μορφολογικές διαφοροποιήσεις και προσεγμένους φωτισμούς. Αναμφίβολα τα έργα αναδεικνύονται με τον καλύτερο τρόπο στους επιμέρους χώρους που βοηθούν στο να μπορέσει ο θεατής να συγκεντρωθεί καλύτερα μπροστά σε κάθε έργο. Υπηρετείται με τον καλύτερο τρόπο αυτό το σπάνιο αίσθημα της δυνατότητας προσήλωσης του επισκέπτη στο έργο, κάτι πολύ ουσιαστικό για ένα μουσείο. 

Άποψη από την έκθεση «UBUNTU» στον ισόγειο χώρο περιοδικών εκθέσεων του ΕΜΣΤ, 24 10 2020 

Η έκθεση αυτή «ανεβάζει τον πήχη» όχι μόνο για το ΕΜΣΤ αλλά και για άλλα Μουσεία και μας επαναφέρει στις εποχές προ κρίσης που υπήρχε η δυνατότητα τέτοιας ποιότητας εκθέσεων, κάτι που ξεπεράστηκε την τελευταία δεκαετία και οδήγησε σε απλουστευμένες αρχιτεκτονικά και μουσειολογικά εκθέσεις, εκτός ελαχίστων εξαιρέσεων. 

Έκθεση της Μόνιμης Συλλογής του ΕΜΣΤ 

Σήμερα το θέμα ποιοτικής προβολής ανοίγει και πάλι και αφορά την Έκθεση της Μόνιμης Συλλογής του ΕΜΣΤ που πάσχει ανάλογα, λόγω της μεγάλης πυκνότητας στην παρουσίαση των έργων και κάποιων προβληματικών χώρων στους οποίους εντάσσονται. Ελπίζω στο μέλλον να αποκατασταθούν αδεξιότητες με την αναμενόμενη ανανέωση και με άλλα έργα της Συλλογής του Μουσείου. 

Το εμβληματικό έργο του Βλάση Κανιάρη εγκλωβισμένο ανάμεσα στις κολώνες και σε άλλα έργα στην μόνιμη έκθεση του ΕΜΣΤ 

Ο ρόλος του καλλιτεχνικού διευθυντή 

Αναμφίβολα μπαίνει σε ένα βαθμό και το θέμα των χρημάτων. Η αδυναμία του κράτους να στηρίξει οικονομικά τα μουσεία και τις εκθέσεις οδηγεί στην αναπόφευκτη υποστήριξη των όποιων χορηγών και την διείσδυση των συλλεκτών, κάτι που προκαλεί ερωτηματικά όταν είναι γνωστό ότι σε κάποιο βαθμό επεμβαίνουν και επιβάλουν τις δικές τους κατευθύνσεις και επιλογές. 

Δεν είναι όμως μόνο θέμα χρημάτων. Είναι και θέμα θεσμικού πλαισίου που καθορίζει την λειτουργεία του μουσείου και το πλαίσιο των δυνατοτήτων του εκάστοτε διευθυντή. Το καίριο ερώτημα είναι κατά πόσο το θεσμικό πλαίσιο ανταποκρίνεται στα νέα διεθνή δεδομένα και κατά πόσον είναι δυνατόν να αναβαθμιστεί έτσι ώστε να αξιοποιηθεί με τον καλύτερο τρόπο το ανθρώπινο δυναμικό. 

