ΑΡΓΗΣΑ ΚΑΙ ΜΑΖΕΥΤΗΚΑΝ ΠΟΛΛΑ…

Εκθέσεις εικαστικών και αρχιτεκτονικής, απώλειες και παρουσιάσεις βιβλίων και καταλόγων πραγματοποιήθηκαν μέσα στον ικανό χρόνο που μεσολάβησε οπότε στην συνέχεια παραθέτω μια σύντομη επιλογή από αυτές που μου κίνησαν το ενδιαφέρον μαζί με δύο κείμενα του Δημήτρη Αντωνακάκη για δύο αγαπητούς συναδέλφους που έφυγαν, τον Βασίλη Σγούτα και τον Τάκη Πλαΐνη.

1. ΕΚΘΕΣΗ: “ΑΘΗΝΑ 200+ ΧΡΟΝΙΑ 200+ ΚΤΙΡΙΑ”

ΚΑΙ ΑΛΛΕΣ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΕΣ ΤΟΥ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ ΠΑΓΚΑΛΟΥ

Ο Παναγιώτης Πάγκαλος, Καθηγητής στη Σχολή Εφαρμοσμένων Τεχνών και Πολιτισμού του Πανεπιστημίου Δυτικής Αττικής, δεν χάνει την ευκαιρία με αφορμή διάφορα γεγονότα να δραστηριοποιείται με κάθε τρόπο δημιουργώντας εκδηλώσεις υποστήριξής τους και κυρίως για να προκαλέσει ομιλίες συζητήσεις και προβληματισμούς όχι μόνο στους αρχιτέκτονες αλλά και στο ευρύτερο κοινό. Αυτή την φορά με αφορμή την εμπλουτισμένη επανέκδοση του νέου τόμου «Αθήνα 200+ Χρόνια 200+ Κτίρια», που επιμελήθηκε ο αρχιτέκτονας Μανώλης Αναστασάκης, ο Πάγκαλος έστησε στην Εθνική Βιβλιοθήκη στο Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος, μια έκθεση που αφηγείται την ιστορία της Αθήνας μέσα από την αρχιτεκτονική της, που εγκαινιάστηκε στις 30 Δεκεμβρίου 2025. Το περιεχόμενο της έκθεσης αποτελεί μια τεκμηριωμένη αποτύπωση της ιστορίας της πρωτεύουσας από τη σύσταση του Νέου Ελληνικού κράτους έως σήμερα, αναδεικνύοντας τον ρόλο της αρχιτεκτονικής στη διαμόρφωση της αστικής ταυτότητας και της συλλογικής μνήμης.

Μια ιδιότυπη παρουσίαση πάνω σε πύργους ομαδοποιημένων αρχιτεκτονικών έργων σε φωτογραφίες κατά περιόδους και παράλληλα, σε μεγάλες οθόνες προβάλλοντο τα έργα αυτά, με τα σχετικά περιγραφικά σχόλια, δίνοντας στον επισκέπτη τη δυνατότητα να τα παρακολουθήσει σε διατεταγμένες πολυθρόνες. Την βραδιά των εγκαινίων, μετά την αρχική εισήγηση του Πάγκαλου, ακολούθησαν χαιρετισμοί από τον Πρόεδρο του Εφορευτικού Συμβουλίου της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος κ. Σταύρο Ζουμπουλάκη και από τον Πρόεδρο του Συλλόγου των Αθηναίων κ. Ελευθέριο Σκιαδά. Ακολουθήσε σχολιασμός από τον επιμελητή του τόμου Μανώλη Αναστασάκη και σύντομες τοποθετήσεις από την Ομότιμη Καθηγήτρια ΕΜΠ κ. Μάρω Καρδαμίτση-Αδάμη και από τον Ομότιμο Καθηγητή ΕΜΠ και Μέλος της Ακαδημίας Αθηνών κ. Μανόλη Κορρέ.