Παράλληλα, η επιλογή ενός ικανού και αποφασιστικού καλλιτεχνικού διευθυντή με όραμα, εκτός των άλλων μπορεί να ισορροπήσει τις αντίρροπες τάσεις και να οδηγήσει σε εκθέσεις που να καλύπτουν όλο το φάσμα της καλλιτεχνικής δημιουργίας στον διεθνή χώρο και την δική μας ταυτότητα. Το ΕΜΣΤ είναι ένα ξεχωριστό και διαφορετικό μουσείο από όλα τα άλλα και χρειάζεται και μία ειδική μεταχείριση και μια ελευθερία προς μια συνεχή δυναμική και μια υπέρβαση που είναι συνυφασμένη με την σύγχρονη Τέχνη. Τολμώ να αναφερθώ στις υπερβάσεις του αείμνηστου Δημήτρη Κωνστάντιου που αναβαθμίζοντας ως διευθυντής ένα άκρως συντηρητικό Βυζαντινό Μουσείο, τόλμησε κατά παράβαση του επίσης συντηρητικού πλαισίου του Υπουργείου Πολιτισμού με προσωπικό ρίσκο και έφερε στο Μουσείο εκθέσεις του Dali (2007) και του Andy Warhol (2009) που η επισκεψιμότητά τους έφτασε στα 100.000 άτομα. Ένα φωτεινό παράδειγμα! 

Βυζαντινό Μουσείο της Αθήνας, 2009, WARHOL/ICON: Η Δημιουργία της Εικόνας.

 Προσωπογραφίες σύγχρονων διασημοτήτων από όλο το φάσμα της καλλιτεχνικής πορείας του Andy Warhol  σε διάλογο με σπάνιες θρησκευτικές εικόνες από τις Bυζαντινές και Mεταβυζαντινές συλλογές του Mουσείου

Με την επιμέλεια του διακεκριμένου μελετητή του Warhol, Paul Moorhouse, .

Υ.Γ. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι οι αρμοδιότητες των Δημήτρη Αντωνακάκη και Συραγώς Τσιάρα ήταν περιορισμένες και επιλέχθηκαν για διάστημα 6 μηνών, με αποκλειστικό στόχο να στηθεί η έκθεση της μόνιμης συλλογής σύμφωνα με την μουσειολογική μελέτη της Κατερίνας Κοσκινά που είχε εγκριθεί και να ανοίξει το μουσείο. 

Δυστυχώς έχουν περάσει σχεδόν δύο χρόνια και δεν έχει ακόμη επιλεγεί ο νέος καλλιτεχνικός διευθυντής.

Κάντε ΚΛΙΚ στις εικόνες για μεγέθυνση

ΞΑΝΘΗ 1979 

 ΘΕΑΤΡΟ ΜΑΝΟΥ ΧΑΤΖΗΔΑΚΙ 

Μνήμες στη μνήμη του 

Ξάνθη Μάϊος 1979, Γιώργος Τριανταφύλλου φαντάρος, Μάνος Χατζηδάκις 

Χθες έκλεισαν 95 χρόνια από την γέννησή του. Ήταν απλά μια αφορμή να ξαναέρθει στην μνήμη μου. Τον γνώρισα στα τέλη της δεκαετίας του 70, νέος αρχιτέκτονας στο γραφείο του Μάνου Περράκη, που είχε τότε μαζί του, μια σχέση φιλίας και συνεργασίας. Ήταν στην περίοδο της ανανέωσης του Τρίτου Προγράμματος, που ο Χατζηδάκις είχε απογειώσει και κάθε πρωί, πριν μπω στο γραφείο, έμενα καθηλωμένος στο αυτοκίνητο ακούγοντας την Λιλιπούπολη. Μου έφτιαχνε την μέρα αυτή η εκπομπή και χαιρόμουν στην συνέχεια να την σχολιάζω με τον Περράκη και να ανακαλύπτουμε τις πολιτικές πτυχές των κειμένων και την τόσο προχωρημένη μουσική αυτής της ομάδας των νέων ανθρώπων που είχε εμπιστευτεί και αναδείξει ο Μάνος. 

Ο Μάνος Χατζιδάκις στον «Μαγεμένο Αυλό». Από αριστερά, Γιάννης Μόρτζος, Θόδωρος Αντωνίου και Δημήτρης Βερνίκος

Χάρηκα όταν κάποιο βράδυ βρέθηκα και εγώ στο ίδιο τραπέζι μαζί του στον "Μαγεμένο Αυλό" και τον άκουσα να μας μιλά για το όραμα του να πραγματοποιήσει τον Μουσικό Αύγουστο στην τόπο που γεννήθηκε, στην Ξάνθη, ζητώντας την συνεργασία μας για να αναζητήσουμε χώρους στην πόλη του, που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για μουσικές και θεατρικές εκδηλώσεις, σε κτίρια και πλατείες της πόλης.

Ξάνθη, Παλιά πόλη, Μάϊος 1979 

Παίρνοντας άδεια από το στρατόπεδο της Κορίνθου που υπηρετούσα ως «παραμένων», βρέθηκα μαζί με τον Μάνο Περράκη, δίπλα του στο αεροπλάνο προς Αλεξανδρούπολη να συζητάμε σχετικά με το επόμενο σχόλιο του στο Τρίτο, που παράλληλα έγραφε στο ανοιχτό τραπεζάκι του καθίσματός του. Μου μιλούσε σαν να γνωριζόμαστε χρόνια, χωρίς ίχνος πατερναλισμού. Ζητούσε την γνώμη μου, την άκουγε και την σχολίαζε ανοίγοντας ένα γόνιμο διάλογο. Το δέος ενός νέου μπροστά σε μια τόσο σημαντική προσωπικότητα σταδιακά υποχώρησε όσο σταδιακά εισέπραττα μια ενθάρρυνση και μία αίσθηση εκτίμησης από την πλευρά του. 

Ξάνθη, Παλιά πόλη, Μάϊος 1979 

Στην Ξάνθη περιπλανηθήκαμε στην παλιά πόλη, πήγαμε στο σπίτι που γεννήθηκε, καταγράψαμε και επισημάναμε εγκαταλελειμμένους χώρους σε παραδοσιακά κτίρια της πόλης που θα μπορούσαν να επαναλειτουργήσουν σαν βιβλιοπωλεία, καφενεία, bistrot, γκαλερί, ξενώνες κλπ συμβάλλοντας στην δημιουργία μιας νέας δυναμικής ζώνης οργανικά συνδεδεμένης με το ευρύτερο πλέγμα των λειτουργειών του πολεοδομικού ιστού της πόλης. 

Ξάνθη, Παλιά πόλη, Μάϊος 1979 

Παράλληλα εντοπίσαμε και αποτυπώσαμε υπαίθριους χώρους όπου θα μπορούσαν να φιλοξενηθούν σχετικές εκδηλώσεις όπως η πλατεία Μητροπόλεως που αποτυπώθηκε, φωτογραφήθηκε και άμεσα ο Περράκης πρότεινε και το σχετικό σκαρίφημα. 

Ξάνθη, Παλιά πόλη, Πλατεία Μητροπόλεως, Μάϊος 1979

Ξάνθη, Παλιά πόλη, Πλατεία Μητροπόλεως, Σκαρίφημα πρότασης ένταξης εκδηλώσεων, Μάϊος 1979 

Ξάνθη, Παλιά πόλη, Δημοτικός Κινηματογράφος, Μάϊος 1979 

Κυρίως όμως επικεντρωθήκαμε σε ένα κτίριο του 1905 που λειτουργούσε σαν κινηματογράφος και ο Χατζηδάκις επιθυμούσε να διαμορφωθεί έτσι ώστε να μπορεί να φιλοξενήσει μουσικές, χορευτικές και θεατρικές εκδηλώσεις καθώς και ρεσιτάλ, όπερες δωματίου και εν γένει συναυλίες μικρών χώρων και θεατρικές παραστάσεις προσκεκλημένων θιάσων τέχνης. Δεν θα προχωρήσω στο να παρουσιάσω την μελέτη που ακολούθησε για την ανάπλαση αυτού του κτιρίου που ονομάστηκε «Θέατρο Μάνου Χατζηδάκη» 

Θα παραθέσω όμως τις πέντε εναλλακτικές προτάσεις του Περράκη σχετικά με την διάταξη καθισμάτων - σκηνής έτσι ώστε να μπορούν να καλυφθούν διαφορετικές σκηνοθετικές προσεγγίσεις κατά το πρότυπο της Νέας Σκηνής του Εθνικού Θεάτρου. 