Σημειώνεται ότι από το Σάββατο 10/01/2026 στις 20:30 ξεκίνησε ο δεύτερος κύκλος των 20 εβδομαδιαίων επεισοδίων της σειράς ντοκιμαντέρ με τίτλο «Ιστορίες των Αθηνών», που επιμελείται ο Παναγιώτης Πάγκαλος. Θεαματική είναι η διαφορά και η ποιοτική αναβάθμιση από τον πρώτο κύκλο, κυρίως σε θέματα τεχνικά, σκηνοθεσίας και ποιότητας των ενθέτων επεξηγηματικών τηλεοπτικών αποσπασμάτων. Κάθε νέο επεισόδιο διερευνά τη φυσιογνωμία της πόλης των Αθηνών, μέσα από τη σύνθεση των ξεχωριστών προσεγγίσεων και ερμηνειών μιας διαφορετικής κάθε φορά έννοιας και της σχέσης της με την πόλη, όπως αποτυπώνεται στην κριτική σκέψη και τις επιστημονικές αναφορές των προσκεκλημένων της εκπομπής, που συζητούν με τον επιμελητή της εκπομπής.

2. ΑΠΩΛΕΙΕΣ: ΒΑΣΙΛΗΣ ΣΓΟΥΤΑΣ

Κείμενο του Δημήτρη Αντωνακάκη

για τον Β.Σγούτα

Έτσι ξαφνικά…

Έτσι ξαφνικά για μας χάθηκε ο Βασίλης… Ένα πρόσωπο του ανοιχτού διαλόγου και της ανεξάντλητης ευγένειας…

Ήταν ένα πρωινό στα χρόνια του 60, ένα τηλεφώνημα , μια διακριτική φωνή . «Είμαι ένας νέος αρχιτέκτονας Θα ήθελα να σας γνωρίσω.».

Ερχότανε από την Νότιο Αφρική, αν δεν κάνω λάθος, και ήθελε να μάθει όλα όσα εκείνη την εποχή συνέβαιναν στους επαγγελματικούς χώρους, στο ΤΕΕ, στο ΣΑΔΑΣ, και στο επάγγελμα, στην καθημερινή πρακτική . Τι παράξενη σκέψη να επιλέξει εμάς γι αυτή την ενημέρωση. Τον δεχθήκαμε σχεδόν αμέσως καθώς μας είχε κάνει εντύπωση η χαρακτηριστική του ευγένειά.

Από την συνάντηση αυτή θεμελιώθηκε μια αλληλοεκτίμηση που βάθαινε με τα χρόνια καθώς δεν έλειπε από τις κοινές προσπάθειες του κλάδου όπου συναντιόμαστε. Πάντα φιλικός και συνεπής σε ότι ανελάμβανε επίμονα ευγενικός και εργατικός κέρδιζε τις εντυπώσεις.

Θυμάμαι με συγκίνηση μια από τις τελευταίες συναντήσεις μας πριν χρόνια. Προήδρευε σε μια τιμητική βραδιά για τα 40 χρόνια του περιοδικού Κτίριο, όπου έπρεπε κι εγώ να μιλήσω για ένα δεκαπεντάλεπτο. Έλα όμως που , ενώ σπάνια μου συμβαίνει να παραβώ τον χρόνο που μου έχουν διαθέσει, καθώς γράφω πάντα αυτά που έχω να πω, εκείνο το βράδυ δεν κατάφερα να πειθαρχήσω στον παραχωρηθέντα χρόνο και τότε ο Βασίλης πάντα δίκαιος και τυπικός μετά από μια πρώτη υπενθύμιση ότι ο χρόνος μου τελείωνε, με διέκοψε, όπως όφειλε για να δώσει τον λόγο στον επόμενο ομιλητή. Εκείνο το βράδυ δεν είπαμε τίποτε. Όμως με πήρε τηλέφωνο την επόμενη μέρα για να μου ζητήσει συγνώμη και να με παρακαλέσει να του στείλω το κείμενο για να δει το τμήμα που δεν διάβασα και να διαπιστώσει αν η παρέμβασή του αφαίρεσε κάτι ουσιαστικό από την ομιλία μου.

Κι όταν εγώ ανταποκρίθηκα με πήρε ξανά τηλέφωνο για να συζητήσουμε το τμήμα που αφαιρέθηκε «Λυπάμαι που σε διέκοψα», μου είπε στο τέλος, «αλλά είχα σαφείς εντολές για τον χρόνο που είχαμε την αίθουσα στη διάθεσή μας»! με αυτή την σπάνια ευγένεια αντιμετώπιζε τις καθημερινές δυσκολίες.

Δεν βλεπόμαστε συχνά αλλά συναντιότανε τακτικά με την Σουζάνα Αντωνακάκη καθώς μετείχαν και οι δύο συστηματικά στην Ελληνική αντιπροσωπεία της UIA. Κι όταν στο Πεκίνο το 1999, στο 20ο συνέδριο της UIA εκλέχτηκε ο Βασίλης στη θέση του προέδρου– με τι χαρά έγραψε η Σουζάνα στην εφημερίδα τα ΝΕΑ, που τότε συνεργαζόταν, ότι αυτή η συγκεκριμένη εκλογή αποτελεί «μοναδική ευκαιρία για την ουσιαστική προβολή της Ελλάδας σ’ ένα παγκόσμιου κύρους οργανισμό « επισημαίνοντας την ιδιαίτερα κρίσιμη σχέση αρχιτεκτονικής και περιβάλλοντος» που τόσο απασχολούσε τον Βασίλη και κατέληγε με αυτή την ευκαιρία: «η γλυκιά επικοινωνία, η πραγματική εγγύτητα της συντροφιάς είναι ότι πολύτιμο οφείλουμε να διαφυλάξουμε στην εποχή μας». Καθημερινή έκφραση αυτής της ψύχραιμης και επίπονης προσπάθειας ήταν η πολιτεία και η ζωή του αγαπημένου Βασίλη.

Έτσι ας τον θυμόμαστε πάντα.

Δημήτρης Αντωνακάκης

 3. ΑΠΩΛΕΙΕΣ: ΤΑΚΗΣ ΠΛΑΪΝΗΣ

Κείμενο του Δημήτρη Αντωνακάκη

¨Έφυγε και ο Τάκης, Απίστευτο!

Δεν μπορώ να εξηγήσω πως πήρα τότε την απόφαση, με κοχλάζοντα τα κόμματα, να ανακατευτώ με τα συνδικαλιστικά και να βρεθώ στα καλά καθούμενα εκλεγμένος πρόεδρος το Επιστημονικού Διδακτικού Προσωπικού του ΕΜΠ με γραμματέα ένα νέο πολιτικό μηχανικό τον Τάκη Πλαίνη.

Μια αστραφτερή εξαίρεση έξω από το καζάνι των φανατισμένων κομματικών μηχανισμών. Ένας πραγματικός σύντροφος ανοιχτομάτης, πρόθυμος, αποφασιστικός κι ελεύθερος, που χειρίζονταν το κάθε τι με ένα λαμπερό πηγαίο χιούμορ, τόσο σπάνιο εκείνη την εποχή. Η απόλυτη απουσία σοβαροφάνειας.

Κάθε συνεργασία μαζί του ήταν δροσιά, κέφι, χαρά με πρακτικά συμπεράσματα, που συχνά βέβαια απορρίπτονταν από τους γνωστούς μηχανισμούς.

Και μετά χωρίς αμφιβολίες άριστη επαγγελματική συνεργασία Παρόμοιες εμπειρίες ακρίβειας, συνέπειας και σοβαρής προσπάθειας να ερμηνευτούν σωστά με την στατική μελέτη τα αρχιτεκτονικά σχέδια συσχετισμένα άρρηκτα με την κατασκευή δεν είναι δυστυχώς αυτονόητη. Και όλα αυτά χωρίς γκρίνιες για τις απαραίτητες αλλαγές , πάντα με τον καλό λόγο και το χαμόγελο.

Τα ιδιόμορφα βιβλιαράκια που σκάρωνε με χιούμορ τα τελευταία χρόνια με δικές του ζωγραφιές πάντα με την συμπαράσταση της αγαπημένης Χριστίνας, φτιαγμένα για τους φίλους που δύσκολα μπορούσε να συναντήσει έμειναν δίπλα στο σχεδιαστήριο μου να μου θυμίζουν τον αγαπημένο φίλο Κρατάω από τα πολλά δύο δικά του σχόλια:

Το Πρώτο: « Όπως ο Συνθέτης πρέπει να ξέρει καλά τη χρήση των μουσικών οργάνων, έτσι και ο εκτελεστής, εκτός από το δικό του όργανο, να ξέρει πως «δουλεύουν» και τα άλλα . Αν μάλιστα έχει πλήρη εικόνα του έργου που θα εκτελεσθεί τότε το σύνολο αποδίδει τα μέγιστα και μπορούμε να μιλάμε για ομάδα».