Μάνος Περράκης, Εναλλακτικές διατάξεις καθισμάτων-σκηνής στην αίθουσα του θεάτρου

Η περιπλάνηση, η καταγραφή χώρων, οι αλλεπάλληλες συζητήσεις και οι επαφές με τοπικούς φορείς και υποψήφιους χρηματοδότες χορηγούς, σχετικά με τον project, κράτησαν σχεδόν μια εβδομάδα. Και όταν έπεφτε η νύχτα άρχιζαν οι συζητήσεις στο σαλόνι του Ξενία της Ξάνθης, δίπλα στον ποταμό Κόσυνθο που κρατούσαν μέχρι τις πρώτες πρωινές ώρες. Κάποιες βραδιές μείναμε με τον Μάνο μόνοι συζητώντας, κάνοντας ακόμη και περιπάτους διπλά στο ποτάμι. Δεν ξεχνώ αυτές τις στιγμές. Με έχουν σημαδέψει γιατί ένοιωσα ότι αυτός ο σημαντικός άνθρωπος ήξερε να σε αφουγκράζεται, να αντλεί την φρεσκάδα της νεανικής σκέψης και με ένα διακριτικό τρόπο να σε βάζει σε σκέψεις και υπόγεια να σε οδηγεί στην αναζήτηση τρόπων για την βέλτιστη αξιοποίηση των δεξιοτήτων σου. Αργότερα κατάλαβα ότι υπήρχε μια ψυχαναλυτική διάσταση σε αυτές τις νυκτερινές μας συναντήσεις. 

Σπάνιο χάρισμα αυτό. Ο Χατζηδάκις δεν ήταν μόνο ένας σημαντικός δημιουργός. Ήταν ένα άνθρωπος που επεδίωξε να αναδείξει και να προωθήσει ένα κύμα με νέους ταλαντούχους ανθρώπους όχι μόνο στο χώρο της μουσικής. Νοιαζόταν για την αναβάθμιση του πολιτισμού σε αυτόν τον τόπο και προσπαθούσε με κάθε τρόπο να μας μυήσει σε αυτές τις ποιότητες, που μας άφησε σαν παρακαταθήκη, συμπλέοντας και με άλλους σημαντικούς ανθρώπους που από την δεκαετία του ΄60 έκτισαν μια πολιτιστική άνοιξη για την Ελλάδα. 

Δυστυχώς επιστρέφοντας στην μονάδα, μαγεμένος από αυτή την εμπειρία, η μητέρα πατρίδα με έστειλε σε τάγμα ανεπιθύμητων στην Κοζάνη όπου επί 16 μήνες βίωσα τον τραγικό απόηχο της αθλιότητας δικτατορίας σε ηλικία 30 ετών, με καψώνια και χυδαιότητες από μικρότερους σε ηλικία πορωμένους αξιωματικούς με νοοτροπία και συμπεριφορά «Χρυσής Αυγής». Έκλαψα τότε. Ήταν αδύνατον να μεταλλαχθώ μετά τις τόσο ευαίσθητες εμπειρίες μου και παρά τις προσπάθειες πολλών και φυσικά και του Χατζηδάκι δεν κατάφερα να μετατεθώ στην Αθήνα να συνεχίσουμε τις συνεργασίες μας. Το έργο στην Ξάνθη δεν προχώρησε, διότι οι φορείς και οι χορηγοί αποδείχθηκαν καιροσκόποι. 

Σήμερα το μόνο που έχει απομείνει μετά από 40 χρόνια, είναι ο λόγος, το ζεστό βλέμμα και το τρυφερό χαμόγελο του Μάνου, που ευτυχώς εξακολουθεί να μας συντροφεύει και φυσικά το ισχυρό του αποτύπωμα με ένα ολόκληρο κύκλο σημαντικών ανθρώπων που ανέδειξε. 