Και το δεύτερο: «Εκτός από Τεχνική Νοημοσύνη υπάρχει και Τεχνητή Ανοησία. Ή αυτή είναι φυσική;»

Δημήτρης Αντωνακάκης

4. ΜΑΡΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΟΠΟΥΛΟΥ: 

“All included”

ΣΤΗΝ CITRONNE GALLERY

Το πρώτο έργο της που είδα ήταν μια εγκατάσταση σε ένα κοντέινερ με τίτλο Stacking Stories 2023, στην ομαδική έκθεση που επιμελήθηκε ο Δημήτρης Τρίκας στον Ελαιώνα με τίτλο «Χθόνιο και Ανθρωπόκαινος». Με έμπνευση από ανασκαφικές εικόνες και τους «γιούκους», ταξινομεί σε ένα τοίχο από τσιμεντόλιθους μέσα σε ένα κοντέινερ, υλικά που συνέλεξε και σχετίζονται με τον τόπο, μετά από ένα τελετουργικό καθαρισμό. Πράσινο σαπούνι, κεριά, παραπεταμένα οικοδομικά υλικά και κάθε είδους ετερόκλητα ίχνη ζωής εντάσσονται με ευαισθησία στα κενά των τσιμεντόλιθων. Μία εγκατάσταση που παρουσιάστηκε σε βίντεο μέσα σε ένα μικρό δωμάτιο της γκαλερί Citronne στο πλαίσιο της έκθεσης με τίτλο All included, που εγκαινιάστηκε στις 15 01 2026 και ομολογώ ότι έκλεψε την παράσταση, σε σχέση με τα υπόλοιπα έργα που χαρακτηρίζονται από μια χειροποίητη ευαισθησία και αμεσότητα, που δυστυχώς το συνοδευτικό κείμενο μας αποπροσανατόλισε στο να απολαύσουμε τα έργα ανεξάρτητα από τις νουθεσίες και τις ταξινομήσεις του κειμένου. Παραθέτω στην συνέχεια ενδεικτικά έργα.

Διάρκεια μέχρι 28 02 2026

 5. ΦΩΤΕΙΝΗ ΠΟΥΛΙΑ: “THE NEVER EVER LAND” 

ΣΤΗΝ CRUX GALERIE

Στην ατμοσφαιρική και μικρής κλίμακας γκαλερί CRUX εντάχθηκε με ευαισθησία η ατομική έκθεση της Φωτεινής Πούλια με τίτλο “The Never Ever Land” με μια σειρά ζωγραφικών έργων φτιαγμένα την περίοδο του εγκλεισμού, με λάδι σε ξύλινες επιφάνειες που κινούνται στα όρια ανάμεσα στην ψηφιακή εικόνα και την πραγματική εμπειρία, με μια απρόσμενη, ποικιλόμορφη και ελκυστική θεματολογία που παραπέμπει σε στιγμιότυπα κινηματογραφικών ταινιών και προσελκύουν το θεατή. 

Διάρκεια μέχρι 14 02 2026.

6. ΤΑΣΟΣ ΜΑΤΖΑΒΙΝΟΣ: «ΠΑΡΑ ΘΙΝ΄ ΑΛΟΣ» 

ΣΤΗΝ SKOUFA GALERIE

Περιπλανώμενος στις γκαλερί, βρέθηκα στην Skoufa Galerie την βραδιά των εγκαινίων σε μια ξεχωριστή έκθεση με έργα που αναδεικνύουν την σχέση του ζωγράφου με την θάλασσα ως πεδίο δοκιμασίας και αναπαριστούν εικόνες μνήμης, παραμυθένιες αφηγήσεις και την μελαγχολία του τοπίου και σχετίζονται με τον μύθο και την παράδοση.

Αναφορές στον Σπαθάρη, μια χρωματική γκάμα έντονων χρωμάτων όπου κυριαρχεί το ultra marine και μια υφέρπουσα παιδικότητα ενεργοποιούν την φαντασία και προσελκύουν τον θεατή, που χρειάζεται χρόνο για να μπει στην ατμόσφαιρα του ονείρου που προκαλεί αυτή η έκθεση, μακριά από την βουή και την ένταση της πόλης. Μία έκθεση που επιμελείται ο Γιώργος Μυλωνάς. Διάρκεια μέχρι 07 02 2026.

7. ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΕΚΔΟΣΗΣ 

"HIC SUNT DRACONES ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΩΝΤΑΣ ΤΟ ΑΓΝΩΣΤΟ: ΕΝΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΤΟΥ RICK LOWE" 

ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΜΠΕΝΑΚΗ

Είχα την τύχη να δω αυτή την έκθεση στο μουσείο Μπενάκη στην Πειραιώς και να την παρουσιάσω σε αυτό το blog εδώ, που εκτός από τα εντυπωσιακά έργα του Rick Lowe ξεχώρισα το εξαιρετικό στήσιμο και την οργάνωση του χώρου με τα πρωτότυπα χαλύβδινα βαμμένα λευκά πλέγματα, διακριτικές «γλυπτικές» κατασκευές από το αρχιτεκτονικό γραφείο AREA, που τόλμησαν να παρουσιάσουν έργα ακόμη και στο δάπεδο, παράλληλα με μια σειρά μουσειακών αντικειμένων από της αποθήκες του Μουσείου που σχετίζονται με τις εμπειρίες του καλλιτέχνη.

Αντικείμενα που επιλέχθηκαν στο πλαίσιο μιας περιπετειώδους έρευνας και συνεργασίας με όλους τους συντελεστές της έκθεσης, τους ανθρώπους του μουσείου και με τον καλλιτέχνη, εξασφαλίζοντας μια πραγματικά πρωτότυπη μουσειολογική προσέγγιση, ελκυστική στον επισκέπτη. Προς στιγμήν μάλιστα, από πρώτη ματιά βλέποντας παλαιά χρηστικά αντικείμενα, βαλίτσες, καπέλα, υποδήματα, χάρτες, είχα την εντύπωση ότι αποτελούν αντικείμενα από κάποια συλλογή του καλλιτέχνη και αρκετά αργότερα έμαθα ότι προέρχονται από τις συλλογές του μουσείου.

Η δημιουργική αυτή ομάδα συγκεντρώθηκε και πάλι στο φιλόξενο χώρο του Μουσείου στην Κουμπάρη, την Τρίτη 20 01 2026, με αφορμή την παρουσίαση του καλαίσθητου καταλόγου αυτής της έκδοσης, παρουσία του καλλιτέχνη Rick Lowe, ενός χαρτογράφου, περιπατητή και οδοιπόρου δίνοντας μας της ευκαιρία όχι μόνο να ξαναταξιδέψουμε και να περιπλανηθούμε μετά από 3 χρόνια, στην ιστορική αυτή έκθεση. Παράλληλα, να εμβαθύνουμε περισσότερο στους προβληματισμούς, τους στόχους και το περιεχόμενο αυτού του εγχειρήματος με αφορμή το έργο ενός καλλιτέχνη που έχει δώσει και ενδιαφέροντα δείγματα γραφής στην Ελλάδα με το Victoria Square Project τo 2016, στο πλαίσιο της Documenta 14 και σε συνεργασία με την εικαστικό Μαρία Παπαδημητρίου.

Εκτός από την Μαρία στο πάνελ των ομιλητών συμμετείχαν οι επιμελητές Πολύνα Κοσμαδάκη και Γιώργος Tζιρτζιλάκης, η Εύα Βαλσαματζή, Επιμελήτρια Εκθέσεων-Ιστορικός Τέχνης , ο Νίκος Ερηνάκης, Συγγραφέας, Επίκουρος Καθηγητής Κοινωνικής & Πολιτικής Φιλοσοφίας, Πανεπιστήμιο Κρήτης, ο Θωμάς Μαλούτας, Καθηγητής Ανθρώπινης Γεωγραφίας και Θεματικής Χαρτογραφίας, Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Καλλιτέχνης. Τη συζήτηση άνοιξε ο ως οικοδεσπότης ο Γιώργος Μαγγίνης επιστημονικός διευθυντής του Μουσείου Μπενάκη.

Στην αξιόλογη αυτή δίγλωσση έκδοση εκτός από την εκτενή παρουσίαση των εκθεσιακών χώρων, των μουσειακών εκθεμάτων και των έργων του καλλιτέχνη, περιλαμβάνονται εξαιρετικά κείμενα που αποκαλύπτουν όχι μόνο τους προβληματισμούς και τις τοποθετήσεις των συντελεστών αλλά και περιγραφές της όλης συνεργασίας με τον καλλιτέχνη.

Κάντε ΚΛΙΚ στις εικόνες για μεγέθυνση