 

 

ΗΛΙΑΣ ΠΑΠΑΗΛΙΑΚΗΣ: 

ΤΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΑ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΑ 

ΕΡΓΑ 2017-2020 

από τα πολιτιστικά ίχνη του παρελθόντος 

στις ευαίσθητες πτυχές του παρόντος 

Μπαίνοντας στην έκθεση στην Πινακοθήκη του Δήμου Αθηναίων, τον αντικρύσαμε να κάθεται στοχαστικά, σε στάση οκλαδόν, απέναντι στο μεγάλο πολυσήμαντο έργο του με τα 153 σχέδια με μολύβι σε χαρτί 40Χ40, (2018-2020) και να κρατά σημειώσεις. 

Ο Ηλίας Παπαηλιάκης 

Χάρηκα που ήταν εκεί. Σηκώθηκε και ήρθε κοντά μας και γνωριστήκαμε από κοντά. Ασκητικός και λιγομίλητος μας χαιρέτησε και στην συνέχεια, όσο κινούμαστε στην έκθεση είχαμε την ευκαιρία να ανταλλάξουμε σκέψεις και να μιλήσουμε για την δημιουργία στην τέχνη και την αρχιτεκτονική, μια και ο ίδιος έχει διδάξει στην Σχολή Αρχιτεκτόνων στην Πάτρα. 

Λεπτομέρεια από τα 153 σχέδια με μολύβι σε χαρτί 40Χ40, (2018-2020)

Αισθάνθηκα ότι βρισκόμαστε στο εργαστήριό του συζητώντας για το πώς, το πότε και το γιατί, απέναντι σε έργα που μας κίνησαν το ενδιαφέρον, απέναντι στην διαφορετικότητα της γραφής και τις τεχνικές που εμπεριέχουν την δύναμη του χρόνου, φτάνοντας σε επεξεργασίες που διαρκούν έως και δέκα χρόνια. Πρόκειται για μία έκθεση που αποκαλύπτει την διαδικασία της δουλειάς του και την ατμόσφαιρα του ατελιέ του. 

Τα δεκαοχτώ λάδια που αποτελούν την εισαγωγή αυτής της έκθεσης, μας αποκαλύπτουν τις αναζητήσεις και την έρευνα που προηγήθηκε.

Το θεωρητικό αντικείμενο, 

Χρώματα λαδιού σε καμβά, 45Χ50, 2017 

Το ολόγραμμα της Καμίλ, 

Χρώματα λαδιού σε καμβά, 60Χ52, 2017 

Πρόκειται για έργα πραγματοποιημένα μέχρι το 2018 με τίτλο «Μελέτες για ένα σκεπτόμενο» και μερικά εξ αυτών, όπως αυτά που ακολουθούν, διήρκεσαν σχεδόν μια δεκαετία από το 2008-2018 και αποκαλύπτουν την σημασία του χρόνου στην εξέλιξη της δημιουργίας, τόσο για το έργο όσο και για τον καλλιτέχνη. Στην σειρά αυτή συμπεριλαμβάνεται και ένα ξεχωριστό έργο με μολύβι με τίτλο «Σχέδιο για το σκεπτόμενο».

Βάκχος, 

Χρώματα Λαδιού σε καμβά, 94,5Χ83, 2008-2018 

Εμείς 

Χρώματα λαδιού σε καμβά, 121Χ91,5 

2008-2018 

Ο Ακόλουθος 

Χρώματα λαδιού σε καμβά, 100Χ80, 2008-18

Σχέδιο για το σκεπτόμενο 

λεπτομέρεια, Μολύβι σε χαρτί 76Χ65,5 2014-2015 

Ο Παπαηλιάκης επιλέγει μια θεματολογία μέσα από την ελευθερία της σκέψης του και των δικών του φαντασιώσεων και  περιπλανήσεων, που μας αγγίζουν γιατί συμπλέουν με την καθημερινότητά μας, τις δικές μας εμπειρίες και τις προσωπικές μας μνήμες. 

Ο Τλούπας, ο Χαλεπάς, η Βιρτζίνια Γούλφ, ο Βαμβακάρης, ο Καραβάτσιο, ο Έκτορας, ο Μόραλης, η Παπασπύρου, ο Παρθένης, η βυζαντινή αγιογραφία, ο Κόντογλου, η ελληνική μυθολογία, το τσίρκο, τα αρχαιολογικά μουσεία, ενυπάρχουν διακριτικά στα έργα του Παπαηλιάκη. 

Το φιλί της Χλόης 

Χρώματα λαδιού σε καμβά, 80Χ80, 2019 

Ένας δεινός περιπατητής, ένας περιηγητής που κινείται στα πολιτιστικά ίχνη του παρελθόντος και αφουγκράζεται τις ευαίσθητες πτυχές του παρόντος 

Ερμαφρόδιτος 

Μαρκαδόρος σε χαρτόνι 

200Χ140, 2019 

Και όσο τα έργα αυτά προκύπτουν μετά από μια επίπονη επεξεργασία, έναν αδιάκοπο μόχθο, μια εντελώς προσωπική και ιδιότυπη αφαίρεση και συγκροτούν ένα καινούργιο προσωπικό ιδίωμα, μια έκφραση μόνο με γραμμές, τόσο μας επιτρέπουν να τα αποδεχθούμε και να τα «χρωματίσουμε» με τους χρωστήρες της φαντασίας μας. 

Να τα κάνουμε δικά μας γιατί είναι έργα που προκαλούν συγκίνηση μέσα από αυτή την διαδικασία μιας προσωπικής ενσωμάτωσης στον δικό μας ψυχικό κόσμο. 

Μελέτη για την έγκυο Ναταλία Γκόνου 

Χρώματα λαδιού σε καμβά, 

150Χ120, 2018 

Και όλα αυτά παρουσιασμένα με μια αφοπλιστική απλότητα, σε καμβά, ακόμη και σε απλό χαρτόνι στηριγμένα με μικρά καρφιά στον τοίχο, παραπέμποντας στην αμεσότητα της ατμόσφαιρας ενός προσωπικού ατελιέ. 

Χωρίς τίτλο 

Χρώματα λαδιού σε καμβά, 

150Χ120, 2019 

Ακολουθούν δύο έργα του ιδίου προσώπου, της κυρίας Παγουλάτου με δύο διαφορετικές τεχνικές που πραγματοποιήθηκαν κατά παραγγελία και παρουσιάζονται κατά χρονολογική σειρά. 

Η αρχαϊκή μητέρα. Το πορτραίτο της κυρίας Παγουλάτου 

Χρώματα λαδιού σε καμβά, 100Χ100, 2018 

Το πορτραίτο της κυρίας Παγουλάτου 

Χρώματα λαδιού σε καμβά, 40Χ38,2019-2020 

Ο καλλιτέχνης του τσίρκου 

Χρώματα λαδιού σε καμβά, 150Χ120, 2019 

Άποψη της τρίτης ενότητας 

Ο γλύπτης και η κοιμωμένη 

Χρώματα λαδιού σε καμβά 200X200, 2019 

ΣΥΛΛΟΓΗ ALPHA BANK 

Ο Έκτορας 

Χρώματα λαδιού σε καμβά 200X200, 2019-2020 

Μοναχός σε χαμηλό ορίζοντα 

Χρώματα λαδιού σε καμβά 200X200, 2020 

Το σχήμα του ουρανού 

Μολύβι σε χαρτί, χαρτόνι, σπάγκος, διαστάσεις μεταβλητές 

2020 

Αποχαιρετώντας τον καλλιτέχνη, μετά από μια γόνιμη συζήτηση, κατάφερα να τον πείσω να βγάλει την μάσκα και να χαμογελάσει. 

Ηλίας Παπαηλιάκης 

Αποχωρήσαμε με την αίσθηση μιας καλοστημένης και καλά φωτισμένης έκθεσης σε ένα δύσκολο χώρο, που επιμελήθηκε ο Χριστόφορος Μαρίνος, ιστορικός τέχνης, επιμελητής εικαστικών εκθέσεων και δράσεων του ΟΠΑΝΔΑ και οργάνωσε το περιεχόμενό της σε τρεις ενότητες, οι οποίες παρουσιάζονται διαδοχικά κατά χρονολογική σειρά. 

Κάνετε οπωσδήποτε ΚΛΙΚ στις εικόνες για μεγέθυνση.